Produkty farmaceutyczne

Sektor ten nadal rozwija się w stałym tempie

Globalny przemysł farmaceutyczny nadal rozwija się w stałym tempie, wspierany przez nieustanne innowacje, zmiany demograficzne oraz lepszy dostęp do opieki zdrowotnej na rynkach wschodzących. Wzrost ten opiera się na naturalnej odporności sektora, której podstawą jest popyt o charakterze niecyklicznym, stanowiący zabezpieczenie przed wahaniami koniunktury gospodarczej. Globalna sprzedaż leków na receptę wzrosła o 8% w 2025 r. (źródło: Evaluate) i oczekuje się, że w nadchodzących latach utrzyma tę dynamikę. Ten poziom wzrostu ma nie tylko szeroki zasięg, ale jest również w coraz większym stopniu kształtowany przez segmenty o wysokim tempie wzrostu. Leki biologiczne i biopodobne nadal zyskują przewagę nad lekami małocząsteczkowymi, w miarę jak postępuje rozbudowa infrastruktury łańcucha chłodniczego, szczególnie w gospodarkach wschodzących. Obszary terapeutyczne, takie jak onkologia, immunologia i endokrynologia, pozostają kluczowe dla rozwoju branży, napędzane rosnącym globalnym obciążeniem chorobowym i ciągłymi innowacjami.

Leki oparte na GLP-1 pozostają wyróżniającym się segmentem, charakteryzującym się gwałtownie rosnącym popytem zarówno na rynkach rozwiniętych, jak i wschodzących. Terapie oparte na peptydach zyskują na popularności również poza segmentem GLP-1, oferując skuteczność porównywalną z lekami biologicznymi przy wysokiej specyficzności działania oraz poszerzając możliwości w zakresie chorób metabolicznych, onkologii i innych specjalistycznych obszarów opieki zdrowotnej. Technologia mRNA, początkowo napędzana przez szczepionki przeciwko COVID-19, jest obecnie badana pod kątem szerszego zakresu zastosowań, w tym immunoterapii nowotworowej, chorób rzadkich oraz profilaktyki chorób zakaźnych, co pozycjonuje ją jako obiecującą platformę dla przyszłego rozwoju leków. Jednocześnie integracja cyfrowych rozwiązań w służbie zdrowia, medycyna spersonalizowana oraz terapie komórkowe i genowe otwierają nowe perspektywy rozwoju, zwłaszcza na rynkach charakteryzujących się sprzyjającymi ramami regulacyjnymi i modelami refundacji.

Trwający kryzys patentowy

Branża nadal stoi w obliczu poważnego kryzysu patentowego, w wyniku którego w latach 2025–2030 zagrożona jest sprzedaż leków markowych o wartości ponad 350 mld USD. Fala wygaśnięć koncentruje się na terapiach o ogromnym sukcesie rynkowym, w tym na lekach biologicznych, przy czym 20 największych firm farmaceutycznych odpowiada za około 80% potencjalnej utraty przychodów. Cykl utraty wyłączności (LoE) niesie ze sobą zarówno strategiczne możliwości, jak i znaczne ryzyko. Z jednej strony otworzył on rynek dla producentów leków generycznych i biopodobnych, którzy aktywnie ubiegają się o wejście na rynki dotychczas zdominowane przez leki markowe. Z drugiej strony zmusił on firmy do szybkiego uzupełniania swoich portfeli produktów poprzez nabywanie aktywów biotechnologicznych (aktywów w zaawansowanej fazie rozwoju dla tych, którzy dążą do przyspieszenia), intensyfikację działań związanych z pozyskiwaniem licencji oraz wdrażanie strategii związanych z utratą wyłączności.

Duże firmy farmaceutyczne obecnie intensywnie uzupełniają swoje portfele projektów. W pierwszej połowie 2026 r. na operacje przejęć w tym sektorze wydano około 100 mld USD. Była to najwyższa kwota od ostatniej dekady i oznaczała bardzo silny powrót aktywności w zakresie fuzji i przejęć w branży farmaceutycznej. Oprócz „klifu patentowego” czynnikiem sprzyjającym przejęciom są również lepsze warunki finansowe, a w szczególności stopy procentowe, które ostatnio uległy obniżeniu (w porównaniu z latami 2022–2024).

Ponadto chińskie firmy biotechnologiczne nadal umacniają swoją pozycję jako wiarygodni i konkurencyjni partnerzy. Zyskują one naukową wiarygodność, uzyskują zezwolenia regulacyjne na rynkach światowych oraz utrzymują przewagę kosztową. Znajduje to odzwierciedlenie w ich rosnącej roli w globalnym rynku licencjonowania leków, gdzie ich udział w transakcjach nadal znacznie wzrasta. Od początku roku stanowiły one około dwóch trzecich globalnych transakcji licencyjnych, co oznacza wzrost z 40% w 2025 r. i 5% w 2020 r.

Konflikt na Bliskim Wschodzie ujawnił strukturalną wrażliwość łańcucha wartości w branży farmaceutycznej

Niedawne napięcia na Bliskim Wschodzie uwydatniły utrzymującą się zależność przemysłu farmaceutycznego od złożonego i wysoce skoncentrowanego globalnego łańcucha dostaw. Region ten jest głównym dostawcą surowców petrochemicznych, takich jak nafta, metanol i inne pochodne chemiczne, które stanowią niezbędne składniki półproduktów farmaceutycznych, rozpuszczalników, substancji pomocniczych i aktywnych składników farmaceutycznych (API). Zakłócenia w przepływie tych materiałów mogą zatem wywołać efekt domina w całym ekosystemie produkcji farmaceutycznej.

Ryzyko to potęguje duża zależność branży od azjatyckich ośrodków produkcyjnych. Chiny dominują w światowej produkcji API i pozostają kluczowym dostawcą surowców farmaceutycznych, podczas gdy Indie są wiodącym światowym producentem leków generycznych. W rezultacie każde zakłócenie w dostawach surowców chemicznych na wcześniejszych etapach łańcucha wartości może wywołać efekt kaskadowy w całym łańcuchu wartości, wpływając na koszty produkcji, czasy realizacji zamówień i dostępność produktów na całym świecie.

Sektor leków generycznych jest szczególnie narażony. W przeciwieństwie do firm farmaceutycznych wprowadzających innowacyjne produkty, producenci leków generycznych zazwyczaj działają przy bardzo ograniczonej zdolności do ustalania cen i niskich marżach operacyjnych. W związku z tym nagłe wzrosty kosztów surowców chemicznych, energii, transportu lub API są trudne do pokrycia i nie zawsze można je przenieść na klientów. Długotrwała inflacja kosztów lub zakłócenia w dostawach mogą zatem prowadzić do ograniczeń produkcji, niedoborów niezbędnych leków oraz zwiększonej presji finansowej na mniejszych producentów.

W szerszym ujęciu obecna sytuacja wzmocniła kluczową kwestię strategiczną dla branży, jaką jest bezpieczeństwo dostaw. W obliczu utrzymujących się napięć geopolitycznych firmy farmaceutyczne i decydenci polityczni będą prawdopodobnie kłaść większy nacisk na dywersyfikację łańcucha dostaw, regionalne moce produkcyjne oraz odporność sieci produkcji leków o kluczowym znaczeniu.

Indie i Chiny w łańcuchu dostaw produktów farmaceutycznych

Cła amerykańskie stanowią strukturalną słabość sektora

Stany Zjednoczone pozostają w dużym stopniu uzależnione od importowanych produktów farmaceutycznych, zwłaszcza leków opatentowanych z jurysdykcji o niskich podatkach oraz leków generycznych z Indii. Deficyt handlowy w sektorze farmaceutycznym osiągnął w 2024 r. poziom 118 mld USD, co stanowiło około 9% całkowitego deficytu handlowego USA, przy czym Irlandia, Szwajcaria i inne międzynarodowe ośrodki produkcyjne odgrywały istotną rolę w zaopatrzeniu rynku.

Chociaż w 2025 r. Stany Zjednoczone wprowadziły 100-procentowe cło na leki markowe, jego praktyczny wpływ na dużych producentów leków był dotychczas ograniczony. Większość z nich uzyskała zwolnienia lub preferencyjne traktowanie w zamian za zobowiązania do rozszerzenia produkcji i inwestycji w Stanach Zjednoczonych, podczas gdy umowy handlowe z głównymi partnerami (np. z UE) dodatkowo złagodziły te środki. Cła pełnią zatem przede wszystkim rolę narzędzia nacisku mającego na celu przyspieszenie inwestycji farmaceutycznych w Stanach Zjednoczonych, a nie stanowią obciążenia ponoszonego na szeroką skalę przez branżę.

Niedawne zapowiedzi wprowadzenia od 2028 r. ceł w wysokości 100% (a później 200%) na leki generyczne stanowią poważne zagrożenie dla zagranicznych dostawców i pacjentów. Leki generyczne stanowią 90% liczby recept wystawianych w USA, ale tylko 8% wydatków. Chociaż prawdopodobieństwo znaczących zmian polityki, opóźnień i zwolnień przed ich wprowadzeniem będzie wysokie, wszelkie znaczne cła najprawdopodobniej spowodowałyby wzrost cen leków generycznych, ponieważ amerykańskie leki generyczne należą już do najtańszych wśród krajów OECD, a producenci mają ograniczoną zdolność do pokrycia dodatkowych kosztów. Największy wpływ odczuliby główni zagraniczni dostawcy, tacy jak Indie, Izrael, Chiny i Meksyk, którzy są w dużym stopniu uzależnieni od popytu w Stanach Zjednoczonych. Biorąc pod uwagę niewielkie marże w tej branży, cła mogłyby zwiększyć presję finansową, sprawić, że niektóre produkty generyczne o niskiej wartości stałyby się nierentowne, oraz podnieść ryzyko niedoborów leków. Chociaż deklarowanym celem jest przeniesienie produkcji z powrotem do kraju, wymagałoby to znacznych inwestycji, czasu i uzyskania zgody organów regulacyjnych, podczas gdy dalsza zależność od importowanych aktywnych składników farmaceutycznych – zwłaszcza z Chin – ograniczyłaby skuteczność suwerennej polityki przemysłowej.

Mimo to cła pozostają strukturalnym punktem słabości. Stany Zjednoczone nadal są zdecydowanie najbardziej dochodowym rynkiem na świecie dla firm farmaceutycznych. Ustawa o obniżkach podatków i zatrudnieniu z 2017 r. zachęciła firmy farmaceutyczne do lokowania produkcji i własności intelektualnej w jurysdykcjach o niskich podatkach, takich jak Irlandia i Singapur, oraz do alokowania tam zysków poprzez ceny transferowe. Ponieważ cła są obliczane na podstawie zadeklarowanych wartości importowych, a nie kosztów produkcji, rozwiązania te wiążą się z kompromisem: utrzymywanie wysokich cen transferowych zwiększa narażenie na cła, podczas gdy ich obniżenie może zwiększyć zyski podlegające opodatkowaniu w USA i spowodować kontrolę ze strony organów podatkowych. Repatriacja własności intelektualnej lub produkcji jest równie złożona i potencjalnie kosztowna. Irlandia pozostaje zatem szczególnie narażona na zmiany zarówno w polityce handlowej, jak i podatkowej Stanów Zjednoczonych.

Zaostrzone regulacje w USA mogą zahamować wzrost cen

Ceny leków w USA nadal są przedmiotem kontroli. Reformy, takie jak ustawa o ograniczeniu inflacji (IRA) oraz przywrócenie modelu „najwyższego uprzywilejowania” (MFN), zagrażają długoletniej zdolności branży do swobodnego ustalania cen. Umożliwiając programowi Medicare negocjowanie cen dziewięć lat po zatwierdzeniu leków małocząsteczkowych i 13 lat po zatwierdzeniu leków biologicznych – czyli dokładnie wtedy, gdy leki są najbardziej dochodowe – ustawa IRA ogranicza marże w momencie ich szczytowej wartości. Status MFN, jeśli zostanie wdrożony, powiązałby ceny w USA z niższymi międzynarodowymi poziomami odniesienia, co jeszcze bardziej zwiększyłoby presję. Aby stawić czoła tym trudnościom, producenci leków przesuwają swoje portfele w kierunku leków biologicznych o dłuższym okresie ochrony i przyspieszają badania i rozwój terapii o wysokim niezaspokojonym zapotrzebowaniu lub krótszych cyklach rozwoju. Zmiany te wskazują raczej na strukturalną rekalibrację niż na zwykłą, krótkotrwałą zmianę trendu.

Aby zrównoważyć te potencjalne straty przychodów, wielkie koncerny farmaceutyczne zwracają się ku Europie. Jest to obecnie drugi co do wielkości rynek leków markowych, oferujący zarówno skalę, jak i rentowność. A zmiana ta już się rozpoczęła. W Wielkiej Brytanii rząd zgodził się płacić więcej za leki, odwracając wieloletnią politykę ścisłej kontroli i niskich wydatków na produkty farmaceutyczne. W Niemczech trwają obecnie zacięte negocjacje z rządem, choć oczekuje się, że przyniosą one minimalne rezultaty.

Zmiana ta grozi jednak zaostrzeniem napięć budżetowych i politycznych na całym kontynencie. Europejskie systemy opieki zdrowotnej, które już teraz znajdują się pod presją w wyniku starzenia się społeczeństw i rosnących kosztów opieki zdrowotnej, od dawna opierają się na stosunkowo przystępnym dostępie do nowych leków jako fundamentu swoich modeli opieki społecznej. Znaczne podwyżki cen mogłyby stanowić nie do udźwignięcia obciążenie dla budżetów zdrowia publicznego i wymusić trudne kompromisy między wydatkami na opiekę zdrowotną a innymi priorytetami społecznymi.

Z politycznego punktu widzenia wyższe koszty leków mogą wywołać sprzeciw, ponieważ obywatele postrzegają podwyżki cen jako zagrożenie dla powszechnego dostępu, który jest podstawową zasadą europejskiej umowy społecznej. Ruchy populistyczne mogą wykorzystać niezadowolenie społeczne, by naciskać na wprowadzenie ściślejszej kontroli cen, licencji przymusowych, a nawet programów importowych, co potencjalnie mogłoby zdestabilizować otoczenie rynkowe dla firm farmaceutycznych.

Konsekwencje kontroli cen w Stanach Zjednoczonych wykraczają poza samych producentów. Podmioty zarządzające programami lekowymi (PBM), takie jak CVS Caremark, Express Scripts i OptumRx (które stanowią 80% rynku), negocjują poufne rabaty z producentami leków w zamian za korzystną pozycję w formularzach refundacyjnych ubezpieczycieli. Rabaty te są często oparte na cenach katalogowych, a nie na cenach netto, co zachęca producentów do podnoszenia cen katalogowych, aby zachować konkurencyjność w negocjacjach dotyczących rabatów. Obawy te zwróciły większą uwagę organów regulacyjnych. W odpowiedzi firmy farmaceutyczne oferują zniżki na platformach typu „Direct-To-Consumer”, takich jak Cost Plus Drugs, a nawet na własnych platformach. Umożliwia to producentom leków bezpośrednią sprzedaż swoich produktów za gotówkę, z pominięciem wszystkich pośredników. Model ten oferuje ceny niższe od tradycyjnych cen katalogowych (przed negocjacjami), jednak zakupy te nie są objęte ubezpieczeniem. Zmiana ta nabrała tempa wraz z uruchomieniem TrumpRx – platformy na szczeblu federalnym, uruchomionej w 2026 r., która obecnie oferuje leki po obniżonych cenach.