Uzbekistan

Trwały wzrost gospodarczy, ale pod kontrolą państwa

Oczekuje się, że wzrost gospodarczy w latach 2025 i 2026 pozostanie na wysokim poziomie, pomimo niewielkiego spowolnienia. Ta odporność wynika ze skali reform strukturalnych przeprowadzonych od 2017 r., które głęboko przekształciły model gospodarczy kraju. W latach 2017–2024 realny PKB rósł średnio o 5,3% rocznie. Rząd przeznaczył znaczne środki na inwestycje mające na celu modernizację lotnisk, rozwój specjalnych stref ekonomicznych oraz budowę zrównoważonego centrum danych o wartości 3 mld USD. Jednak silna obecność państwa w gospodarce poprzez przedsiębiorstwa publiczne i państwowe banki komercyjne, które nadal posiadają 65% aktywów bankowych, hamuje konkurencję i ogranicza rozwój w pełni konkurencyjnego sektora prywatnego. Z jednej strony przeprowadzono pewne prywatyzacje (Ipoteka, Agroexportbank, Poytakht), ale nadal powszechnie stosuje się mechanizmy preferencyjnego kredytowania, które w 2024 r. stanowiły 24,1% kredytów, co utrudnia optymalną alokację kapitału. W sektorze prywatnym obserwuje się wzrost inwestycji zagranicznych, wspierany przez reformy gospodarcze i poprawę klimatu biznesowego. W 2025 r. zrealizowano duże projekty, w tym farmę wiatrową o wartości 2,4 mld USD we współpracy z ACWA Power oraz fabrykę pojazdów elektrycznych powstałą w wyniku współpracy między BYD a UzAuto Motors. Jednocześnie konsumpcja gospodarstw domowych pozostaje na wysokim poziomie, wspierana przez stały wzrost płac realnych oraz znaczne przekazy pieniężne od diaspory (10% PKB w 2024 r.), zwłaszcza z Rosji. Silny wzrost dochodów gospodarstw domowych przyczynił się do znacznego obniżenia wskaźnika ubóstwa, który spadł z 20,7% w 2024 r. do 16,6% w 2025 r. Ponadto nabrało tempa tworzenie nowych miejsc pracy, a roczny wzrost zatrudnienia szacuje się na 1,7%, co przewyższa tempo wzrostu liczby ludności w wieku produkcyjnym, szacowane na 1% rocznie.

Po stronie podaży głównym motorem wzrostu są usługi, które stanowią około 45% PKB. Wzrost w sektorze usług wyniósł 13% w 2024 r., napędzany przez hotele, restauracje oraz usługi transportowe i logistyczne. Przemysł (32% PKB), w którym dominują sektory naftowy i gazowy, chemiczny, tekstylny oraz motoryzacyjny, wykazuje stały wzrost dzięki popytowi na materiały budowlane i wyroby przemysłowe. Rolnictwo (bawełna, owoce, warzywa, ryż, hodowla zwierząt) stanowi około 18% PKB i zatrudnia 14% ludności w wieku produkcyjnym, choć w 2024 r. odnotowano spowolnienie, gdy wzrost wyniósł 3,6% w porównaniu z 4,1% w roku poprzednim. Sektor wydobywczy, skupiający się na złocie, miedzi i węglu, ma znaczenie strategiczne, podczas gdy wzrost w podsektorze ropy naftowej i gazu jest ograniczony przez wyczerpywanie się zasobów.

Oczekuje się, że inflacja będzie nadal spadać, ale nadal pozostaje na wysokim poziomie, głównie z powodu wzrostu cen mediów i transportu. Wynika to ze stopniowego ograniczania dotacji do paliw oraz reformy cen energii elektrycznej, która rozpoczęła się w 2024 r. w celu odzwierciedlenia rzeczywistych kosztów produkcji i racjonalizacji wydatków publicznych. Środkom tym towarzyszy stopniowe znoszenie niektórych zwolnień podatkowych, zwłaszcza w zakresie podatku VAT. Aby złagodzić wpływ wzrostu cen energii na gospodarstwa domowe znajdujące się w trudnej sytuacji, rząd planuje zapewnić im w listopadzie 2025 r. bezpośrednią pomoc w wysokości 1 mln somów (około 80 USD) na gospodarstwo domowe. Pomimo tych korekt taryfowych oczekuje się, że inflacja będzie nadal wykazywać tendencję spadkową dzięki restrykcyjnej polityce pieniężnej, zacieśnieniu polityki fiskalnej oraz spodziewanemu spadkowi kosztów transportu. Bank centralny dąży do osiągnięcia stopy inflacji na poziomie 5% do końca 2027 r., jednak osiągnięcie tego celu jest niepewne. Utrzymująca się słabość somu, która powoduje wzrost kosztów importu, szybki wzrost popytu krajowego napędzany rosnącymi dochodami i wzrostem liczby ludności oraz sztywność niektórych sektorów, takich jak energetyka i transport, wywierają stałą presję na inflację bazową.

Konserwatywna polityka gospodarcza

Polityka pieniężna pozostaje restrykcyjna w celu powstrzymania presji inflacyjnej. W marcu 2025 r. bank centralny (CBU) podniósł swoją podstawową stopę procentową o 0,5 punktu procentowego do 14%. Jednak jej skuteczność jest ograniczona przez słabe pośrednictwo finansowe. CBU nadal stosuje system płynnego kursu walutowego, aby zapobiec ponownemu pojawieniu się równoległego rynku dolara. Bank ma jednak trudności z opanowaniem zmienności kursu waluty względem rubla rosyjskiego, na który duży wpływ mają sankcje międzynarodowe oraz wojna na Ukrainie.

Jeśli chodzi o budżet, pomimo niewielkich deficytów dług publiczny pozostaje na umiarkowanym poziomie i ma stosunkowo korzystną strukturę: znaczna jego część ma charakter zewnętrzny (prawie 60%) i jest denominowana w walutach obcych, ale w większości ma charakter preferencyjny i skupia się wśród wierzycieli oficjalnych. Aby zmniejszyć deficyt, władze dążą najpierw do ograniczenia hojnych wynagrodzeń i świadczeń socjalnych z ostatnich lat, a następnie do zintensyfikowania wysiłków na rzecz zwalczania sektora nieformalnego w celu poprawy ściągalności podatków.

Oczekuje się, że deficyt na rachunku bieżącym pozostanie znaczny, co odzwierciedla dużą zależność od importu dóbr kapitałowych, półproduktów i produktów gotowych. Złoto pozostaje głównym produktem eksportowym, stanowiąc 44% sprzedaży w 2024 r., a kolejne miejsca zajmują bawełna (7%), paliwa (6%) oraz produkty rolne. Oczekuje się, że eksport będzie nadal rósł w 2026 r., wspierany przez niewielki wzrost cen bawełny oraz silny popyt na złoto. Oczekuje się, że 10-procentowa taryfa celna ogłoszona przez Stany Zjednoczone w kwietniu 2025 r. będzie miała jedynie ograniczony wpływ, biorąc pod uwagę niewielką ekspozycję kraju na rynek amerykański, jednak sytuacja ta może ulec pośredniemu pogorszeniu w wyniku spowolnienia popytu ze strony partnerów handlowych. Ponadto istnieją poważne podejrzenia, że Uzbekistan bierze udział w obchodzeniu sankcji nałożonych na Rosję poprzez reeksport produktów zachodnich. Wreszcie, przekazy pieniężne od pracowników migrujących, choć znaczące, nie wystarczają do zrównoważenia rachunku bieżącego.

Reżim autorytarny pod fasadą reformatorską

Polityka wewnętrzna nadal charakteryzuje się silną koncentracją władzy w rękach prezydenta Shavkata Mirziyoyeva, który został ponownie wybrany w lipcu 2023 r. w wyniku reformy konstytucyjnej, która przedłużyła jego kadencję do siedmiu lat i umożliwia mu ponowne ubieganie się o urząd w 2030 r. W 2024 r. wybory parlamentarne umocniły większość Partii Liberalno-Demokratycznej, partii prezydenta. Pomimo retoryki otwartości i reform reżim ma charakter autorytarny, bez prawdziwej opozycji ani niezależnej prasy, a społeczeństwo obywatelskie nadal podlega silnym represjom. Mianowanie Saidy Mirziyoyevy, najstarszej córki prezydenta, na stanowisko szefowej administracji prezydenckiej podsyca spekulacje na temat sukcesji dynastycznej.

Uzbekistan intensyfikuje wysiłki na rzecz dywersyfikacji swoich partnerstw międzynarodowych. Kraj ten czyni postępy w procesie przystąpienia do Światowej Organizacji Handlu (WTO) – podpisano już 23 umowy dwustronne, a 10 jest nadal w trakcie negocjacji – i dąży do uzyskania pełnego członkostwa do 2026 r. Krokowi temu towarzyszy zbliżenie z UE, czego dowodem jest szczyt UE–Azja Środkowa, który odbył się w Samarkandzie w kwietniu 2025 r. i podczas którego ogłoszono europejski plan inwestycyjny o wartości 12 mld euro w ramach strategii „Global Gateway”. Uzbekistan cieszy się szczególnym zainteresowaniem po otwarciu regionalnego oddziału Europejskiego Banku Inwestycyjnego w Taszkencie. Ponadto wspólna deklaracja z marca 2025 r. z Kirgistanem i Tadżykistanem położyła kres sporom granicznym między tymi krajami. Jednocześnie kluczowe znaczenie mają stosunki z Rosją, zwłaszcza w sektorze energetycznym (import gazu). Umowa podpisana pod koniec 2024 r. przewiduje budowę sześciu rosyjskich reaktorów jądrowych do 2029 r. Wspólne ćwiczenia wojskowe (Hamkorlik-2025) również ilustrują współpracę obu krajów w zakresie bezpieczeństwa. Chiny są ważnym partnerem gospodarczym. Wreszcie Uzbekistan prowadzi wyważoną politykę dyplomatyczną, mającą na celu zachowanie suwerenności przy jednoczesnym maksymalnym wykorzystaniu możliwości gospodarczych oferowanych przez partnerów zachodnich, bez zrywania strategicznych więzi z Rosją i Chinami.

Ostatnia aktualizacja: październik 2025 r.