Namibia

Większe opady sprzyjają rolnictwu i energetyce wodnej, podczas gdy branża diamentowa będzie nadal borykać się z trudnościami

Oczekuje się, że w latach 2025 i 2026 nastąpi niewielka poprawa tempa wzrostu gospodarczego, wspierana przez ożywienie produkcji rolnej po suszy z 2024 r., a także przez zwiększoną wydobycie uranu i rozwój energii odnawialnych. Inwestycje będą kierowane w stronę odnawialnych źródeł energii (słonecznej i wiatrowej) na potrzeby produkcji ekologicznego wodoru. W roku budżetowym 2025–2026 planowane jest uruchomienie instalacji energii odnawialnej o mocy około 93 megawatów. Poszukiwanie nowych morskich złóż ropy i gazu również pobudzi wzrost gospodarczy, jednak korzyści ekonomiczne z tego tytułu pojawią się dopiero za kilka lat. Ponadto szósty Krajowy Plan Rozwoju „NDp6” (na lata 2022–2023 oraz 2026–2027) ma na celu zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego i wodnego, wzmocnienie roli sektora prywatnego w gospodarce, zwiększenie efektywności instytucji rządowych oraz promowanie rozwoju rynku energii odnawialnej.

Obserwuje się spowolnienie inflacji w związku ze spadkiem cen energii i żywności, a także stabilizacją kursu randa południowoafrykańskiego, do którego powiązany jest dolar namibijski. W latach 2025 i 2026 inflacja utrzyma się w docelowym przedziale banku centralnego wynoszącym 3–6%, odzwierciedlając trajektorię inflacji w RPA. Spowolnienie inflacji, wysokie realne stopy procentowe oraz determinacja w wspieraniu wzrostu gospodarczego skłoniły bank centralny do kilku obniżek stóp procentowych w latach 2024 i 2025. Oczekuje się dalszych obniżek. Te działania w ramach łagodzenia polityki pieniężnej będą stymulować prywatną konsumpcję i inwestycje.

Jednak spadek globalnego popytu na diamenty od 2024 r. negatywnie wpływa na działalność wydobywczą i eksport. Podwyższenie amerykańskich ceł na produkty namibijskie będzie miało ograniczony bezpośredni wpływ, ponieważ eksport do Stanów Zjednoczonych stanowi jedynie 3% całkowitego eksportu. Natomiast pośredni wpływ wojny handlowej może być większy, zwłaszcza ze względu na spadek globalnego popytu na surowce, w tym diamenty. Ponadto niepewność wynikająca z napięć handlowych może negatywnie wpłynąć na projekty inwestycyjne w sektorze energetycznym. Wreszcie, słaby wzrost gospodarczy na świecie może negatywnie wpłynąć na działalność turystyczną. Rząd wprowadził również obowiązek wizowy dla turystów z niektórych krajów.

Utrzymujący się wysoki deficyt publiczny, ale zaciąganie pożyczek krajowych

Namibia boryka się z dużym obciążeniem długiem publicznym, ale planuje dokonać przedterminowej spłaty 500 mln USD z euroobligacji o wartości 750 mln USD, których termin zapadalności przypada w październiku 2025 r., wykorzystując fundusz amortyzacyjny zasilany z wcześniejszych dochodów z SACU. Częściowa spłata znacznie obniży wskaźnik zadłużenia do PKB. Jednak budżet na dwa lata budżetowe 2025–2026 i 2026–2027 przewiduje wzrost wydatków inwestycyjnych (w szczególności modernizacja kolei i projekty infrastruktury wodnej), co powinno zasadniczo zostać zrównoważone przez ograniczenie wydatków operacyjnych (koszty wynagrodzeń), a wszystko to ma na celu ograniczenie deficytu do poziomu poniżej 4% PKB. Z drugiej jednak strony rząd zamierza obniżyć stawkę podatku od osób prawnych dla przedsiębiorstw spoza sektora wydobywczego z 30% do 28%, a jego próby ograniczenia wydatków na wynagrodzenia w sektorze publicznym zakończyły się niepowodzeniem. Jednocześnie od 2025 r. przewiduje się spadek dochodów z SACU spowodowany spowolnieniem gospodarki Republiki Południowej Afryki, spadkiem światowych cen surowców oraz zmniejszeniem wpływów podatkowych z tytułu diamentów. Ten spadek dochodów w połączeniu ze wzrostem wydatków spowoduje zatem pogłębienie deficytu publicznego.

Jeśli chodzi o rachunki zewnętrzne, oczekuje się, że deficyt na rachunku bieżącym, który ma charakter strukturalnie ujemny, ulegnie zmniejszeniu dzięki spadkowi cen importowych oraz wzrostowi produkcji i popytu na złoto i uran. Deficyt ten będzie finansowany głównie z bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ) związanych m.in. z poszukiwaniem ropy naftowej i gazu. Wreszcie dolar namibijski jest na równi z randem, który może ulec deprecjacji ze względu na silną zależność od surowców oraz podatność na niekorzystne warunki gospodarcze na świecie. Dług zagraniczny można przypisać przede wszystkim sektorowi prywatnemu i powiązać go z bezpośrednimi inwestycjami zagranicznymi. Rezerwy walutowe pokrywają cztery miesiące importu.

SWAPO stoi przed wyzwaniami związanymi z bezrobociem i nierównościami

SWAPO, ruch, który doprowadził do uzyskania niepodległości w 1990 r., utrzymał większość parlamentarną podczas wyborów w listopadzie 2024 r., a jego kandydatka na prezydenta, Netumbo Nandi-Ndaitwah, wygrała wybory i została pierwszą kobietą piastującą to stanowisko. Prezydent zamierza w ciągu najbliższych pięciu lat zająć się problemem wysokiego bezrobocia strukturalnego. W tym celu planuje stworzyć ponad 500 000 miejsc pracy m.in. w rolnictwie, edukacji i szkoleniach zawodowych, budownictwie mieszkaniowym, służbie zdrowia oraz sporcie. W grudniu 2024 r. jej rząd zatwierdził Krajową politykę dotyczącą lokalnego udziału w sektorze wydobycia ropy naftowej, której celem jest zwiększenie lokalnego udziału w sektorze naftowym poprzez zapewnienie szkoleń i możliwości zatrudnienia dla Namibijczyków oraz włączenie namibijskich przedsiębiorstw w cały łańcuch wartości tego sektora. Nandi-Ndaitwah proponuje również połączenie niektórych ministerstw w celu ograniczenia wydatków rządowych. SWAPO planuje wprowadzić reformy sprzyjające sektorowi prywatnemu i stabilności makroekonomicznej, nie zaniedbując przy tym dobrobytu ludności. Jednak wysoka stopa bezrobocia, w połączeniu z ubóstwem i nierównościami, stanowi główne źródło frustracji społecznej. Niepowodzenie poprzedniej administracji w walce z bezrobociem kosztowało SWAPO utratę 12 mandatów parlamentarnych w ostatnich wyborach. Ponadto reforma rolna nadal dzieli społeczeństwo. Nierówny podział gruntów, będący kolonialną spuścizną Niemieckiej Afryki Południowo-Zachodniej (1884–1915), utrzymuje się do dziś. Około 70% prywatnych gruntów rolnych znajduje się w posiadaniu mniejszości białej, która stanowi zaledwie 8% ludności (w porównaniu z zaledwie 16% gruntów należących do ludności czarnej). Zmieniona Krajowa Polityka Przesiedleń na lata 2018–2027, która przewiduje dobrowolną redystrybucję gruntów w oparciu o zasadę „chętny kupujący, chętny sprzedający”, ma trudności z uzyskaniem poparcia, ponieważ popyt nie jest zbyt wysoki, a państwo przeznacza na ten cel jedynie ograniczone środki finansowe, pomimo żądań społeczeństwa.

Pomimo niedawnych napięć związanych z przedłużeniem obowiązującego od 2021 r. zakazu importu świeżych produktów z Republiki Południowej Afryki, kraj ten pozostaje głównym partnerem Namibii. Stosunki dwustronne wzmacnia Komisja Dwustronna RPA–Namibia, która działa na rzecz zacieśnienia współpracy gospodarczej, sektorowej i politycznej. Podczas ostatniego posiedzenia plenarnego w 2023 r. oba kraje uzgodniły współpracę w sektorze energetycznym, zwłaszcza w zakresie energii elektrycznej i zielonego wodoru. Komitety sektorowe spotykają się okresowo. Ponadto Namibia i Republika Południowej Afryki należą do Południowoafrykańskiego Obszaru Walutowego wraz z Lesotho i Eswatini. Dodatkowo zacieśniają się więzi z Unią Europejską, ponieważ UE dąży do dywersyfikacji swoich źródeł energii i surowców. W 2021 r. rządy Niemiec i Namibii wydały wspólne oświadczenie w sprawie niemieckiej kolonizacji, a w szczególności masakr i innych okrucieństw, które miały miejsce po powstaniu ludów Herero i Nama w latach 1904–1908. W oświadczeniu Niemcy uznały swoją moralną i historyczną odpowiedzialność, złożyły przeprosiny oraz zaproponowały 30-letni program rozwojowy o wartości 1,1 mld euro. Niemniej jednak oświadczenie to zostało szybko zakwestionowane przez przedstawicieli potomków dotkniętych społeczności, przy wsparciu ONZ, ze względu na ich ograniczony udział w negocjacjach oraz brak uznania zbrodni ludobójstwa i obowiązku wypłaty odszkodowań. W odpowiedzi na tę presję rząd Namibii wezwał do renegocjacji porozumienia. W grudniu 2024 r. Niemcy oficjalnie uznały ludobójstwo, a oba kraje dążą obecnie do ostatecznego sfinalizowania porozumienia. Wreszcie Chiny będą nadal utrzymywać bliskie stosunki z Namibią poprzez swoją rolę w rozwoju infrastruktury, handlu oraz inwestycjach w sektorze uranu.

Ostatnia aktualizacja: lipiec 2025 r.