Rumunia

Znaczące spowolnienie wzrostu gospodarczego w obliczu gwałtownego wzrostu inflacji

Gospodarka Rumunii przechodzi obecnie wyraźne spowolnienie, o czym świadczy wzrost PKB w drugim kwartale wynoszący zaledwie 0,3% w ujęciu rok do roku, co graniczy ze stagnacją. Spowolnienie to wynika przede wszystkim z ograniczonej konsumpcji prywatnej, która stała się głównym czynnikiem hamującym ogólną aktywność gospodarczą. Problem ten pogłębiają czynniki zewnętrzne, w tym powolny wzrost gospodarczy u głównych partnerów handlowych oraz utrzymujący się wysoki deficyt budżetowy, który spowodował wzrost importu, pogłębiając tym samym negatywny wpływ eksportu netto na PKB. W perspektywie długoterminowej Rumunia stoi w obliczu dodatkowych trudności wynikających z trwającego programu oszczędności budżetowych mającego na celu stabilizację finansów publicznych. Niedawna podwyżka stawki VAT, w wyniku której standardowa stawka wzrosła z 19% do 21%, oraz zawężenie zakresu towarów objętych stawką obniżoną już teraz przekładają się na wyższe ceny, co prawdopodobnie jeszcze bardziej osłabi siłę nabywczą gospodarstw domowych i zahamuje popyt zagregowany. Może to pogłębić spadek konsumpcji prywatnej, tworząc trudne warunki dla ożywienia gospodarczego w najbliższej przyszłości.

Istnieją jednak obszary potencjalnego wsparcia, zwłaszcza ze strony inwestycji finansowanych ze środków unijnych. Ponieważ rok 2026 będzie ostatnim rokiem wypłat w ramach obecnych programów, Rumunia ma otrzymać w nadchodzącym roku do 17 mld EUR, z czego znaczna część zostanie przeznaczona na kluczowe projekty infrastrukturalne, takie jak dekarbonizacja przemysłu, wdrażanie odnawialnych źródeł energii oraz cyfryzacja administracji publicznej i usług publicznych. Ten napływ środków może pobudzić ożywienie aktywności inwestycyjnej, stanowiąc przeciwwagę dla słabnącej konsumpcji. Niemniej jednak ten wzrost inwestycji, choć korzystny, prawdopodobnie nie zrównoważy w pełni spadków konsumpcji gospodarstw domowych, co sugeruje ogólną słabą trajektorię wzrostu gospodarczego.

Trajektoria inflacji w Rumunii uległa znacznemu przesunięciu z fazy stabilnych, choć podwyższonych stóp, w kierunku gwałtownego przyspieszenia, przy czym wskaźnik CPI wzrósł w sierpniu 2025 r. do 9,9% w ujęciu rok do roku, głównie w wyniku zniesienia zamrożenia cen energii oraz podwyżek standardowych stawek VAT. W perspektywie długoterminowej kształt inflacji zależy od zakresu dodatkowych środków konsolidacji budżetowej; o ile nie dojdzie do dalszych zmian w zakresie podatku VAT, efekty bazowe wynikające z tych zmian podatkowych powinny ustąpić, torując drogę do powrotu inflacji do poziomu około 4% do sierpnia 2026 r. Z drugiej strony sam pakiet oszczędnościowy będzie również źródłem presji deflacyjnej. Przewidywane zamrożenie podwyżek wynagrodzeń w sektorze publicznym oraz emerytur będzie hamować wzrost płac nominalnych. Znaczne ograniczenie wydatków budżetowych powinno również osłabić popyt zagregowany, potęgując presję spadkową na ceny. W tej sytuacji Narodowy Bank Rumunii (NBR) postanowił powstrzymać się od łagodzenia polityki pieniężnej, w przeciwieństwie do wielu banków centralnych w regionie. Zawirowania polityczne na początku 2025 r. również wywarły presję na rumuńskiego leja. Aby utrzymać sztywny kurs walutowy, NBR musiał powstrzymać się od obniżania stóp procentowych. Chociaż niestabilność polityczna już minęła, NBR nadal prowadzi restrykcyjną politykę pieniężną, aby powstrzymać wszelkie dodatkowe presje inflacyjne.

Oszczędności w celu ograniczenia podwójnego deficytu

Polityka fiskalna Rumunii w 2025 r. charakteryzowała się przejściem na politykę oszczędnościową, spowodowaną zarówno presją makroekonomiczną, jak i instytucjonalną. Po zakończeniu 2024 r. z największym deficytem budżetowym w Unii Europejskiej rząd zainicjował program konsolidacji po majowych wyborach prezydenckich. Oprócz obaw o stabilność budżetową, motywacją do tego posunięcia było ryzyko utraty ratingu kredytowego na poziomie inwestycyjnym (obecnie BBB- przyznanego przez agencję Fitch), co znacznie podniosłoby koszty finansowania (które już teraz są wysokie w porównaniu z innymi krajami regionu), a także, w mniejszym stopniu, tocząca się procedura nadmiernego deficytu wszczęta przez Komisję Europejską. Ścieżka dostosowania ma charakter stopniowy: według rządu przewiduje się, że w 2025 r. deficyt zmniejszy się o 0,61 punktu procentowego PKB, głównie dzięki podwyżkom podatku VAT i akcyzy. W 2026 r. spodziewana jest bardziej znacząca korekta, obejmująca planowaną redukcję o około 3 punkty procentowe PKB, wspieraną przez podwyżkę podatku od dywidend (z 10% do 16%), wyższe składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz zamrożenie wynagrodzeń i emerytur w sektorze publicznym. Chociaż program ten jest niepopularny politycznie, prawdopodobnie będzie kontynuowany, ponieważ rząd dysponuje szerokim polem manewru przed następnym cyklem wyborczym pod koniec 2028 r.

Nadmiernie akomodacyjna polityka fiskalna Rumunii pogłębiła nierównowagę makroekonomiczną i w znacznym stopniu zwiększyła deficyt na rachunku bieżącym. Gwałtowny wzrost popytu krajowego, napędzany ekspansywnymi środkami fiskalnymi, przełożył się na wyższy import towarów, a w konsekwencji wzmocnił dynamikę podwójnego deficytu. W perspektywie długoterminowej oczekuje się, że planowana konsolidacja fiskalna ograniczy te presje poprzez spowolnienie popytu krajowego i poprawę salda zewnętrznego. Jednak wyniki eksportowe kraju napotykają geopolityczne przeszkody: trwające globalne napięcia handlowe prawdopodobnie pośrednio zahamują wzrost eksportu Rumunii za pośrednictwem Niemiec – jej kluczowego partnera handlowego i największego eksportera UE do Stanów Zjednoczonych – pomimo znikomego bezpośredniego zaangażowania Rumunii na rynku amerykańskim (około 2% całkowitego eksportu). Bardziej pozytywny rozwój sytuacji odnotowano w eksporcie usług, zwłaszcza w zakresie usług transportu drogowego, które odnotowały ożywienie po przystąpieniu Rumunii do strefy Schengen na początku 2025 r.

Sytuacja polityczna w Rumunii po wyborach

Okres od końca 2024 r. do pierwszej połowy 2025 r. charakteryzował się wyjątkową niestabilnością na rumuńskiej scenie politycznej. Zawirowania rozpoczęły się od wykluczenia skrajnie prawicowego kandydata C?lina Georgescu z drugiej tury wyborów prezydenckich w grudniu 2024 r., co doprowadziło do powtórzenia całego procesu wyborczego w maju 2025 r. Niestabilność polityczna nasiliła się dzień po pierwszej turze głosowania, kiedy urzędujący premier Marcel Ciolacu ogłosił swoją rezygnację. Ciolacu powołał się na rozczarowujący wynik kandydata koalicji rządzącej, Crina Antonescu, który reprezentował sojusz między centrolewicową Partią Socjaldemokratyczną (PSD) a centroprawicową Narodowo-Liberalną Partią (PNL) i nie zdołał awansować do drugiej tury. W drugiej turze wyborów prezydenckich zdecydowane zwycięstwo odniósł Nicu?or Dan, niezależny i centroprawicowy burmistrz Bukaresztu. Startując jako umiarkowany kandydat spoza establishmentu, Dan z powodzeniem wykorzystał powszechne niezadowolenie społeczeństwa z tradycyjnej klasy politycznej Rumunii. Jego kampania trafiła do wyborców poszukujących pragmatycznego sposobu sprawowania rządów i odejścia od utrwalonych schematów polityki partyjnej. Pomimo słabego wyniku koalicji w wyborach prezydenckich, zachowała ona kontrolę nad rządem po parlamentarnym głosowaniu nad wotum zaufania dla nowego gabinetu kierowanego przez Ilie Bolojana, lidera PNL. Rząd powstał w wyniku utworzenia szerokiej koalicji składającej się z czterech partii: PNL, PSD, liberalnej Unii Ratuj Rumunię (USR) oraz Demokratycznego Sojuszu Węgrów w Rumunii (UDMR), który reprezentuje interesy mniejszości węgierskiej. Porozumienie koalicyjne przewiduje rotację na stanowisku premiera, a przywództwo ma przejść w ręce przedstawiciela PSD w kwietniu 2027 roku.

Główną siłą opozycyjną pozostaje nacjonalistyczno-konserwatywny i eurosceptyczny Sojusz na rzecz Unii Rumunów (AUR) pod przewodnictwem George’a Simiona, byłego kandydata opozycji w wyborach prezydenckich. Rosnące wpływy AUR podkreślają spolaryzowany charakter rumuńskiej sceny politycznej i sygnalizują potencjalne wyzwania dla koalicji rządzącej. W perspektywie długoterminowej nowy rząd stoi przed poważnymi wyzwaniami politycznymi, w szczególności przed wprowadzeniem niepopularnych reform fiskalnych mających na celu zmniejszenie rekordowo wysokiego deficytu budżetowego Rumunii, przy jednoczesnym zminimalizowaniu ich wpływu na gospodarstwa domowe o niskich dochodach. Oczekuje się, że te środki oszczędnościowe będą głównym źródłem wewnętrznych tarć w koalicji; będą one sprawdzianem jej spójności i zdolności do realizacji obietnic programowych w obliczu narastającej presji gospodarczej i społecznej.

Płatności

Przelewy bankowe stają się najpopularniejszą metodą płatności w Rumunii. Główne rumuńskie banki są obecnie podłączone do sieci elektronicznej SWIFT, która zapewnia tanie, elastyczne i szybkie przetwarzanie płatności krajowych i międzynarodowych.

Przedsiębiorcy często decydują się na wykorzystanie czeków jako metody płatności za równowartość zakupionych i otrzymanych towarów oraz usług. Chociaż czeki są uważane za bezpieczną metodę płatności, odbiorca czeku może jedynie przedstawić go w banku i zrealizować wskazaną kwotę.

Chociaż weksle własny są wykorzystywane głównie jako zabezpieczenie zobowiązań handlowych przedsiębiorców, w praktyce często służą one jako metoda płatności. W prawie rumuńskim weksle stanowią instrument kredytowy oparty na podpisie prywatnym, sporządzony przez wystawcę jako dłużnika, na mocy którego wystawca zobowiązuje się do zapłaty określonej kwoty pieniężnej w określonym terminie lub po przedstawieniu weksla innemu beneficjentowi pełniącemu rolę wierzyciela.

Zarówno czeki, jak i weksle stają się tytułami wykonalnymi po podpisaniu przez obie strony. Jeśli nie zostaną zrealizowane z powodu braku środków pieniężnych, można wszcząć postępowanie egzekucyjne przeciwko dłużnikowi.

Windykacja należności

Etap polubowny

Postępowanie sądowe

POSTĘPOWANIE PRZYSPIESZONE

Wezwanie do zapłaty (art. 1013–1024 NCPC)

Procedura ta ma zastosowanie do niektórych wymagalnych i kwalifikujących się wierzytelności o wartości przekraczającej 10 001 RON, wynikających z umowy cywilnoprawnej. Obejmuje to umowy zawarte między przedsiębiorcą a zamawiającym, z wyjątkiem wierzytelności ujętych w spisie majątkowym w ramach postępowania upadłościowego. Dłużnik zostanie wezwany do zapłaty należnej kwoty w terminie 15 dni od otrzymania wezwania. Nakaz jest wykonalny, nawet jeśli wniesiono przeciwko niemu wniosek o uchylenie. Niemniej jednak dłużnik może wnieść odwołanie od egzekucji na podstawie prawa powszechnego.

Wezwania o niższej wartości

Procedura ta została opracowana jako alternatywa dla postępowania na podstawie prawa powszechnego oraz dla postępowania w sprawie nakazu zapłaty. Jej celem jest umożliwienie szybkiego rozstrzygania sporów majątkowych, gdy wartość przedmiotu sporu nie przekracza 10 000 RON i nie dotyczy spraw wyłączonych przez prawo. Procedura ta wymaga stosowania standardowych formularzy zatwierdzonych przez ministra sprawiedliwości. Obejmują one formularz wniosku, formularz uzupełnienia i/lub sprostowania wniosku oraz formularz odpowiedzi. Rumuńskie przepisy wyraźnie stanowią, że jako dowody można przedstawiać wyłącznie dokumenty.

Od orzeczenia sądu przysługuje odwołanie w terminie 30 dni zgodnie z przepisami ogólnymi, z wyjątkiem wniosków dotyczących wierzytelności o wartości nieprzekraczającej 2 000 RON. Jednakże w drodze odstępstwa od przepisów ogólnych wniesienie odwołania nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego.

POSTĘPOWANIE ZWYKŁE

Postępowanie na podstawie prawa powszechnego

Sędzia nakazuje doręczenie wniosku dłużnikowi, który musi złożyć odpowiedź na pozew w terminie 25 dni od daty wniesienia wniosku. Wierzyciel jest zobowiązany do złożenia repliki w terminie 10 dni, natomiast dłużnik musi potwierdzić otrzymanie repliki. W ciągu trzech dni od daty udzielenia odpowiedzi na odpowiedź na pozew sąd wyznacza termin pierwszej rozprawy, na którą obie strony zostaną wezwane w terminie nieprzekraczającym 60 dni. Proces ten jest nieco dłuższy, ponieważ rozpatrywane są dodatkowe dowody, takie jak ekspertyzy księgowe, przesłuchania stron oraz zeznania świadków. Po zakończeniu tych rozważań sąd wydaje orzeczenie. Od orzeczenia można wnieść odwołanie do sądu wyższej instancji w terminie 30 dni od jego wydania. Środkami nadzwyczajnymi są odwołanie, skarga o uchylenie orzeczenia oraz rewizja.

0

Egzekucja orzeczenia sądowego

Postępowanie egzekucyjne zakłada istnienie ważnego i prawomocnego tytułu wykonawczego. Wymaga ono niewykonania zobowiązań przez dłużnika, złożenia wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego przez uprawnionego wierzyciela do komornika oraz spełnienia warunków określonych w procedurze egzekucyjnej. Postępowanie egzekucyjne rozpoczyna się na wniosek wierzyciela i może przybierać różne formy, takie jak zajęcie i sprzedaż majątku ruchomego lub niematerialnego.

W przypadku orzeczeń wydanych w krajach UE wierzyciel ma do dyspozycji specjalne mechanizmy egzekucyjne. Należą do nich unijne nakazy zapłaty oraz europejski tytuł egzekucyjny. Orzeczenia wydane przez państwa niebędące członkami UE są zazwyczaj uznawane i wykonywane, pod warunkiem że państwo, które je wydało, jest stroną umowy dwustronnej lub wielostronnej z Rumunią. W przeciwnym razie przed sądami krajowymi toczy się postępowanie w sprawie exequatur, zgodnie z rumuńskim prawem międzynarodowym prywatnym.

Postępowania upadłościowe

POSTĘPOWANIA POZASĄDOWE

Zgodnie z ustawą o upadłości z 2014 r. „concordat preventiv” polega na zawarciu porozumienia z wierzycielami, w ramach którego dłużnik przedstawia plan naprawy przedsiębiorstwa, obejmujący harmonogram spłat należności wierzycieli. Podpisując to porozumienie, wierzyciele potwierdzają swoje poparcie dla dłużnika w pokonywaniu trudności finansowych. Postępowaniem kieruje specjalny syndyk, który sporządza ofertę dla wierzycieli. Musi ona zostać zatwierdzona przez co najmniej 75% wierzycieli w ciągu 60 dni od daty jej otrzymania. Podlega ona również zatwierdzeniu przez sędziego syndyka.

POSTĘPOWANIE UPADŁOŚCIOWE

Jest to postępowanie wstępne, po którym może nastąpić postępowanie naprawcze lub postępowanie upadłościowe.

POSTĘPOWANIE REORGANIZACYJNE

Sądowe postępowanie reorganizacyjne wymaga sporządzenia, zatwierdzenia i wdrożenia planu reorganizacji, którego celem jest pomyślne przywrócenie działalności dłużnika oraz spłata jego zobowiązań zgodnie z uzgodnionym harmonogramem spłat.

Plan może przewidywać restrukturyzację finansową lub operacyjną działalności dłużnika, restrukturyzację korporacyjną poprzez zmianę struktury kapitału zakładowego lub sprzedaż aktywów. Plan reorganizacji podlega zatwierdzeniu przez walne zgromadzenie wierzycieli. W tym okresie dłużnika reprezentuje specjalny zarządca.

POSTĘPOWANIE UPADŁOŚCIOWE

W przypadku nieosiągnięcia porozumienia w sprawie reorganizacji dłużnicy zostaną objęci postępowaniem upadłościowym. Celem postępowania upadłościowego jest zbycie majątku dłużnika w celu spłaty wierzytelności wierzycieli. W trakcie tego postępowania dłużnika reprezentuje likwidator sądowy. Do jego zadań należy przeprowadzenie likwidacji całego majątku dłużnika, a uzyskane środki zostaną rozdzielone między wierzycieli zgodnie z kolejnością zaspokajania wierzytelności określoną w ostatecznym skonsolidowanym wykazie wierzytelności.

Ostatnia aktualizacja: listopad 2025 r.