Turcja

Wzrost gospodarczy przyspieszy w miarę stopniowej dezinflacji

W pozostałej części 2026 r. podstawowe tempo wzrostu gospodarki tureckiej powinno pozostać stosunkowo umiarkowane, co wynika z restrykcyjnych warunków finansowych (ograniczony wzrost akcji kredytowej, wysokie realne stopy procentowe) oraz słabszego popytu zewnętrznego. Konsumpcja prywatna (stanowiąca około 55% PKB) prawdopodobnie pozostanie na niskim poziomie w najbliższym czasie, ponieważ wysokie koszty finansowania, wolniejszy realny wzrost kredytów (około 25% na lipiec 2026 r. w porównaniu z roczną inflacją na poziomie 31,8%) oraz skumulowana erozja siły nabywczej gospodarstw domowych ograniczają wydatki dyskrecjonalne. Niemniej jednak względny wzrost płac realnych oraz stopniowy spadek inflacji powinny zapobiec bardziej wyraźnemu osłabieniu popytu gospodarstw domowych. Inwestycje (około 30% PKB) prawdopodobnie również będą wykazywać nierównomierny przebieg: wysokie koszty finansowania, słabsza rentowność oraz niepewność co do perspektyw popytu powinny nadal negatywnie wpływać na inwestycje sektora prywatnego, zwłaszcza w przypadku mniejszych firm, podczas gdy inwestycje większych przedsiębiorstw w maszyny, automatyzację i zwiększanie wydajności powinny okazać się bardziej odporne. Ponieważ oczekuje się, że polityka pieniężna będzie stopniowo łagodniać, a dezinflacja poprawi siłę nabywczą gospodarstw domowych, warunki popytu krajowego powinny ulec poprawie w 2027 r. Konsumpcja prywatna powinna zatem odzyskać dynamikę, a niższe koszty finansowania oraz rosnące zaufanie przedsiębiorców powinny wspierać szersze ożywienie inwestycji. Normalizacja popytu krajowego, potencjalnie wzmocniona przez bardziej ekspansywny kurs polityki fiskalnej przed cyklem wyborczym (który jest zaplanowany na 2028 r., ale prawdopodobnie odbędzie się w 2027 r.), powinna przyczynić się do przyspieszenia wzrostu gospodarczego. Jednak wynikający z tego silniejszy popyt może dodatkowo skomplikować końcowy etap procesu dezinflacji.

Na poziomie sektorowym oczekuje się, że przemysł motoryzacyjny pozostanie stosunkowo odporny, wspierany przez eksport i integrację z europejskimi łańcuchami dostaw. Prognozuje się, że aktywność w tym sektorze będzie stopniowo rosnąć w 2027 r. wraz z łagodzeniem się warunków finansowania i ożywieniem popytu krajowego. Sektory tekstylny i odzieżowy prawdopodobnie pozostaną pod presją ze względu na wysokie koszty pracy i konkurencję ze strony tańszych producentów. Jednak w 2027 r. sytuacja może się ustabilizować, szczególnie w segmentach o wyższej wartości dodanej. Oczekuje się, że turystyka pozostanie stosunkowo silna pomimo niepewności geopolitycznej i słabszej konkurencyjności cenowej. Perspektywy dla tego sektora powinny ulec dalszej poprawie w 2027 r., pod warunkiem złagodzenia napięć regionalnych.

Oczekuje się, że tendencja dezinflacyjna będzie się utrzymywać, ale w stosunkowo stopniowym tempie. Poprawa będzie początkowo związana ze słabszym popytem, restrykcyjną polityką kredytową i korzystnym efektem bazowym, podczas gdy inflacja w sektorze usług (szczególnie czynszów i innych składników odzwierciedlających przeszłe ceny, takich jak edukacja) będzie prawdopodobnie znacznie bardziej sztywna niż inflacja towarów. Jednocześnie perspektywy inflacyjne pozostają narażone na znaczne ryzyko wzrostu cen energii i żywności, wydarzeń geopolitycznych oraz przenoszenia zmian kursów walutowych na ceny. W tym kontekście spodziewamy się, że bank centralny będzie kontynuował ostrożny, uzależniony od danych cykl łagodzenia polityki pieniężnej, priorytetowo traktując utrzymanie wystarczająco wysokich stóp realnych zamiast dążenia do szybkich obniżek stóp nominalnych. W 2027 r. zakres możliwości łagodzenia polityki pieniężnej powinien się jeszcze zwiększyć, ponieważ inflacja ogółem i bazowa mają ulec spowolnieniu. Jednak w związku z prawdopodobnym ożywieniem aktywności gospodarczej oraz potencjalnie bardziej wspierającą polityką fiskalną przed wyborami bank centralny będzie musiał ostrożnie dostosować tempo obniżek, aby zapobiec sytuacji, w której przedwczesne ożywienie akcji kredytowej i konsumpcji podważyłoby proces dezinflacji.

Możliwe niewielkie złagodzenie polityki fiskalnej przed wyborami oraz zmniejszenie deficytu zewnętrznego

Oczekuje się, że sytuacja fiskalna Turcji będzie się stopniowo poprawiać, choć dostosowanie to raczej nie będzie przebiegało liniowo. Normalizacja wydatków na odbudowę po trzęsieniu ziemi (szacowanych na około 91 mld USD w latach 2023–2025), utrzymująca się wysoka dynamika nominalnych dochodów podatkowych (wzrost o 40% r/r w okresie styczeń–lipiec 2026 r.) oraz większa dyscyplina wydatkowa powinny wspierać konsolidację budżetową. Jednocześnie wysokie wydatki na odsetki (około 15% całkowitych wydatków), korekty wynagrodzeń i emerytur w sektorze publicznym oraz inne zobowiązania w zakresie wydatków socjalnych prawdopodobnie spowolnią tempo poprawy sytuacji. W miarę spowolnienia inflacji wsparcie dla nominalnych dochodów podatkowych wynikające z wysokiej inflacji będzie stopniowo maleć, co sprawi, że ściślejsza kontrola nad bieżącymi wydatkami rządowymi oraz poprawa efektywności wydatków będą miały coraz większe znaczenie dla umożliwienia trwałej konsolidacji budżetowej. Ponadto polityka budżetowa może stać się mniej restrykcyjna w miarę zbliżania się wyborów – wybory prezydenckie i parlamentarne są obecnie zaplanowane na rok 2028, a być może odbędą się wcześniej. Ogólnie rzecz biorąc, stosunkowo niskie i stabilne obciążenie długiem publicznym stanowi ważny bufor i stawia Turcję w stosunkowo korzystnej pozycji wśród gospodarek rynków wschodzących. Jednak w związku z oczekiwanym złagodzeniem polityki pieniężnej i ożywieniem popytu krajowego ważne będzie utrzymanie wystarczająco restrykcyjnego kursu budżetowego, zwłaszcza w celu zapewnienia, że polityka budżetowa nie zahamuje procesu dezinflacji.

Oczekuje się, że saldo zewnętrzne pozostanie silniejsze niż w wcześniejszych okresach wzrostu napędzanego popytem krajowym. Oczekuje się, że zaostrzone warunki finansowe oraz wciąż umiarkowane tempo konsumpcji prywatnej będą w najbliższym czasie nadal hamować popyt importowy, podczas gdy turystyka (10% PKB) i przychody z innych usług stanowią ważne źródło wpływów walutowych. Bilans energetyczny (import netto energii wyniósł około 3% PKB w 2025 r.) pozostanie ważnym czynnikiem determinującym perspektywy gospodarcze, co sprawia, że rachunek bieżący będzie wrażliwy na zmiany światowych cen ropy naftowej i gazu ziemnego. W następstwie spadku inflacji i złagodzenia polityki pieniężnej oczekuje się, że ożywienie konsumpcji prywatnej i inwestycji spowoduje wzrost popytu na import towarów konsumpcyjnych i sprzętu, które w 2025 r. stanowiły odpowiednio 18% i 15% całkowitego importu. Niemniej jednak utrzymujący się wzrost eksportu, turystyka oraz bardziej zrównoważony charakter wzrostu gospodarczego (mniej oparty na kredytach i zorientowany na import) powinny pozwolić na dalszą poprawę salda rachunku bieżącego pomimo przyspieszenia aktywności gospodarczej. Oznaczałoby to istotną jakościową poprawę profilu wzrostu gospodarczego Turcji poprzez zmniejszenie jej zapotrzebowania na finansowanie zewnętrzne oraz wrażliwości na zmiany globalnej skłonności do podejmowania ryzyka. Trwałość tej korekty będzie ostatecznie zależała od utrzymania konkurencyjności i zwiększenia udziału finansowania długoterminowego, zwłaszcza bezpośrednich inwestycji zagranicznych, podczas gdy dalsze gromadzenie rezerw międzynarodowych zapewniłoby dodatkowy bufor chroniący przed wstrząsami zewnętrznymi. Poprawa salda rachunku bieżącego powinna ułatwić tę akumulację. Tendencja ta jest już widoczna – łączna wartość rezerw międzynarodowych wzrosła do 178,4 mld USD (około 110% stanu krótkoterminowego długu zagranicznego Turcji), a rezerwy netto z wyłączeniem swapów osiągnęły poziom 50,6 mld USD na sierpień 2026 r., głównie dzięki nowym zakupom walut obcych przez bank centralny oraz wyższym światowym wycenom złota.

Rosnąca rola dyplomatyczna w niestabilnym regionie, uwaga kraju skupiona na wyborach

Geopolityczna pozycja Turcji stwarza zarówno znaczące możliwości, jak i zagrożenia. Jej strategiczne położenie, członkostwo w NATO oraz powiązania gospodarcze z Afryką, Azją Środkową, Europą i Bliskim Wschodem wzmocniły jej znaczenie w obliczu rosnącej globalnej fragmentacji. Poprawa stosunków z UE – co wiązałoby się w szczególności z postępami w modernizacji unii celnej (rolnictwo i usługi są wyłączone, ale Turcja musi dostosować się do unijnych umów o wolnym handlu) oraz zacieśnieniem współpracy w dziedzinie obronności i sektora przemysłowego – pobudziłaby eksport i bezpośrednie inwestycje zagraniczne. Zdolność Turcji do utrzymywania dobrych stosunków ze Stanami Zjednoczonymi, UE, Rosją, Ukrainą i państwami Zatoki Perskiej wzmocniła jej rolę jako regionalnego centrum w dziedzinie handlu, energii i dyplomacji. Jednocześnie jej bezpośredni sąsiedzi stanowią poważne ryzyko geopolityczne. Stabilizacja i odbudowa Syrii mogłyby stworzyć możliwości dla tureckich przedsiębiorstw w sektorach budownictwa, handlu i infrastruktury. Jednak ponowne nasilenie napięć regionalnych mogłoby zwiększyć niestabilność. Przedłużający się i rozległy konflikt, prowadzący do zakłóceń w regionalnych przepływach energii, byłby szczególnie szkodliwy dla Turcji ze względu na rosnące koszty importu energii, spowolnienie w turystyce, pogłębiający się deficyt na rachunku bieżącym, gwałtowny wzrost inflacji oraz presję walutową.

W latach 2026–2027 sytuacja polityczna w kraju prawdopodobnie nadal będzie stanowić istotne źródło niepewności, zwłaszcza że uwaga będzie stopniowo skupiać się na kolejnych wyborach prezydenckich i parlamentarnych, zaplanowanych obecnie na 2028 r. Nie można jednak wykluczyć, że wybory odbędą się wcześniej. Taka decyzja wymagałaby większości trzech piątych głosów w parlamencie, co oznacza, że koalicja rządząca potrzebowałaby poparcia spoza swojego obecnego bloku parlamentarnego.

Płatności

Tradycyjne instrumenty płatności kredytowych są nadal powszechnie stosowane na rynku krajowym w Turcji, ponieważ często pełnią one funkcję instrumentów zbywalnych. Dotyczy to weksli własnych, które są rozwiązaniem regularnie stosowanym przez MŚP w transakcjach handlowych. Podobnie czeki z datą przyszłą pełnią funkcję zarówno tytułu płatniczego, jak i instrumentu kredytowego. Czeki krążą na rynku krajowym jako instrumenty zbywalne aż do terminu ich wymagalności. Nowelizacja, która weszła w życie 15 lipca 2016 r., nakłada karę pieniężną na osobę odpowiedzialną za „czek bez pokrycia”. W przypadku nieuiszczenia kary sankcja ta może zostać zamieniona na karę pozbawienia wolności do 1 500 dni. W takich przypadkach nie dochodzi ani do rozliczenia, ani do przedpłaty. Ponadto wystawca niehonorowanego czeku otrzymuje zakaz wystawiania czeków lub otwierania rachunków czekowych. Zakaz ten zostaje zniesiony po uregulowaniu kwoty czeku lub upływie dziesięciu lat od wydania orzeczenia sądowego. Chociaż banki są obecnie zobowiązane do zachowania większej czujności w odniesieniu do profilów swoich klientów, ustawa dotycząca czeków, która weszła w życie w grudniu 2009 r., przewiduje wysokie sankcje finansowe, które w przypadku braku zapłaty ponosi wystawca czeku.

Sieć elektroniczna SWIFT jest dobrze ugruntowana w tureckich kręgach bankowych i stanowi najczęściej stosowany instrument do realizacji płatności międzynarodowych.

Windykacja należności

ETAP POLUBOWNY

Postępowania polubowne, polegające na wysłaniu formalnego wezwania do zapłaty, a następnie wielokrotnych rozmów telefonicznych, pozostają stosunkowo skuteczną metodą. Wizyty na miejscu mogą również utorować drogę do przywrócenia komunikacji między dostawcami a klientami, zwiększając tym samym szanse na pomyślne zakończenie negocjacji. Kodeks postępowania cywilnego wyraźnie stanowi, że sędzia może w dowolnym momencie postępowania sądowego zachęcać do polubownego rozstrzygnięcia sporu, pod warunkiem że wynika to z rzeczywistej woli stron dążenia do pozasądowego rozstrzygnięcia poprzez wynegocjowaną ugodę.

Ustawa o mediacji w sporach cywilnych stanowi, że mediacja ma zastosowanie wyłącznie w rozstrzyganiu sporów prawa prywatnego wynikających z czynności lub transakcji zainteresowanych stron, które są zdolne do rozstrzygania takich sporów. Strony mogą w dowolnym momencie zwrócić się do mediatora w celu kontynuowania, zakończenia lub zaniechania postępowania.

W zależności od wypłacalności dłużnika warunki ugody mogą obejmować spłatę całości zadłużenia, spłatę w ratach lub spłatę częściową jako ostateczne rozliczenie. W przypadku braku dobrowolnego porozumienia groźba złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości (iflâs) jest często stosowaną taktyką mającą na celu wywołanie reakcji dłużnika i skłonienie go do spłaty zaległości.

Postępowanie sądowe

Postępowanie egzekucyjne – za pośrednictwem organu administracyjnego

 Instrumenty zbywalne, takie jak weksle, promesy i czeki, umożliwiają wierzycielom (bez konieczności uzyskania uprzedniego orzeczenia) bezpośrednie zwrócenie się do urzędu egzekucyjnego (Icra Dairesi) w celu doręczenia dłużnikowi nakazu zapłaty. Następnie, w razie potrzeby, mogą oni przystąpić do zajęcia majątku dłużnika. Zajęcie to proces, który rozpoczyna się od złożenia nakazu zapłaty, który następnie jest doręczany dłużnikowi. Jeśli nie ma zastrzeżeń co do nakazu, majątek dłużnika zostaje zlikwidowany w celu pokrycia wierzytelności. Jeśli dłużnik nie zaakceptuje nakazu, ma możliwość zażądania, aby wierzyciel udowodnił wierzytelność w sądzie. Dłużnik ma dziesięć dni na uregulowanie przedmiotowych zaległości lub pięć dni na zwrócenie się do sądu egzekucyjnego i wniesienie sprzeciwu wobec zapłaty, powołując się na przykład na to, że podpis na dokumencie nie jest jego własnym lub że dług już nie istnieje.

Jeśli wierzyciel zdecyduje się doręczyć dłużnikowi nakaz zapłaty pomimo braku w jego posiadaniu instrumentów zbywalnych, takich jak weksle, promesy i czeki, dłużnik może zgłosić sprzeciw wobec nakazu zapłaty w ciągu 7 dni od jego otrzymania. Zgłoszenie sprzeciwu wstrzymuje postępowanie egzekucyjne do czasu wniesienia przez wierzyciela i wygrania przez niego powództwa o uchylenie sprzeciwu dotyczącego jego roszczenia. Zgodnie z przepisami, które weszły w życie 1 stycznia 2019 r., zwrócenie się do mediatora stało się warunkiem wstępnym w sprawach wniesionych w związku z roszczeniami o zapłatę określonej kwoty pieniężnej oraz odszkodowanie. W związku z tym, aby wierzyciel mógł wnieść powództwo o unieważnienie sprzeciwu w celu wznowienia postępowania egzekucyjnego, musi najpierw zwrócić się do mediatora.

Jeżeli sprzeciw zostanie uznany za nadużycie, dłużnikowi grożą wysokie kary.

Postępowanie sądowe – rozpatrywane przez sąd

Jeśli pozasądowe procedury windykacji długu od partnera/dostawcy zakończą się niepowodzeniem, można wnieść pozew przeciwko dłużnikowi do sądów gospodarczych. Sąd gospodarczy (asliye ticaret mahkemeleri), będący wyspecjalizowaną izbą sądu pierwszej instancji, jest właściwy do rozpatrywania sporów handlowych i postępowań upadłościowych. W przypadkach, gdy ważność roszczenia jest kwestionowana, jedyną drogą jest wszczęcie postępowania zwykłego poprzez wezwanie do stawienia się w sądzie.

Jeśli Turcja nie podpisała umowy dwustronnej ani umowy o wzajemności z krajem powoda, powód jest zobowiązany do wniesienia kaucji zabezpieczającej (judicatum solvi) do właściwego sądu lokalnego. Kwota ta stanowi około 15% wartości roszczenia. To samo dotyczy tureckich wnioskodawców nieposiadających stałego miejsca zamieszkania w Turcji. Po zakończeniu postępowania sądowego sąd zwraca wierzycielowi kaucję.

Powód jest również zobowiązany do wniesienia jednej czwartej opłat sądowych, proporcjonalnych do kwoty roszczenia, na początku postępowania. Ponadto przed sądem należy przedstawić dokumenty poświadczone notarialnie.

Postępowanie zwykłe dzieli się na trzy etapy. Pierwszy obejmuje oświadczenia stron (pozew i odpowiedź na pozew). W drugim, dłuższym etapie, sąd bada sprawę i analizuje znaczenie przedstawionych dowodów, aby ustalić, czy są to dowody rozstrzygające, czy dowody uznaniowe. Wreszcie, podczas rozprawy głównej, stanowiącej trzeci etap, sąd wysłuchuje obu stron i ich pełnomocników przed wydaniem orzeczenia.

0

Wykonanie orzeczenia sądowego

Każda decyzja prawna może zostać wykonana za pośrednictwem urzędów lub urzędników egzekucyjnych i upadłościowych, jeśli strona, przeciwko której zapadł wyrok, nie wykona decyzji prawnej dobrowolnie w terminie. Egzekucja różni się nieco w zależności od rodzaju długu, ale zasadniczo przypomina procedurę egzekucji wierzytelności. Jednak w przeciwieństwie do procedury egzekucji wierzytelności sprzeciw wobec egzekucji orzeczenia sądowego stanowi sytuację wyjątkową.

Postępowanie upadłościowe

KONKORDAT

Dłużnik objęty postępowaniem upadłościowym może złożyć wniosek o przygotowanie projektu układu (konkordato projesi). Jeżeli sąd gospodarczy uzna projekt za wykonalny, ogłasza moratorium i wyznacza komisarza ds. układu (konkordato komiseri) w celu zbadania sytuacji dłużnika. Najczęstszą formą wniosku jest całkowita lub częściowa spłata zadłużenia w określonym czasie. Wniosek może jednak również przybrać formę cesji całości lub części majątku dłużnika w celu zaspokojenia roszczeń wierzycieli. Jeśli wniosek nie zostanie zatwierdzony, może zostać wydane postanowienie o ogłoszeniu upadłości.

REORGANIZACJA

Dłużnik przeznacza część lub całość swojego majątku na rzecz wierzycieli, proponując, aby majątek ten został sprzedany (lub przekazany osobom trzecim), a wpływy ze sprzedaży zostały rozdzielone między wierzycieli. Dłużnik pragnący przeprowadzić restrukturyzację (lub wierzyciel uprawniony do wszczęcia postępowania upadłościowego) może złożyć do właściwego sądu egzekucyjnego projekt reorganizacji. Jeżeli sąd egzekucyjny uzna, że projekt ma szanse powodzenia, zarządzi zwołanie zgromadzenia wierzycieli w celu podjęcia decyzji o przyjęciu projektu reorganizacji. W przypadku zatwierdzenia projekt zostanie następnie przedłożony sądowi do zatwierdzenia. Jeżeli sąd uzna, że reorganizacja będzie bardziej opłacalna niż upadłość, zatwierdzi projekt.

RESTRUKTURYZACJA

Spółka będąca dłużnikiem, borykająca się z trudnościami finansowymi lub stojąca w obliczu bezpośredniego ryzyka niewypłacalności, ma prawo zwrócić się do sądu gospodarczego o zatwierdzenie projektu restrukturyzacji, który został wcześniej zatwierdzony przez wymagane kworum wierzycieli, których dotyczy (wierzycieli, których wierzytelności uległy utracie wartości).

Nowe przepisy EBC (Kodeksu Egzekucyjnego i Upadłościowego) zachęcają dłużnika i jego wierzycieli do zawarcia dobrowolnego porozumienia w celu naprawy przedsiębiorstwa znajdującego się w trudnej sytuacji, ale wciąż zdolnego do funkcjonowania. Treść propozycji wchodzi w życie po jej przyjęciu przez wierzycieli i zatwierdzeniu przez sąd. Wierzyciele mają jednak prawo zwrócić się do sądu o udzielenie pomocy, jeśli dłużnik nie wywiązuje się ze swoich zobowiązań wynikających z planu. W przypadku nieprzestrzegania warunków planu sąd ma prawo ogłosić upadłość dłużnika. Restrukturyzacja jest dostępna wyłącznie dla spółek i spółdzielni, z wyjątkiem banków i towarzystw ubezpieczeniowych.

UPADŁOŚĆ

Zwykłe postępowanie upadłościowe

Wierzyciel wszczyna tę formę postępowania, zwracając się do komornika o doręczenie dłużnikowi nakazu zapłaty wymagalnego długu. Dłużnik ma siedem dni od doręczenia na zakwestionowanie długu lub jego spłatę. Jeżeli dłużnik nie spłaci długu ani go nie zakwestionuje, wierzyciel może zwrócić się do sądu gospodarczego o wydanie postanowienia o ogłoszeniu upadłości, które sąd zazwyczaj wydaje.

Ostatnia aktualizacja: 20 sierpnia 2026 r.