Nepal

Zamieszki z 8 września 2025 r. odzwierciedlają chroniczny brak stabilności politycznej

8 września 2025 r. wybuchły masowe protesty obywateli, w których uczestniczyli głównie studenci z pokolenia Z oraz młodzi obywatele, po wprowadzeniu ogólnokrajowego zakazu korzystania z wielu platform mediów społecznościowych. Zamieszki wybuchły jako gniewny sprzeciw wobec nepotyzmu, korupcji i nierówności majątkowych. Starcia z funkcjonariuszami organów ścigania miały gwałtowny przebieg, w wyniku czego zginęły dziesiątki osób, a tysiące zostało rannych. Protesty doprowadziły do rozwiązania Zgromadzenia (jego siedziba, podobnie jak inne budynki publiczne, została podpalona) oraz do dymisji premiera K. P. Sharmy Oli (Zjednoczona Partia Komunistyczna), którego po interwencji wojska tymczasowo zastąpiła Sushila Karki, była prezes Sądu Najwyższego znana ze swojego zaangażowania w walkę z korupcją, do czasu wyborów parlamentarnych, które odbędą się 5 marca 2026 r., a których wynik jest niepewny.

Tradycyjne partie – Zjednoczona Partia Komunistyczna i Partia Kongresowa (socjaldemokratyczna) – – prawdopodobnie poniosą poważne straty wśród młodych wyborców, których liczba i frekwencja będą znacznie wyższe niż w poprzednich wyborach ze względu na obniżenie ustawowego wieku uprawniającego do głosowania z 18 do 16 lat, cyfryzację procedur rejestracji wyborców oraz gwałtowny wzrost mobilizacji politycznej w sieci. Jednak brak organizacji wśród powstających ruchów oraz ich wysoki stopień rozdrobnienia (125 zarejestrowanych list wyborczych) prawdopodobnie uniemożliwią wyłonienie się partii dominującej i mogą doprowadzić do powstania niestabilnych koalicji.

Na arenie międzynarodowej Nepal utrzymuje bliskie stosunki z Indiami od czasu podpisania w 1950 r. Traktatu o pokoju i przyjaźni, który ustanowił swobodny przepływ towarów i osób między obydwoma krajami oraz współpracę w dziedzinie obronności i dyplomacji. Spory dotyczące terytoriów Limpiyadhura, Lipulekh i Kalapani, położonych na północno-zachodniej granicy Nepalu w pobliżu Tybetu i wykorzystywanych jako szlaki handlowe, a także tarcia związane z ograniczeniami importu z Nepalu, raczej nie wpłyną negatywnie na stosunki dwustronne. Jednak wycofanie przez Stany Zjednoczone pomocy na infrastrukturę i programy społeczne znacznie ochłodziło stosunki z USA i wzmocniło wpływy Chin, które już teraz pełnią rolę głównego partnera finansowego poprzez dotacje, pożyczki (na stosunkowo korzystnych warunkach) oraz finansowanie infrastruktury w ramach inicjatywy „Jeden pas i jedna droga”.

Gospodarka obciążona niepewnością polityczną

W roku budżetowym 2025–2026 wzrost gospodarczy ulegnie znacznemu spowolnieniu z powodu niepewności politycznej oraz ryzyka postrzeganego przez inwestorów zagranicznych i turystów w następstwie zamieszek z września 2025 r. Klimat nieufności osłabi inwestycje prywatne pomimo zachęt podatkowych na inwestycje w parkach przemysłowych, podczas gdy rozległe zniszczenia spowodowane zamieszkami (podpalenie budynków publicznych, posterunków policji i samochodów, grabieże w hotelach i sklepach) zmuszają firmy ubezpieczeniowe do likwidacji aktywów finansowych w celu pokrycia roszczeń, co będzie utrzymywać ceny ich akcji na niskim poziomie. Spadek liczby turystów będzie miał negatywny wpływ na konsumpcję i eksport usług, natomiast na eksport produktów rolnych mogą wpłynąć ekstremalne warunki pogodowe, takie jak powodzie z września 2024 r. spowodowane spóźnioną, ale intensywną porą monsunową, wynikające z braku inwestycji w infrastrukturę odporną na takie zjawiska.

Niemniej jednak oczekuje się wzrostu konsumpcji krajowej dzięki inflacji utrzymującej się poniżej docelowego poziomu 5% oraz silnemu wzrostowi przekazów pieniężnych od diaspory w związku z obawami dotyczącymi kryzysu wśród jej członków, ciągłą emigracją młodych ludzi, umocnieniem dolara amerykańskiego względem rupii nepalskiej oraz stworzenia bezpiecznego systemu przekazów pieniężnych – a wszystko to będzie wspierać dochody gospodarstw domowych. Wzrost gospodarczy będzie napędzany głównie przez wydatki publiczne, zwłaszcza na odbudowę infrastruktury zniszczonej podczas zamieszek oraz organizację wyborów parlamentarnych zaplanowanych na marzec 2026 r. Niektóre projekty infrastrukturalne, uznane przez rząd za niepilne, zostaną wstrzymane lub odłożone na później. Utrzymane zostaną jednak duże inwestycje, zwłaszcza w infrastrukturę drogową, w tym autostradę między Katmandu a Nijgadh (oś północ-południe we wschodniej części kraju), drogi krajowe NH05 i NH03, które przecinają kraj ze wschodu na zachód w środkowej części oraz wzdłuż granicy z Indiami, a także projekty mostów i tuneli, z których większość powinna zostać ukończona w 2026 r., a także infrastruktura hydroelektryczna, obejmująca remont tamy Tamakoshi oraz uruchomienie elektrowni Upper Trishuli 1 (na północy kraju) i dużej tamy Arun 3 (na wschodzie), co ma nastąpić w 2026 r.

Projekty te, których realizacja jest często opóźniana przez biurokrację i korupcję, są finansowane przez rząd Nepalu przy wsparciu z programu Extended Credit Facility (ECF) Międzynarodowego Funduszu Walutowego (MFW), który ma zakończyć się w styczniu 2026 r., a także przez partnerów dwustronnych (Indie, Chiny i Stany Zjednoczone za pośrednictwem MCC) oraz partnerów wielostronnych (Bank Światowy, Azjatycki Bank Rozwoju). Ograniczenie programów USAID zagraża projektom budowy szpitali i szkół oraz stwarza ryzyko wzrostu ubóstwa i niedożywienia, zwłaszcza w przypadku słabych zbiorów.

Niewydajne wydatki publiczne, niskie ryzyko nadmiernego zadłużenia

Oczekuje się, że w roku budżetowym 2025–2026 deficyt publiczny wzrośnie. Pomimo wprowadzenia podatku od alkoholu i wyrobów tytoniowych, rozszerzenia zakresu podatku VAT na usługi cyfrowe oraz podwyższenia ceł na towary luksusowe, dochody ulegną zmniejszeniu w wyniku zawężenia podstawy opodatkowania osób prawnych oraz spadku ruchu turystycznego. Z drugiej strony oczekuje się wzrostu wydatków w związku z pracami odbudowy, organizacją wyborów parlamentarnych oraz projektami inwestycyjnymi. Niemniej jednak problemy strukturalne generalnie uniemożliwiają Nepalu wykorzystanie całego budżetu, szczególnie w odniesieniu do projektów inwestycyjnych. Obejmują one opóźnienia w przygotowywaniu projektów, trudności w komunikacji między różnymi szczeblami administracji, źle zarządzaną decentralizację oraz korupcję. Rozwiązanie tych problemów oraz priorytetowe traktowanie wydatków socjalnych stanowią główny punkt postulatów zgłaszanych przez młodsze pokolenie. Ich oczekiwania prawdopodobnie wpłyną na przyszłą politykę publiczną.

Oczekuje się, że wskaźnik zadłużenia Nepalu w stosunku do PKB nieznacznie wzrośnie do końca roku budżetowego 2025–2026, nie zagrażając jednak niskiemu ryzyku nadmiernego zadłużenia. Około 53% długu publicznego ma charakter krajowy, a 85% długu denominowanego w walutach obcych jest zaciągnięte na preferencyjnych warunkach u wierzycieli wielostronnych (MFW, Bank Światowy, Azjatycki Bank Rozwoju). Pozostała część należy do indyjskich, koreańskich i chińskich agencji kredytów eksportowych. Solidnym wsparciem jest wielkość przekazów pieniężnych od emigrantów. Jedynym słabym punktem jest spłata chińskiej pożyczki (0,6% PKB), która początkowo miała być pokryta z dochodów z międzynarodowego lotniska w Katmandu – obiektu sfinansowanego właśnie tą pożyczką, a którego rentowność jest niepewna. Trwają negocjacje w sprawie przekształcenia tej pożyczki w dotację.

Oczekuje się, że nadwyżka na rachunku bieżącym ulegnie pogorszeniu w bieżącym roku budżetowym: wzrost przekazów pieniężnych od diaspory nie zrekompensuje pogłębiającego się deficytu handlowego, na który negatywnie wpływają import związany z projektami inwestycyjnymi i odbudową, a także spadek ruchu turystycznego. Nadwyżka na rachunku finansowym również prawdopodobnie ulegnie zmniejszeniu w wyniku spadku napływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych, których poziom i tak jest już bardzo niski. Oczekuje się jednak, że rezerwy walutowe pozostaną na komfortowym poziomie, odpowiadającym około 10 miesiącom importu.

Ostatnia aktualizacja: listopad 2025 r.