Ghana

Wzrost gospodarczy powróci do normy po silnym ożywieniu

Niewypłacalność Ghany w zakresie długu publicznego i wynikający z niej kryzys bilansu płatniczego, a także restrykcyjny zestaw środków polityki gospodarczej wdrożony w celu ustabilizowania gospodarki, miały negatywny wpływ na wzrost gospodarczy w latach 2022–2023. Ożywienie gospodarcze było silne i rozpoczęło się nawet wcześniej niż oczekiwano, w IV kwartale 2023 r. W 2024 r. wzrost był wspierany głównie przez intensywną działalność w sektorze wydobywczym (złoto i ropa naftowa), natomiast w 2025 r. głównymi motorami wzrostu były rolnictwo (ożywienie produkcji kakao dzięki sprzyjającym warunkom pogodowym i zmniejszeniu się zachorowalności) oraz usługi (handel, transport, technologie informacyjno-komunikacyjne), a także utrzymujący się na wysokim poziomie popyt na złoto. Jest to zgodne z towarzyszącym temu silnym ożywieniem konsumpcji prywatnej. Zaufanie konsumentów odbudowało się dzięki poprawie warunków gospodarczych i rosnącym dochodom, ponieważ inflacja gwałtownie spadła w wyniku zaostrzenia polityki fiskalnej i monetarnej oraz w związku ze znacznym umocnieniem cedi.

W 2026 r. wzrost gospodarczy pozostanie silny w ślad za wynikami z 2025 r., ale oczekuje się, że powróci do swojego potencjału. O ile nie wystąpią ekstremalne wstrząsy klimatyczne, rolnictwo (stanowiące około 21% PKB i jedną trzecią zatrudnienia) powinno nadal odgrywać wspierającą rolę, zwłaszcza że poprawiły się perspektywy produkcji ziaren kakaowca. Obecne prognozy dotyczące produkcji Ghany w roku gospodarczym 2025–2026 wynoszą 750 000 MT, co stanowi wzrost o 25% w stosunku do poprzedniego sezonu. Cena kakao w gospodarstwie rolnym na ten sezon została ustalona na 41 392 GHS za tonę (około 3 800 USD według aktualnego kursu walutowego), ponieważ w marcu 2026 r. ceny światowe spadły do około 3 000 USD za tonę w wyniku zwiększonej podaży z Wybrzeża Kości Słoniowej i Ghany, a także mniejszego popytu ze strony producentów czekolady. Cocobod (podmiot publiczny wspierający produkcję, przetwórstwo i wprowadzanie do obrotu kakao) będzie nadal bezpłatnie dostarczać nawozy, środki owadobójcze, fungicydy i opryskiwacze, co zwiększy odporność produkcji na wahania pogodowe i choroby. Produkcja ropy naftowej (około 200 000 baryłek dziennie w 2025 r.) będzie w najlepszym razie stabilna, ponieważ oczekuje się, że popyt na ropę pozostanie na niskim poziomie. Chociaż przemysł naftowy skorzysta na projekcie Pecan Oil Field (potencjalna wydajność od 80 000 do 110 000 baryłek dziennie), oczekuje się, że zostanie on uruchomiony najwcześniej w latach 2028–2029. Produkcja złota powinna utrzymać się na wysokim poziomie po osiągnięciu w 2025 r. rekordowego poziomu szacowanego na 5,1 mln uncji, głównie dzięki wydobyciu na małą skalę i rzemieślniczemu. Utworzenie w 2025 r. przez rząd Goldbod (podmiotu publicznego, który będzie kontrolował i rozwijał sektor złota) powinno wesprzeć dochody górników prowadzących wydobycie na małą skalę poprzez racjonalizację zakupów złota i ograniczenie przemytu, który prowadzi do znacznych strat w dochodach. Jednak w przypadku górnictwa na dużą skalę może dojść do spadku produkcji, ponieważ kopalnie złota w Ghanie starzeją się. Dodatkowe inwestycje w górnictwo na dużą skalę mogą być stymulowane przez globalny popyt na złoto, który osiąga nowe szczyty. Jednak nowe prace poszukiwawcze pozostają bardzo kosztowne i wysoce złożone pod względem wymagań technologicznych. Usługi pozostaną głównym motorem wzrostu. Inwestycje w technologie informacyjno-komunikacyjne (ICT) będą nadal rosły, ponieważ władze będą nadal promować politykę gospodarki cyfrowej (poprawa łączności internetowej, cyfrowe usługi publiczne, fintech itp.). Handel i transport będą również nadal czerpać korzyści z solidnej konsumpcji, ponieważ prognozuje się, że inflacja utrzyma się w docelowym przedziale (8+-2%). Oznacza to, że Bank Ghany, który znajduje się już w zaawansowanej fazie cyklu łagodzenia polityki pieniężnej – stopa referencyjna została obniżona z 28,0% w czerwcu 2025 r. do 15,5% w styczniu 2026 r. – dysponuje wystarczającą przestrzenią manewru, by w 2026 r. dokonać kilku dodatkowych obniżek, co poprawiłoby dostęp do kredytów oraz pobudziło zarówno konsumpcję, jak i inwestycje prywatne. Wkład sektora publicznego we wzrost gospodarczy powinien pozostać ograniczony, ponieważ działania konsolidacyjne będą nadal ograniczać możliwości wydatkowe.

Dyscyplina budżetowa doprowadziła do stabilizacji finansów publicznych. Restrukturyzacja zadłużenia wkrótce zostanie zakończona

Finanse publiczne Ghany uległy znacznej poprawie w ramach porozumienia ECF z MFW o wartości 3 mld USD, które zostało zatwierdzone w maju 2023 r. po tym, jak kraj zgodził się na restrukturyzację swojego długu zgodnie ze wspólnymi ramami G20. Restrukturyzacja długu krajowego Ghany została zakończona w 2023 r., w ramach której rząd zamienił średnio- i długoterminowe papiery wartościowe na obligacje o niższym oprocentowaniu i dłuższych terminach zapadalności. Następnie pod koniec 2024 r. zakończono restrukturyzację euroobligacji o wartości 13,1 mld USD, po czym w 2025 r. dokonano trzech płatności na rzecz posiadaczy obligacji zgodnie z protokołem restrukturyzacyjnym (łącznie 1,4 mld USD). Ostatnia część procesu restrukturyzacji, dotycząca długu dwustronnego (2,8 mld USD) i komercyjnego (2,4 mld USD), nie została jeszcze zakończona, ale znajduje się na zaawansowanym etapie – podpisano umowy z głównymi wierzycielami dwustronnymi, osiągnięto porozumienia co do zasad z głównymi prywatnymi kredytodawcami, a negocjacje z pozostałymi wierzycielami trwają. Ponieważ wyniki realizacji programu MFW uznano za zadowalające, w ramach piątego przeglądu w grudniu 2025 r. odblokowano wypłatę w wysokości 385 mln USD.

Środki konsolidacji budżetowej wdrożone przez władze mają szeroki zakres i dotyczą zarówno dochodów, jak i wydatków. Jednak zmniejszenie deficytu w 2025 r. wynikało głównie z cięć wydatków, ponieważ środki związane z dochodami, takie jak poszerzenie podstawy opodatkowania, poprawa przestrzegania przepisów podatkowych, zwiększenie efektywności administracji, reforma przedsiębiorstw państwowych itp., potrzebują czasu, aby w pełni przynieść efekty. Oprócz wydatków na wynagrodzenia, które przekroczyły planowane limity z powodu waloryzacji płac i nowych zatrudnień, wszystkie pozostałe kategorie wydatków (towary i usługi, wydatki kapitałowe, wydatki socjalne itp.) mieściły się w wyznaczonych limitach lub były niższe od nich. Co ważne, odsetki były również niższe niż oczekiwano dzięki złagodzeniu polityki pieniężnej w odniesieniu do części krajowej oraz silniejszemu cedi w odniesieniu do części zagranicznej. W 2026 r. główny cel rządu w ramach Ram Odpowiedzialności Budżetowej, jakim jest nadwyżka pierwotna na poziomie 1,5% PKB, powinien zostać osiągnięty. Dochody powinny wykazywać tendencję wzrostową dzięki solidnemu wzrostowi gospodarczemu, niewielkiemu wzrostowi dochodów związanych z górnictwem, a także szerszemu wykorzystaniu cyfrowych systemów podatkowych w celu usprawnienia poboru podatków i wyeliminowania luk w dochodach. Spłata zadłużenia zagranicznego została częściowo wznowiona w 2025 r., co prowadzi do stopniowego wzrostu płatności odsetkowych, co oznacza, że wydatki powinny pozostać pod ścisłą kontrolą, ograniczając zakres niepriorytetowych inwestycji publicznych. Potrzeby w zakresie finansowania zewnętrznego powinny pozostać na stosunkowo ograniczonym poziomie i będą pokrywane głównie z wypłat w ramach pożyczek programowych z MFW i Banku Światowego. Ogólnie rzecz biorąc, zakończenie procesu restrukturyzacji w połączeniu z dynamicznym wzrostem gospodarczym i dyscypliną budżetową powinno przywrócić zdolność obsługi zadłużenia, a wskaźnik długu publicznego do PKB powinien nadal spadać w perspektywie średnioterminowej.

Pozycja zewnętrzna pozostanie stabilna pomimo zmienności cen surowców

Sytuacja zewnętrzna Ghany uległa znacznej poprawie dzięki zawieszeniu spłaty znacznej części długu zagranicznego, wysokim cenom złota oraz przywróceniu zaufania inwestorów po postępach w procesie restrukturyzacji. Powinna ona pozostać stabilna pomimo zmienności cen surowców. Nadwyżka na rachunku bieżącym nieznacznie się zmniejszy, głównie z powodu mniejszej nadwyżki handlowej. Eksport złota pozostanie na wysokim poziomie, wspierany przez rekordowo wysokie ceny, ale oczekuje się, że ceny ropy naftowej i kakao będą wykazywać tendencję spadkową w przypadku obu surowców, ponieważ podaż wzrośnie, podczas gdy popyt nieznacznie osłabnie. W konsekwencji wzrost importu prawdopodobnie przewyższy wzrost eksportu, ponieważ silny popyt krajowy na maszyny, sprzęt transportowy i towary konsumpcyjne zrównoważy niższe ceny ropy naftowej. Ghana jest importerem netto produktów rafinowanych ropy naftowej ze względu na brak mocy rafineryjnych. Deficyt w bilansie usług będzie nadal napędzany przez płatności za fracht, usługi finansowe oraz usługi związane z funkcjonowaniem i rozwojem przemysłu wydobywczego. Deficyt dochodów pierwotnych, który w ostatnich latach pogłębia się głównie w wyniku repatriacji dywidend z zagranicznych przedsiębiorstw, powinien wzrosnąć wraz z wznowieniem obsługi zadłużenia zagranicznego. Zostanie to jednak w większości zrównoważone przez nadwyżkę dochodów wtórnych, która będzie nadal czerpać korzyści z napływu przekazów pieniężnych od diaspory, której większość osiedliła się w Nigerii, Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych. Wyniki gospodarcze i fiskalne Ghany znacznie się poprawiły w ciągu ostatnich dwóch lat, co zwiększyło zaufanie inwestorów i spowodowało silniejszy napływ kapitału, w tym bezpośrednich inwestycji zagranicznych (z 1,6% PKB w 2023 r. do 2,4% w 2025 r.). Oczekuje się zatem, że kurs cedi pozostanie stabilny. W grudniu 2025 r. rezerwy walutowe pokrywały około 5,7 miesiąca importu.

Stabilność polityczna w coraz bardziej niestabilnym regionie

John Mahama, były prezydent Ghany w latach 2012–2017 i kandydat socjaldemokratycznej Narodowej Partii Demokratycznej (NDC), zapewnił sobie drugą, nie następującą bezpośrednio po pierwszej, kadencję w wyborach prezydenckich w 2024 r., zdobywając 57% głosów. Pokonał Mahamudu Bawumię, kandydata Nowej Partii Patriotycznej (NPP, centroprawica). Wynik ten był powszechnie oczekiwany, ponieważ wizerunek Nany Akufo-Addo i NPP, sprawującej władzę w latach 2017–2024, ucierpiał z powodu kryzysu zadłużenia, spadku poziomu życia i pogłębiającego się ubóstwa. To automatycznie zwiększyło popularność partii opozycyjnej i doprowadziło do typowej dla tego kraju konfrontacji między partiami oraz zmiany rządów. NDC posiada również większość dwóch trzecich w parlamencie, dysponując 184 mandatami z 276, podczas gdy NPP zdobyła 88 mandatów, co daje rządowi szerokie pole manewru do realizacji swojej polityki. Ogólny bilans pierwszego roku rządów jest pozytywny. Zobowiązania podjęte przez Ghanę w zakresie dyscypliny budżetowej zostały dotrzymane, warunki gospodarcze uległy poprawie, a zaufanie inwestorów zostało w dużej mierze przywrócone. Chociaż oczekuje się, że stabilność polityczna w Ghanie utrzyma się, sytuacja społeczna nadal pozostaje słaba. Kryzys związany z kosztami utrzymania spowodował obniżenie poziomu życia, a wskaźniki ubóstwa wzrosły: ponad 53% ludności żyje za mniej niż 4,20 USD dziennie. Ponadto, biorąc pod uwagę udział rolnictwa w zatrudnieniu, szokowe zjawiska klimatyczne pozostają poważnym zagrożeniem, ponieważ w nieproporcjonalnie dużym stopniu dotykają one osoby ubogie. Głównym wyzwaniem będzie kontynuacja rozważnego zarządzania budżetem przy jednoczesnym zapewnieniu wystarczających wydatków socjalnych na poprawę poziomu życia.

W sferze stosunków zewnętrznych Ghana utrzymuje silne więzi z Chinami, które są głównym odbiorcą jej eksportu ropy naftowej i manganu. Chiny są również głównym wierzycielem. Stosunki z partnerami zachodnimi i instytucjami międzynarodowymi są również dobre. Ponadto budzący duże kontrowersje projekt ustawy anty-LGBT+ został wycofany w związku z rozwiązaniem parlamentu w 2024 r. Chociaż projekt ten został ponownie zgłoszony jako projekt poselski przez 10 posłów, nadal musi przejść przez cały proces parlamentarny i nadal stwarza poważne wyzwania prawne, co sprawia, że jest raczej mało prawdopodobne, aby został przyjęty w najbliższym czasie. Ghana nadal promuje integrację regionalną w ramach ECOWAS i jest jednym z głównych rzeczników tej organizacji. Ma to tym większe znaczenie, że sytuacja bezpieczeństwa w Afryce Zachodniej nadal się pogarsza. Niezdolność junt wojskowych z Alliance des États du Sahel do zapewnienia bezpieczeństwa na swoich terytoriach stwarza ryzyko powstania rebelii w większości sąsiednich krajów, w tym w Ghanie. Sytuacja bezpieczeństwa na północy kraju pozostaje napięta z powodu przenikania z Burkina Faso uzbrojonych grup dżihadystów powiązanych z Al-Kaidą i Państwem Islamskim.

Ostatnia aktualizacja: luty 2026 r.