Serbia

Stały wzrost utrzyma się do 2025 roku

Oczekuje się, że gospodarka serbska utrzyma dynamiczny wzrost w 2025 r., napędzany silnym popytem krajowym i bardziej sprzyjającym otoczeniem inwestycyjnym. Konsumpcja gospodarstw domowych (66% PKB) skorzysta na rosnących płacach realnych, wspieranych przez wzrost wynagrodzeń i emerytur. Przedsiębiorstwa ponownie skorzystają z ekspansywnej polityki publicznej, obejmującej wyższe wydatki na infrastrukturę oraz zachęty inwestycyjne dla inwestorów zagranicznych. Oczekuje się jednak, że inflacja utrzyma się na górnej granicy przedziału docelowego wyznaczonego przez Narodowy Bank Serbii (4,5%), co skłoni bank centralny do utrzymania wysokich stóp procentowych, co z kolei może spowolnić wzrost akcji kredytowej zarówno dla przedsiębiorstw, jak i gospodarstw domowych.

Jednocześnie serbska gospodarka nadal przyciąga znaczny kapitał zagraniczny, zwłaszcza w sektorach produkcyjnym i energetycznym, co dodatkowo wzmacnia jej potencjał produkcyjny. Oczekuje się, że realizacja projektów infrastrukturalnych, częściowo napędzana rządową inicjatywą „Skok w przyszłość – Serbia Expo 2027”, przyczyni się do modernizacji transportu i poprawy efektywności logistycznej. Z kolei rozbudowa mocy produkcyjnych w sektorze energetycznym, zwłaszcza poprzez inwestycje w energię odnawialną, ma na celu wyeliminowanie niedociągnięć strukturalnych w tym sektorze oraz zapewnienie przedsiębiorstwom bardziej stabilnych dostaw energii elektrycznej.

Rynek pracy pozostanie poważnym wyzwaniem. Stopa bezrobocia w Serbii wyniosła 8,6% pod koniec 2024 r., co nadal budzi niepokój pomimo podejmowanych działań naprawczych. Oczekuje się, że wzrost w sektorze produkcyjnym, zwłaszcza w przemyśle motoryzacyjnym, wraz z rozwojem sektora usług, pobudzi tworzenie nowych miejsc pracy i przyczyni się do stopniowego spadku bezrobocia w 2025 r. Podnoszenie kwalifikacji siły roboczej poprzez programy szkoleniowe dostosowane do potrzeb przedsiębiorstw mogłoby również pomóc w ograniczeniu migracji wykwalifikowanych pracowników za granicę oraz wesprzeć wzrost wydajności. Jednak konieczność poprawy klimatu biznesowego i przyspieszenia reform strukturalnych pozostaje kluczowym wyzwaniem dla zapewnienia zrównoważonego rozwoju.

Finanse publiczne pod presją

W 2025 r. budżet pozostanie deficytowy, co wynika z gwałtownego wzrostu wydatków (wynagrodzenia w sektorze publicznym, infrastruktura i obrona) oraz wysokich kosztów finansowania. 8-procentowy wzrost wynagrodzeń w sektorze publicznym w 2025 r., wraz z inwestycjami w Serbia Expo 2027, zwiększy obciążenie finansowe państwa. Ponadto zakup 12 myśliwców Rafale (za 2,5 mld EUR) oraz przywrócenie służby wojskowej w 2025 r. spowodują dalsze obciążenie budżetu. Aby zaspokoić te potrzeby finansowe, rząd polega na międzynarodowych i krajowych rynkach obligacji, a także na kredytach projektowych od swoich partnerów. Dług publiczny, szacowany na 47% PKB w 2024 r., utrzymuje się na umiarkowanym poziomie, a jego udział w PKB ma nadal spadać. Jednak około 70% długu ma charakter zewnętrzny i jest denominowane w walutach obcych (głównie w euro), co zwiększa ryzyko kursowe. Niemniej jednak stały kurs dinara względem euro oraz znaczny udział wierzycieli oficjalnych (55%) pomagają złagodzić to ryzyko.

W wymiarze zewnętrznym saldo rachunku bieżącego pozostanie ujemne w 2025 r., co wynika z wysokiego importu spowodowanego silnym popytem konsumpcyjnym, projektami infrastrukturalnymi oraz zakupami sprzętu wojskowego. Jednocześnie słaby wzrost gospodarczy w Unii Europejskiej ograniczy wzrost eksportu, szczególnie w sektorach rolno-spożywczym, motoryzacyjnym, metalurgicznym, sprzętu elektrycznego oraz tworzyw sztucznych. Usługi – zwłaszcza turystyka, usługi informatyczne i transport drogowy – wraz z przekazami pieniężnymi od diaspory częściowo zrównoważą jednak deficyt handlowy. Deficyt na rachunku bieżącym będzie w dużej mierze finansowany z bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ) oraz napływu kapitału portfelowego, co przyczyni się również do zwiększenia rezerw walutowych.

Kraj pogrążony w poważnych zawirowaniach politycznych

Serbską scenę polityczną dominuje nacjonalistyczno-konserwatywna Serbska Partia Postępowa (SNS) – sprawująca władzę od 2012 r. i kierowana przez prezydenta Aleksandara Vučicia. SNS jeszcze bardziej umocniła swoją pozycję po wygraniu przedterminowych wyborów w grudniu 2023 r., uzyskując 48,1% głosów (129 mandatów z 250 w parlamencie). Partia ta ma do czynienia z rozdrobnioną opozycją polityczną, która krytykuje partię rządzącą i prezydenta za ścisłą kontrolę nad instytucjami i mediami. Vučić dotychczas czerpał korzyści ze słabej opozycji i silnego poparcia społecznego, wynikającego z dynamicznego wzrostu gospodarczego i nastrojów nacjonalistycznych. Dominacja SNS budzi jednak obawy dotyczące podziału władzy, pluralizmu mediów oraz walki z korupcją. Na krajowej scenie politycznej władza wykonawcza dysponuje znaczną władzą: prezydentura, rząd i parlament mogą być formalnie oddzielone, ale czasami brakuje rzeczywistych instytucjonalnych mechanizmów kontroli i równowagi. Międzynarodowi obserwatorzy (OBWE, UE) zgłaszali nieprawidłowości podczas różnych wyborów, a powtarzające się protesty podkreślają rosnące niezadowolenie społeczeństwa obywatelskiego.

Od końca 2024 r. Serbia boryka się z najpoważniejszym kryzysem politycznym Serbskiej Partii Postępowej (SNS) od czasu jej dojścia do władzy. Zawalenie się w listopadzie 2024 r. niedawno odnowionego zadaszenia dworca kolejowego w Nowym Sadzie, w wyniku którego zginęło 15 osób, wywołało protesty na dużą skalę potępiające korupcję i brak przejrzystości w zamówieniach publicznych. Pod rosnącą presją premier Milos Vucevic złożył rezygnację 28 stycznia 2025 r., pogrążając rząd w niepewności. Nieufność społeczeństwa pozostaje wysoka pomimo prób złagodzenia napięć przez prezydenta Vučića poprzez ujawnienie dokumentów, pociągnięcie urzędników do odpowiedzialności oraz ułaskawienie niektórych aresztowanych protestujących. Jeśli nowy rząd nie zostanie szybko utworzony, konieczne będzie ogłoszenie przedterminowych wyborów, a wybory parlamentarne prawdopodobnie odbędą się wiosną 2025 roku. Przywódcy SNS liczą na podzieloną opozycję – składającą się głównie z młodych ludzi i skupioną w dużych miastach – aby utrzymać władzę, mimo że ryzykują utratę większości parlamentarnej. W sferze społecznej Serbia nadal boryka się z wysokim bezrobociem, utrzymującą się korupcją oraz drenażem mózgów, szczególnie wśród młodych specjalistów. Pomimo silnego wzrostu gospodarczego nierówności społeczne podsycają frustrację i wywołują ruchy protestacyjne, zmuszając rząd do obietnic reform mających na celu utrzymanie stabilności wewnętrznej.

Serbia stosuje podejście wielobiegunowe, utrzymując dialog z UE, USA, Rosją i Chinami, a jednocześnie kontynuując swoją drogę do przystąpienia do UE. Kwestia Kosowa pozostaje poważną przeszkodą, podobnie jak obawy związane z presją Zachodu na formalne uznanie jego niepodległości. NIS, największa w kraju spółka naftowo-gazowa, w której większościowy udział posiadają Gazprom Neft i Gazprom, od stycznia 2025 r. jest objęta amerykańskimi sankcjami nałożonymi na rosyjski sektor energetyczny. Chociaż sankcje te zostały zawieszone do 28 marca 2025 r., aby umożliwić restrukturyzację akcjonariatu, podkreślają one delikatną pozycję Serbii – balansującą między powiązaniami energetycznymi z Moskwą, wobec której nie nakłada sankcji, a dążeniem do zacieśnienia więzi z UE.

Ostatnia aktualizacja: marzec 2025 r.