Nigeria

Kluczowy okres dla ambitnych reform prezydenta Tinubu

W 2025 r. wzrost gospodarczy powinien pozostać na wysokim poziomie, głównie dzięki sektorowi naftowemu, którego rzeczywisty udział w gospodarce znacznie przewyższa jego bezpośredni wkład w PKB (5,4% PKB w 2023 r.), ponieważ nie uwzględnia się ani kradzieży węglowodorów, ani ich nielegalnego wydobycia, ani skutków ubocznych dla całej gospodarki (napływ waluty zagranicznej, dochody budżetowe). Jednak w czerwcu 2024 r. wydobycie ropy naftowej wyniosło zaledwie 1,28 mln baryłek dziennie (mbd), znacznie poniżej limitu 1,5 mbd ustalonego przez OPEC na rok 2024 oraz poziomu sprzed pandemii wynoszącego 2,1 mbd. Od 2020 r. wydobycie ropy naftowej jest utrudnione przez szereg czynników, takich jak akty wandalizmu na lądzie, piractwo na morzu, starzejąca się infrastruktura w połączeniu z niedoinwestowaniem spowodowanym opóźnionym uchwaleniem ustawy o ropie naftowej w 2021 r. oraz wycofaniem się zagranicznych przedsiębiorstw z delty Nigru. Przyjęcie w 2024 r. trzech dodatkowych dekretów powinno wzbudzić zaufanie i pobudzić produkcję w 2025 r. Obejmują one zachęty podatkowe dla sektora gazowego, reformę procedur i terminów zamówień publicznych oraz reformę zasad dotyczących udziału podmiotów lokalnych w celu uregulowania działalności podmiotów pośredniczących. Co nie mniej ważne, kluczowe znaczenie dla poprawy wydobycia ropy ma również zwiększenie bezpieczeństwa. Chociaż Nigeria jest wiodącym producentem ropy naftowej w Afryce, jest również głównym importerem produktów naftowych (33% importu w 2023 r.). Po latach przestoju dwie państwowe rafinerie mają wznowić działalność w 2024 r., zgodnie z informacjami krajowej spółki naftowej (NNPC). Ponadto nowa mega-rafineria Dangote, która ma zostać uruchomiona w 2024 r., powinna osiągnąć wydajność 550 000 baryłek dziennie, czyli 85% swojej docelowej wydajności, do końca roku. Celem jest zaprzestanie importu paliw, a tym samym zmniejszenie zużycia waluty zagranicznej oraz kosztów transportu związanych z importem. Sukces projektu napotyka jednak na przeszkody: niepewność co do dostaw ropy naftowej przez NNPC skłania firmę Dangote do decydowania się na import. Ponadto spory z rządem, który sprzeciwia się utworzeniu monopolu, mogą spowolnić działania firmy.

W sektorze pozanaftowym sektor energetyczny nie jest w stanie zaspokoić popytu krajowego. Wydajność sieci przesyłowej i dystrybucyjnej jest niewystarczająca, brakuje konserwacji infrastruktury, a dostawy gazu są problematyczne. Co więcej, kradzieże i zbyt niskie ceny zniechęcają głównie prywatnych producentów do dalszych inwestycji. Ukończenie budowy gazociągu AKK łączącego miasta Ajaokuta (na południu), Kaduny (w środkowej Nigerii) oraz Kano (na północy), zaplanowane na 2025 r., powinno zwiększyć produkcję energii elektrycznej o 67% dzięki dodatkowym 3,6 gigawatom oraz przyczynić się do rozwoju sektora przemysłowego. Jednak nawet przy planowanych dodatkowych mocach energia elektryczna dostarczana przez prywatnych wytwórców (22 mln przy mocy zainstalowanej wynoszącej 42 gigawaty) jest nieporównywalnie większa niż ta dostarczana przez sieć energetyczną, choć droższa ze względu na wysokie ceny importowanego paliwa. Ponadto, w związku z odkryciem złóż litu, Nigeria planuje rozwijać swój sektor górniczy (0,9% PKB), zwłaszcza poprzez uruchomienie w 2025 r. kopalni „Jupiter Lithium”. Usługi stanowią kolejny filar gospodarki Nigerii (56,2% PKB) i w 2025 r. pozostaną silne dzięki odporności sektorów informacyjno-komunikacyjnego (17% PKB) oraz bankowego (5% PKB). Wreszcie produkcja w sektorze rolnym (25% PKB i 45% siły roboczej) pozostaje niewystarczająca z powodu braku bezpieczeństwa, niedostatecznej infrastruktury i niekorzystnych warunków pogodowych, co skutkuje znacznym importem pszenicy, ryżu, cukru, ryb itp. (2,13 mld USD w 2023 r. i 11% importu towarów). Oczekuje się, że konsumpcja prywatna (64% PKB w 2023 r.) nieznacznie wzrośnie w związku z przewidywaną niewielką dezinflacją. Jednak to inwestycje (23,8% PKB), zwłaszcza prywatne, poniosą największe konsekwencje zacieśnienia polityki pieniężnej.

Kluczowe reformy gospodarcze prezydenta Tinubu obejmują zniesienie dotacji do paliw oraz zrównanie oficjalnego i równoległego kursu walutowego. Zniesienie dotacji do paliw w maju 2023 r. spowodowało potrojenie cen na stacjach benzynowych i wzrost kosztów eksploatacji generatorów, co skłoniło rząd do wycofania się z tej decyzji w lipcu 2023 r. i częściowego przywrócenia dotacji, która ma wygasnąć w 2025 r. Jeśli chodzi o ujednolicenie kursów walutowych, doprowadziło to do dewaluacji nairy w czerwcu 2023 r. (-44%) i styczniu 2024 r. (-39%), co znalazło odzwierciedlenie w cenach artykułów spożywczych, które w dużej mierze są importowane (+40% rok do roku w czerwcu 2024 r.). Czynniki te wyjaśniają dwucyfrową inflację w Nigerii. W celu ustabilizowania nairy i ograniczenia inflacji Centralny Bank Nigerii (CBN) rozszerzył w 2024 r. swoją politykę zacieśniania polityki pieniężnej, czterokrotnie podnosząc swoją podstawową stopę procentową, doprowadzając ją w lipcu 2024 r. do rekordowego poziomu 26,75%. CBN nie planuje obniżenia stopy procentowej, dopóki inflacja będzie przekraczać docelowy przedział 6–9%. Pomimo tych działań oczekuje się, że inflacja spadnie w 2025 r. dzięki opóźnionym skutkom zacieśnienia polityki pieniężnej, rezygnacji z finansowania deficytu publicznego z rezerwy walutowej oraz większej odporności nairy. Uruchomienie wielkiej rafinerii powinno zmniejszyć zużycie waluty zagranicznej, przyczyniając się do umocnienia kursu walutowego. Ponadto w lipcu 2024 r. CBN zawiesiło na 150 dni cła na niektóre produkty spożywcze, aby ograniczyć inflację związaną z produktami importowanymi.

Konsolidacja finansów publicznych

Reformy podjęte w celu konsolidacji finansów publicznych w niewielkim stopniu przyczynią się do zmniejszenia deficytu publicznego w 2025 r. Pomimo wysiłków na rzecz dywersyfikacji dochody (9,4% PKB w 2023 r.) pozostają w dużym stopniu uzależnione od dochodów z ropy naftowej (2,9% PKB w 2023 r., czyli 30% dochodów sektora publicznego). Powinny one jednak skorzystać na wzroście wydobycia ropy naftowej w 2025 r. Wzrosną również dochody niezwiązane z ropą naftową dzięki podwyższeniu stawki VAT z 7,5% do 10% oraz poszerzeniu podstawy opodatkowania. Wydatki (13,6% PKB) zostaną zracjonalizowane. Częściowe przywrócenie dopłat do paliw miało poważny wpływ na finanse publiczne w 2024 r. (2,8% PKB), ale powinno się ono zakończyć w 2025 r. Niemniej jednak odsetki od obsługi długu (3,3% PKB i 35% skonsolidowanych dochodów publicznych w 2023 r.) pozostają wysokie w porównaniu z wynagrodzeniami pracowników (1,9% PKB) i wydatkami kapitałowymi (1,9% PKB). Do 2025 r. rząd powinien zaprzestać finansowania swojego deficytu przez bank centralny. Zdecyduje się on na finansowanie zewnętrzne i krajowe, głównie poprzez emisję obligacji, pomimo wysokich stóp procentowych. Dług publiczny jest w 35% denominowany w walutach obcych i ogranicza się do szczebla federalnego, przy czym udział długu krajowego wynosi 62%, a zagranicznego – 38%. Dług zagraniczny (16% PKB) jest w posiadaniu wierzycieli wielostronnych (50%), wierzycieli dwustronnych (14%) oraz posiadaczy obligacji (36%). W sierpniu 2023 r. Nigeria zaciągnęła w Afreximbanku pożyczkę w wysokości 3,3 mld USD zabezpieczoną przyszłą produkcją węglowodorów w celu ustabilizowania nairy. Obecnie stara się o podobną pożyczkę, tym razem w celu wzmocnienia finansów NNPC i umożliwienia inwestycji w tym sektorze. W listopadzie 2025 r. Nigeria ma spłacić euroobligacje o wartości 1,1 mld USD.

Podobnie jak w 2024 r., rachunek bieżący powinien w 2025 r. osiągnąć niemal równowagę. Tendencje w bilansie handlowym będą zależały od światowych trendów cen ropy naftowej. Saldo handlowe Nigerii powinno utrzymać się na poziomie zbliżonym do progu rentowności, przy czym import (14% PKB w 2023 r.) spadnie w wyniku zwiększenia mocy produkcyjnych rafinerii Dangote oraz słabego popytu krajowego, który osłabł w związku z deprecjacją nairy. Deficyt w sektorze usług (2,5% PKB w 2023 r.) będzie się utrzymywał z powodu kosztów transportu generowanych przez sektor naftowy i gazowy, podobnie jak deficyt dochodów wynikający z odsetek od długu zagranicznego (0,6% PKB). Deficyty te zostaną zrównoważone przez przekazy pieniężne od emigrantów (5,7% PKB), głównie ze Stanów Zjednoczonych, Kanady i Wielkiej Brytanii, do których przyczynia się ujednolicenie kursów walutowych. Reformy, zwłaszcza systemu walutowego, będą miały trudności z przyciągnięciem zagranicznych inwestycji portfelowych, nie mówiąc już o bezpośrednich inwestycjach zagranicznych (1,2% PKB w 2023 r.). Rezerwy walutowe poprawiają się i w lipcu 2024 r. wyniosły równowartość 11 miesięcy importu.

Partia prezydencka jest osłabiona przez niekorzystną sytuację społeczną i brak bezpieczeństwa

Od momentu dojścia do władzy w marcu 2023 r. z zaledwie 36,6% poparcia prezydent Bola Tinubu (Partia All Progressive Congress) zainicjował serię reform mających na celu naprawę finansów publicznych i stymulację wzrostu gospodarczego w perspektywie średnioterminowej. Zniesienie (druga próba planowana na 2025 r.) kosztownych dopłat do paliw skoryguje spowodowane przez nie zakłócenia (działania nastawione na czerpanie korzyści, przemyt i korupcję), a ujednolicenie kursu walutowego pobudzi eksport, dotychczas zdominowany przez sektor naftowy, eliminując jednocześnie faworyzowanie przy przyznawaniu waluty obcej po subsydiowanych kursach. Projekt ten napotkał jednak rosnące niezadowolenie społeczeństwa, które boryka się z wysoką inflacją i jej następstwem – rosnącym ubóstwem. W lipcu 2024 r. rząd zatwierdził nową płacę minimalną w wysokości od 30 000 do 70 000 naira (około 44 USD) miesięcznie, co zostało zaakceptowane przez rząd i główne związki zawodowe, kończąc trwający miesiące impas i groźby strajku generalnego. Jednak grupa osób zatrudnionych, która odniesie korzyści, jest niewielka i nie reprezentuje najbiedniejszych warstw społecznych. Równolegle należy rozwijać system zabezpieczenia społecznego dla osób znajdujących się w najbardziej niekorzystnej sytuacji, jednak jego wdrożenie jest utrudnione przez brak działań ze strony władz. Ponadto na początku sierpnia 2024 r. miały miejsce masowe demonstracje, które zostały brutalnie stłumione przez siły bezpieczeństwa, powodując liczne ofiary śmiertelne. W tych warunkach wprowadzenie reform nadszarpnęło wizerunek partii prezydenckiej, która posiada większość w Senacie (59 z 109 mandatów), ale nie zdołała zdobyć większości w Izbie Reprezentantów (159 mandatów z 360). Rząd musi również zmierzyć się z niepokojącą sytuacją w zakresie bezpieczeństwa wewnętrznego, która dotyka przede wszystkim ludność wiejską. Kraj boryka się z terroryzmem, separatyzmem, bandytyzmem (w tym powtarzającymi się masowymi porwaniami), piractwem oraz konfliktami między rolnikami a pasterzami. Północny wschód jest szczególnie dotknięty atakami ze strony dżihadystycznej grupy Boko Haram oraz Państwa Islamskiego w Afryce Zachodniej (ISWA), podczas gdy południowy wschód boryka się z atakami separatystów. Rząd musi również zwalczać działalność przestępczą zakłócającą wydobycie ropy naftowej – według doniesień w 2023 r. codziennie kradziono prawie 400 000 baryłek. Szczególnie dotknięta jest delta Nigru. W odpowiedzi na kradzieże ropy i nielegalne rafinowanie rząd rozpoczyna operacje wojskowe. Wreszcie na granicach szerzy się przemyt broni, narkotyków, złota i paliwa.

Ostatnia aktualizacja: lipiec 2024 r.