Mongolia

W 2026 r. ożywienie gospodarcze będzie napędzane przez eksport miedzi oraz inwestycje w dywersyfikację eksportu

Eksport wysokiej jakości węgla – historyczny motor napędowy mongolskiej gospodarki – stracił na sile w 2025 r. Głównymi przyczynami były spadek cen węgla oraz strukturalny spadek popytu w Chinach. Spowolnienie to zostało częściowo zrównoważone przez wzrost konsumpcji prywatnej. Ten ostatni był wspierany przez umiarkowaną inflację (nieco powyżej docelowego poziomu 8%) – co, jak się oczekuje, utrzyma się w 2026 r. – wzrostem dochodów, możliwym dzięki wyższym wynagrodzeniom urzędników państwowych i emeryturom, ożywieniem sektora rolnego po wyjątkowo surowej zimie 2024 r., a także redystrybucją bogactwa generowanego przez kopalnie miedzi (wyższe wynagrodzenia, wypłaty dywidend) oraz rozwojem rynku kredytowego.

W 2026 r. oczekuje się nieznacznego ożywienia wzrostu gospodarczego, wspieranego przez dalszy wzrost eksportu miedzi i złota, możliwy dzięki rozbudowie kopalni Orkhon (miedź i molibden, na północy kraju), finansowanej ze środków własnych przez krajową spółkę, która ją eksploatuje, oraz kopalni Oyu Tolgoi (miedź i złoto, na południu kraju), finansowanej przez instytucje wielostronne, kanadyjskie i australijskie agencje kredytów eksportowych oraz anglo-australijską grupę Rio Tinto. Oczekuje się również intensyfikacji inwestycji w nowe projekty górnicze, często poświęcone wydobyciu metali ziem rzadkich, takie jak kopalnia uranu Zuuvch-Ovoo na południowym wschodzie kraju, eksploatowana przez firmę Orano, w pobliżu której powstanie elektrownia jądrowa. Do tego dojdą inwestycje w przemysł przetwórczy, takie jak zakłady przetwórstwa miedzi i węgla, produkcja stali oraz rafinacja złota, a także w sektor energetyczny, w tym dwie elektrownie wodne finansowane przez Chiny oraz dużą elektrownię cieplną wspieraną przez kopalnię węgla Talvantolgoi. Wreszcie, inwestycje będą dotyczyły transgranicznych połączeń kolejowych z Chinami.

Inwestycje te odzwierciedlają dążenie rządu do dywersyfikacji gospodarki. Pomimo ewentualnego otwarcia rynku indyjskiego przychody z eksportu węgla mogą pozostać na niskim poziomie w nadchodzących latach. Ponadto niektóre projekty, w tym rafineria Altanshiree (w południowo-wschodniej części kraju), która może ostatecznie zostać uruchomiona w 2026 r., mają na celu złagodzenie niedoborów energii, które hamują działalność gospodarczą i napędzają inflację. Jak wyjaśniono powyżej, oczekuje się, że w 2026 r. inflacja będzie nadal spowalniać, chociaż źródłem niepewności jest duża zależność od importu w połączeniu z ryzykiem deprecjacji tugrika.

Oszczędności budżetowe w obliczu spadających dochodów z węgla

W 2025 r. budżet państwa ponownie odnotował deficyt po kilku latach nadwyżki, co wynikało z nieoczekiwanego spadku dochodów z eksportu węgla oraz wzrostu wydatków publicznych. Powrót do deficytu wynikał z inwestycji w duże projekty górnicze, energetyczne i infrastrukturalne, a także z waloryzacji wynagrodzeń i emerytur urzędników służby cywilnej, która rozpoczęła się w 2024 r. Aby poprawić sytuację budżetową, nowy rząd dokonał korekty budżetu w połowie 2025 r., zmniejszając wydatki publiczne o dwa punkty procentowe PKB poprzez 9-procentową redukcję liczby urzędników służby cywilnej w latach 2025–2026, odłożenie lub ograniczenie inwestycji oraz cięcia w wydatkach bieżących.

Oczekuje się, że w 2026 r. deficyt ulegnie zmniejszeniu. Wydatki bieżące wzrosną jedynie o 2%, pomimo presji inflacyjnej i rosnących cen surowców. Budżety kilku ministerstw zostaną zamrożone na poziomie z 2025 r., niektóre z nich poniosą cięcia rzędu od 6% do 12,8%, a wydatki uznane za zbędne zostaną odroczone. Projekty, które mają zostać ukończone w 2026 r., zostaną w pełni sfinansowane, natomiast te, których realizacja wykracza poza ten termin i które nie są zgodne z krajowym planem rozwoju, zostaną ograniczone lub odroczone. Wynagrodzenia nauczycieli, lekarzy i naukowców, a także emerytury i świadczenia socjalne wzrosną zgodnie z inflacją. Wzrosną inwestycje w edukację i opiekę zdrowotną, częściowo dzięki finansowaniu ze strony partnerów wielostronnych (UE, Azjatycki Bank Rozwoju, EBOiR). Oczekuje się, że w 2026 r. wskaźnik zadłużenia do PKB nieznacznie wzrośnie: 94% długu jest denominowane w walutach obcych, 56% znajduje się w posiadaniu wierzycieli wielostronnych lub dwustronnych, a 30% ma formę euroobligacji o średnim terminie zapadalności wynoszącym pięć lat. Rząd dąży do zwiększenia udziału długu krajowego, stosując jednocześnie nowe zasady przyjęte na początku 2025 r.: deficyt strukturalny ograniczony do 2% PKB, dług publiczny na poziomie 60% oraz wydatki bieżące na poziomie 30%. Wysiłki te, w połączeniu ze spadkiem wskaźnika zadłużenia do PKB w ostatnich latach, przyniosły Mongolii podwyższenie ratingu państwowego przez agencję S&P (BB-).

Spadek eksportu węgla w 2025 r. będzie nadal negatywnie wpływał na bilans handlowy; zostanie on jedynie częściowo zrównoważony przez wzrost eksportu innych surowców mineralnych. Oczekuje się, że import towarów i usług – z czego jedna trzecia wynika z korzystania z transportu zagranicznego ze względu na brak dostępu do morza – wspierany przez rosnące dochody gospodarstw domowych i projekty budowlane, będzie rósł w tym samym tempie co PKB. Deficyt ten będzie finansowany z nadwyżek na rachunku kapitałowym (dotacje ADB oraz konwersja niemieckiego długu na inwestycje) oraz na rachunku finansowym, napędzanym bezpośrednimi inwestycjami zagranicznymi z Kanady, Francji, Chin, Japonii, Korei Południowej i Holandii, a także dotacji z Azjatyckiego Banku Rozwoju i Banku Światowego, mających na celu utrzymanie rezerw walutowych na poziomie przekraczającym wartość trzech miesięcy importu.

Ryzyko niestabilności politycznej w obliczu korupcji i konfliktów wewnętrznych

Od upadku reżimu komunistycznego i uchwalenia reform konstytucyjnych w 1992 r. system polityczny Mongolii opiera się na modelu republiki półprezydenckiej z parlamentem jednoizbowym, która zasadniczo przestrzega norm demokratycznych. Kraj przechodzi obecnie okres dużej niestabilności politycznej: dwóch premierów z Mongolskiej Partii Ludowej (MPP), która od wyborów parlamentarnych latem 2024 r. dysponowała niewielką większością, zostało odwołanych w wyniku głosowań nad wotum nieufności w ciągu zaledwie czterech miesięcy. Pierwsze z nich, w czerwcu 2025 r., zostało przyspieszone przez spadek popularności przywódcy (szczególnie wśród młodzieży) spowodowany podejrzeniami o korupcję wynikającymi z ostentacyjnych wydatków jego rodziny. Został zmuszony do dymisji, co spowodowało odejście Partii Demokratycznej (42 mandaty) z koalicji; partia ta stała się wówczas główną partią opozycyjną. Drugie głosowanie w październiku 2025 r. zostało wywołane sporem dotyczącym opodatkowania eksporterów surowców mineralnych, na tle wewnętrznych konfliktów między konserwatystami a reformistami. To ostatnie głosowanie, uznane za niezgodne z konstytucją, zostało ostatecznie unieważnione, co pozwoliło Gombojavowi Zandanshatarowi pozostać u władzy. W następstwie tej serii wydarzeń przewodniczący parlamentu złożył rezygnację, co doprowadziło do przeorganizowania sojuszy: Partia Zielonych – Wola Obywatelska (4 mandaty) dołączyła do koalicji rządowej, w skład której wchodziły już Narodowa Partia Pracy (8 mandatów) oraz PPM (68 mandatów). Rośnie niezadowolenie społeczne, podobnie jak oczekiwania dotyczące lepszego podziału dochodów z wydobycia.

Na arenie międzynarodowej Mongolia, kraj śródlądowy o najniższej gęstości zaludnienia na świecie i silnie uzależniony gospodarczo od Chin i Rosji, dąży do uniezależnienia się od swoich dwóch potężnych sąsiadów poprzez swoją doktrynę dyplomatyczną opartą na trzecim sąsiedzie. Na razie Chiny, główny odbiorca mongolskiego eksportu, pozostają kluczowe dla gospodarki kraju, która jest również uzależniona od Rosji w zakresie importu ropy i gazu. Niemniej jednak Mongolia stawia opór najlepiej, jak potrafi, na przykład odmawiając przystąpienia do Szanghajskiej Organizacji Współpracy lub deklarując neutralność w kwestii stosunków między Chinami a Tajwanem oraz Rosją a Ukrainą. Bogactwo strategicznych surowców (pierwiastki ziem rzadkich, miedź, uran) stwarza ogromną szansę na dywersyfikację stosunków poprzez zapraszanie na swoje terytorium innych potęg gospodarczych – choć ta otwartość zależy również od dobrej woli Chin, które są dla Mongolii główną bramą do reszty świata. Zgodnie z tą strategią kraj podpisał protokoły ustaleń w sprawie współpracy górniczej z Francją, Niemcami, Wielką Brytanią, Kanadą, Australią, Stanami Zjednoczonymi, Koreą Południową, Wietnamem i Turcją.

Ta próba uniezależnienia się znajduje również odzwierciedlenie na poziomie regionalnym poprzez podpisanie kompleksowych umów o partnerstwie z Uzbekistanem i Kirgistanem oraz umowy o współpracy handlowej i lotniczej z Kazachstanem. Mongolia czerpie również korzyści z doskonałych stosunków z Indiami, dzięki religijnej bliskości obu krajów oraz wspólnej doktrynie niezaangażowania. Te dobre stosunki przejawiają się w intensywnym dialogu dwustronnym i współpracy gospodarczej: na przykład Indie sfinansowały budowę rafinerii ropy naftowej Altanshiree kwotą 1,2 mld USD, co pozwoli Mongolii zmniejszyć zależność od rosyjskich węglowodorów. Indie mogą również stanowić alternatywny rynek zbytu dla mongolskiego węgla.

Ostatnia aktualizacja: listopad 2025 r.