Mjanma

Tak zwane przejście do rządów cywilnych nie kończy wojny domowej

Przewrót wojskowy przeprowadzony przez Tatmadaw (armię Mjanmy) w lutym 2021 r. doprowadził do odsunięcia od władzy i aresztowania Aung San Suu Kyi, przywódczyni Narodowej Ligi na rzecz Demokracji (NLD) – partii, która w 2016 r. objęła władzę w drodze demokratycznych wyborów. Od tego czasu krajem rządzi Min Aung Hlaing, były głównodowodzący sił zbrojnych i inicjator zamachu stanu. Początkowo stał na czele Rady Administracji Państwowej (SAC), a następnie w kwietniu 2026 r. został wybrany na prezydenta republiki przez trzy kolegia elektorskie złożone z nowo wybranych członków parlamentu. Wybory parlamentarne w latach 2025–2026 – pierwsze od czasu zamachu stanu – charakteryzowały się śmiertelnymi aktami przemocy ze strony wojska oraz zakazem startu w wyborach partii opozycyjnych, w tym partii Aung San Suu Kyi. Laureatka Pokojowej Nagrody Nobla (1991) pełniła od 2016 r. funkcję doradczyni państwowej, a tym samym szefowej rządu. Obecnie, jak donoszą media, przebywa w areszcie domowym po tym, jak została zatrzymana i skazana przez juntę na podstawie ponad 15 zarzutów. Nowy dwuizbowy parlament składa się niemal wyłącznie z zwolenników Min Aung Hlainga, przy czym jedna czwarta mandatów jest zarezerwowana dla wojska, a 80% pozostałych mandatów zdobyła partia prorządowa PUSD. To tak zwane przejście do rządów cywilnych, mające na celu ugruntowanie legitymizacji junty na arenie międzynarodowej, nie położy kresu trwającej wojnie domowej, ponieważ rząd będzie nadal dążył do odzyskania kontroli nad całym krajem. Po objęciu urzędu prezydenta Min Aung Hlaing mianował swojego sojusznika Ye Win Oo na stanowisko dowódcy sił zbrojnych, aby utrzymać kontrolę nad sprawami wojskowymi.

Od czasu zamachu stanu trwa wojna między Tatmadaw a kilkoma sprzymierzonymi etnicznymi grupami zbrojnymi powiązanymi z Rządem Jedności Narodowej (NUG) – utworzonym przez byłych urzędników cywilnego rządu – i działającymi w pobliżu granicy z Tajlandią. Ze względu na brak koordynacji między różnymi grupami oporu armia odzyskała utracone pozycje. Opozycję osłabia również brak zasobów, presja gospodarcza i bezpieczeństwa ze strony Chin oraz wprowadzony przez rząd pobór do służby wojskowej mężczyzn w wieku od 18 do 35 lat oraz kobiet w wieku od 18 do 27 lat. Rząd otrzymuje fundusze z Rosji i Chin, co pozwala mu na rozmieszczenie znacznych sił powietrznych. Pozyskuje również dochody podatkowe z wydobycia węglowodorów oraz z równin centralnych, gdzie zlokalizowana jest większość przemysłu i rolnictwa kraju, a także z centrum gospodarczego – Rangunu – oraz stolicy – Naypyidaw. Konflikt ma poważny wpływ na ludność cywilną; bombardowania i przymusowa służba wojskowa powodują masowe przesiedlenia ludności, zarówno w obrębie kraju (3,8 mln obywateli Mjanmy według stanu na czerwiec 2026 r.), jak i za granicę (300 000 osób od czasu zamachu stanu). Ponadto od 2017 r. prześladowania ze strony wojska wobec Rohingów, grupy etnicznej zamieszkującej zachodni stan Rakhine, zmusiły 1 milion z nich do ucieczki do Bangladeszu. Pomoc humanitarna gwałtownie spadła po wycofaniu przez administrację Trumpa finansowania z USAID na początku 2025 r. Junta zaostrza ograniczenia dotyczące pozostałej pomocy, mimo że według Banku Światowego potrzebuje jej 16 mln osób. Ostatnio konflikt na Bliskim Wschodzie pogłębił kryzys humanitarny i brak bezpieczeństwa żywnościowego dotykający jedną czwartą ludności poprzez wzrost cen energii, surowców i żywności oraz zakłócenia w łańcuchach dostaw, zwłaszcza nawozów, które są niezbędne do uprawy ryżu.

Przez cały rok Min Aung Hlaing będzie prawdopodobnie kontynuował swoje dążenia do uzyskania międzynarodowej legitymizacji, które rozpoczęły się od jego podróży do Indii i Chin w czerwcu 2026 r. Oba kraje należą do nielicznych, które uznały proces wyborczy, ponieważ są zainteresowane zasobami mineralnymi Mjanmy. Rozwiązanie konfliktu pozwoliłoby Pekinowi na dalszą realizację projektu Korytarza Gospodarczego Chiny–Mjanma, którego realizacja została spowolniona, a nawet wstrzymana z powodu walk. Chiny inwestują w infrastrukturę związaną z węglowodorami, drogami i kolejami, taką jak linia kolejowa Kyaukphyu–Muse łącząca granicę kraju z oceanem czy strefa gospodarcza New Yangon City. Podobnie jak Rosja, Chiny dostarczają broń armii Tatmadaw. Będą nadal wspierać rząd, dostarczając ropę naftową i nawozy. Kraje ASEAN jak dotąd niechętnie angażowały się w ten konflikt, kierując się zasadą nieingerencji w sprawy wewnętrzne państw członkowskich. Nadal jednak obowiązuje protokół ustanowiony w 2021 r., który zezwala Mjanmie na udział wyłącznie w spotkaniach o charakterze niepolitycznym. Podczas gdy niektóre kraje członkowskie opowiadają się za zbliżeniem, inne zajmują nieugięte stanowisko. Wszystkie wzywają do wdrożenia pięciopunktowego konsensusu przyjętego w 2021 r., który między innymi przewiduje zaprzestanie przemocy, dialog na rzecz pokojowego rozwiązania oraz wysłanie wysłannika, który odwiedzi wszystkie strony. Każdy postęp wymaga konsensusu. Nie oczekuje się, aby kraje zachodnie (Stany Zjednoczone, Unia Europejska, Wielka Brytania, Kanada i Australia) zniosły swoje ukierunkowane sankcje wobec przywódców wojskowych – w tym zamrożenie aktywów i odmowę wydawania wiz – ani wobec głównego przedsiębiorstwa państwowego, Myanma Oil and Gas Enterprise (MOGE).

Konflikt na Bliskim Wschodzie pogłębia problemy gospodarcze

Perspektywy gospodarcze pozostają ponure w związku z trwającą wojną domową wywołaną wojskowym zamachem stanu z 2021 roku. Jednak po dwóch latach spadku koniunktury oczekuje się, że odbudowa po trzęsieniu ziemi przyniesie w 2026 roku niewielkie ożywienie działalności gospodarczej. W marcu 2025 r. trzęsienie ziemi o sile od 7,7 do 7,9 w skali Richtera nawiedziło centralną część kraju, w pobliżu Mandalay, drugiego co do wielkości miasta w kraju, powodując śmierć ponad 5 000 osób. Jednak działania związane z odbudową są spowalniane przez ograniczenia importowe i galopującą inflację – presję, którą dodatkowo potęguje konflikt na Bliskim Wschodzie. Mjanma jest bezpośrednio uzależniona od krajów Zatoki Perskiej w zakresie importu nawozów, a pośrednio – w zakresie rafinowanych produktów ropopochodnych. Chociaż kraj ten wydobywa ropę naftową, musi importować prawie 97% swojego zapotrzebowania na produkty ropopochodne, głównie z Singapuru. Pod tym względem jego moce rafineryjne są niezwykle ograniczone, a wojna domowa już powoduje niedobory, które pogłębiają zachodnie sankcje nałożone na MOGE. Rząd ogłosił środki racjonowania, jednocześnie nadal wykorzystując paliwo do celów wojskowych, co powoduje wyczerpanie zasobów przeznaczonych dla pozostałych sektorów gospodarki.

W 2026 r. eksport gazu ziemnego do Chin i Tajlandii nie skorzysta na wyższych cenach, ponieważ większość umów ma charakter długoterminowy. Ponadto, przy braku znaczących inwestycji, wielkość wydobycia będzie dalej spadać w miarę wyczerpywania się głównych złóż. Codzienne przerwy w dostawach energii elektrycznej pogłębiają niedobory paliwa i nawozów, zakłócając funkcjonowanie wszystkich sektorów, które i tak już odczuwają skutki wojny domowej. W szczególności rolnictwo – które stanowi nieco mniej niż jedną czwartą PKB, ale zapewnia prawie połowę miejsc pracy – cierpi z powodu walk, zniszczeń spowodowanych trzęsieniem ziemi oraz braku środków produkcji wynikającego z ograniczenia importu. Turystyka nie odrodzi się, dopóki trwa wojna domowa. Sektor detaliczny będzie nadal hamowany przez niską siłę nabywczą gospodarstw domowych. Jest on destabilizowany przez zakłócenia w łańcuchu dostaw, koszty środków produkcji oraz niedobory zapasów, które mają wpływ na przemysł wytwórczy. Pomimo ożywienia w 2025 r. napędzanego przez klientów azjatyckich, sektor odzieżowy nadal odczuwa skutki utraty klientów europejskich oraz kurczącej się siły roboczej. Oczekuje się, że sektor górniczy będzie jednym z nielicznych źródeł wzrostu gospodarczego dla kraju ze względu na silny popyt globalny. Kopalnie metali ziem rzadkich znajdują się we wschodniej części kraju, w pobliżu granicy z Chinami, gdzie minerały są następnie przetwarzane. Te nieuregulowane kopalnie pozostaną celem ataków różnych ugrupowań zbrojnych dążących do przejęcia kontroli nad zasobami.

Konflikt na Bliskim Wschodzie pogłębił trudności gospodarcze spowodowane wojną domową. Inwestycje prywatne, zarówno krajowe, jak i zagraniczne, pozostaną praktycznie w stagnacji tak długo, jak długo będzie trwała wojna. Wydatki publiczne zostaną ograniczone, ponieważ skromne dochody zostaną przeznaczone na działania wojenne. Popyt gospodarstw domowych będzie stłumiony z powodu niskiego zatrudnienia i wysiedleń ludności. Ponadto realne dochody obywateli Mjanmy będą nadal erodowane przez wysoką inflację. Inflację napędza wzrost podaży pieniądza wykorzystywanej do finansowania deficytu budżetowego, a także zniszczenia w kraju i zakłócenia w dostawach. Sytuację pogarsza deprecjacja kiata oraz rosnące koszty importu spowodowane ograniczeniami, podczas gdy rezerwy walutowe są niskie, a napływ waluty zagranicznej ograniczony. Zamknięcie Cieśniny Ormuz tylko pogłębia te presje. Aby ograniczyć inflację, rząd wprowadził pułapy cenowe na podstawowe towary (ryż, olej spożywczy i produkty ropopochodne), a także ograniczenia dotyczące transakcji handlowych i wymiany walutowej. Środki te pogłębiają jednak niedobory.

Oba konflikty stanowią dodatkowe obciążenie dla finansów publicznych i bilansu płatniczego

W 2026 r. saldo rachunku bieżącego ma ulec pogorszeniu pod wpływem deficytu handlowego. Produkty naftowe stanowią największą kategorię importową, podczas gdy ropa naftowa jest głównym towarem eksportowym. Konflikt na Bliskim Wschodzie powoduje zatem wzrost kosztów importu, podobnie jak odbudowa. Kraj jest uzależniony od importu dóbr kapitałowych i dóbr konsumpcyjnych, a także od surowców, takich jak żelazo, włókna syntetyczne i nawozy. Eksport produktów innych niż ropa naftowa jest utrudniony przez zakłócenia na granicach lądowych, wyczerpujące się rezerwy gazu, ograniczenia produkcji przemysłowej oraz słaby popyt ze strony Zachodu. Utrzymanie ograniczeń importowych, zwłaszcza dotyczących samochodów i towarów luksusowych, ograniczy wzrost deficytu. Brak bezpieczeństwa i wysokie ceny nafty szkodzą turystyce. Pomoc humanitarna ze strony Stanów Zjednoczonych została wstrzymana od 2025 r. Na przekazy pieniężne od emigrantów może wpłynąć słaby wzrost gospodarczy w Tajlandii. Kraj będzie zatem uzależniony od Chin w zakresie zmniejszenia deficytu poprzez pomoc na odbudowę oraz jego finansowania, zwłaszcza poprzez bezpośrednie inwestycje zagraniczne (BIZ). W obliczu presji na rachunki zewnętrzne oczekuje się, że rząd utrzyma kontrolę nad przepływami kapitałowymi oraz opłatę od przekazów pieniężnych emigrantów, które stanowią główne źródło napływu kapitału zagranicznego. Pozwoli to ograniczyć uszczuplanie rezerw, które są już wyjątkowo niskie, ale niezbędne do finansowania deficytu.

Deficyt budżetowy znacznie wzrósł w ciągu ostatnich dwóch lat budżetowych z powodu spadających dochodów. Dochody te uległy zmniejszeniu w wyniku wojny i wynikającej z niej stagnacji gospodarczej. Ponadto cła uległy zmniejszeniu z powodu utraty kontroli nad głównymi miastami przygranicznymi oraz spadku eksportu gazu i cen gazu. Środki wojskowe, pochodzące głównie z państwowych przedsiębiorstw energetycznych, są osłabiane przez sankcje zachodnie, co prowadzi do realokacji funduszy kosztem sektora cywilnego. Tendencje te będą się utrzymywać w roku budżetowym 2026–2027: dochody pozostaną ograniczone, podczas gdy wydatki będą kierowane na obronę i odbudowę, a koszty związane z ropą wzrosną, co jeszcze bardziej pogłębi deficyt. Finansowanie deficytu z rezerwy walutowej będzie kontynuowane, ponieważ od czasu zamachu stanu gwałtownie spadła liczba wielostronnych dotacji i pożyczek. Chiny pozostaną głównym darczyńcą tego kraju.

Ostatnia aktualizacja: czerwiec 2026 r.