Zjednoczone Emiraty Arabskie
Południowa Afryka
Chiny
Mozambik
Europa
Bahamas, Commonwealth of the
SingapurZłoto i rolnictwo napędzają wzrost gospodarczy pomimo braku zaufania i niedoboru inwestycji prywatnych
W 2025 r. nastąpiło znaczne ożywienie wzrostu gospodarczego, napędzane lepszymi zbiorami rolnymi po suszy z 2024 r. związanej z zjawiskiem El Niño, a także wysokimi cenami złota (stanowiącego 34% eksportu w 2024 r.). Wzrost przekazów pieniężnych od emigrantów oraz gwałtowne spowolnienie inflacji — wspierane przez stabilizację kursu walutowego i restrykcyjną politykę pieniężną — również pobudziły konsumpcję prywatną.
Oczekuje się, że w 2026 r. ta dynamika nieco osłabnie, odzwierciedlając chwiejne zaufanie do drogi powrotu do stabilności makroekonomicznej, dalsze narastanie zaległości płatniczych w kraju oraz utrzymujące się potrzeby finansowe sektora publicznego, które hamują inwestycje prywatne. Niezrównoważone zadłużenie oraz wycofanie się USAID w styczniu 2025 r. ograniczą finansowanie zewnętrzne. Czynniki te, w połączeniu z utrzymującymi się niedoborami energii elektrycznej, ograniczą potencjał wzrostu Zimbabwe, utrzymując gospodarkę znacznie poniżej ambitnego rocznego celu wzrostu wynoszącego 7–12%, wyznaczonego przez władze w celu osiągnięcia statusu kraju o dochodach średnio-wysokich w ramach strategii „Wizja 2030”.
Wzrost gospodarczy będzie jednak nadal wspierany przez sektor wydobywczy, napędzany korzystnymi cenami złota oraz dobrymi wynikami w sektorach żelaza, stali, węgla i chromu, a także przez ożywienie produkcji litu i platyny. Również rolnictwo utrzyma tendencję ożywienia, wspierane przez strategię „Rolnictwo, systemy żywnościowe i transformacja obszarów wiejskich II”, której celem jest zwiększenie produkcji rolnej do 15,8 mld USD do 2030 r., przy pośrednim celu w wysokości 11,5 mld USD w 2026 r. (wzrost z 10,3 mld USD w 2025 r.) dzięki inwestycjom w nawadnianie, mechanizację i środki produkcji. Jednocześnie inwestycje publiczne skoncentrują się w 2026 r. na ponad 20 dużych projektach infrastrukturalnych, zwłaszcza w sektorze drogowym. Utrzymujące się spowolnienie inflacji, wspierane przez kontynuację restrykcyjnej polityki pieniężnej (stopa referencyjna utrzymuje się na poziomie 35% od września 2024 r.), spadające ceny energii i żywności oraz przekazy pieniężne będą nadal stymulować konsumpcję prywatną. Bank centralny może rozważyć obniżenie stóp procentowych od połowy 2026 r. w miarę spadku inflacji. Skuteczność polityki pieniężnej będzie jednak nadal ograniczona przez niskie zaufanie do lokalnej waluty (ZiG, wprowadzonej w kwietniu 2024 r.) oraz wysoki stopień dolarizacji gospodarki.
Utrzymują się presje budżetowe, a rezerwy walutowe pozostają kruche
Oczekuje się, że w 2025 r. deficyt budżetowy nieznacznie wzrośnie pomimo wyższych dochodów, wynikających z poszerzenia podstawy opodatkowania (objęcie nią MŚP), ograniczenia zwolnień z podatku VAT oraz wprowadzenia nowych podatków. Wydatki również wzrosną w związku z wysokimi kosztami wynagrodzeń, które stanowią około 56% całkowitych wydatków, oraz podwyższonymi opłatami z tytułu obsługi zadłużenia. W 2026 r. deficyt mógłby się nieznacznie zmniejszyć dzięki zwiększonym dochodom, wspieranym przez umiarkowaną podwyżkę stawki VAT z 15% do 15,5%. Ze względu na silny sprzeciw ze strony górników rząd wycofał się z pierwotnej propozycji wprowadzenia 10-procentowej opłaty eksploatacyjnej od producentów złota, gdy cena za uncję osiągnie lub przekroczy 2 501 USD. Zamiast tego wdrożył progresywny system opłat eksploatacyjnych, w ramach którego stawka 10% ma zastosowanie tylko wtedy, gdy cena przekroczy 5 000 USD za uncję. Wydatki będą koncentrować się głównie na edukacji, służbie zdrowia, pomocy społecznej (31,2% całkowitych wydatków) oraz infrastrukturze. Pomimo stosunkowo niewielkiego deficytu budżetowego presja na budżet pozostanie silna: zaległości w płatnościach są znaczne (51% długu lub 26% PKB w 2024 r.), wysoka inflacja będzie nadal obciążać wydatki, a pomoc rozwojowa ma wynieść zaledwie 350 mln USD w 2026 r., w porównaniu z celem wynoszącym 500 mln USD w 2025 r. Wobec braku alternatyw finansowanie będzie opierać się przede wszystkim na zaciąganiu pożyczek od lokalnych banków i kilku partnerów zagranicznych (banki dwustronne lub komercyjne, z których większość pochodzi z Chin), co podtrzymuje ryzyko monetyzacji deficytu budżetowego pomimo oficjalnych zobowiązań do jego uniknięcia. Niemniej jednak wskaźnik zadłużenia powinien spaść w latach 2025 i 2026 dzięki stabilizacji kursu walutowego i silnemu wzrostowi PKB. Niemniej jednak MFW nadal ocenia dług publiczny kraju jako niezrównoważony.
W wymiarze zewnętrznym oczekuje się, że rachunek bieżący pozostanie na plusie w 2025 r., wspierany przez rosnące ceny złota, ożywioną turystykę, eksport wyrobów tytoniowych oraz silny napływ przekazów pieniężnych. Tendencja ta powinna utrzymać się w 2026 r. Jednak projekty infrastrukturalne spowodują wzrost importu dóbr kapitałowych i usług, podczas gdy ograniczony dostęp do międzynarodowego finansowania oraz wycofanie się USAID będą miały negatywny wpływ na dochody wtórne. Oczekuje się, że rezerwy walutowe, które są podatne na negatywne wstrząsy cen surowców i słaby napływ pomocy, pokryją mniej niż jeden miesiąc importu. Aby temu zaradzić, rząd podniósł w styczniu 2025 r. próg zatrzymywania wpływów z eksportu: eksporterzy z Zimbabwe muszą obecnie przekazywać 30% (wcześniej 25%) swoich dochodów w zamian za walutę lokalną. Jednak wpływ tego środka będzie ograniczony: niektóre przedsiębiorstwa skupiają się na rynku krajowym, aby ominąć ten wymóg, a rzemieślnicze i małe kopalnie złota (40% produkcji) są zwolnione z tego obowiązku, co nie obejmuje przychodów pochodzących z przemytu.
Podziały w partii rządzącej na tle międzynarodowej izolacji
Prezydent Emmerson Mnangagwa, który doszedł do władzy w listopadzie 2017 r. po „przemianie wspieranej przez wojsko”, która zmusiła Roberta Mugabe do rezygnacji po ponad 30 latach sprawowania urzędu głowy państwa, został ponownie wybrany na drugą kadencję w 2023 r. Na początku 2024 r. partia rządząca (ZANU-PF), sprawująca władzę od momentu uzyskania niepodległości przez kraj w 1980 r., wygrała uzupełniające wybory parlamentarne z opozycyjną Koalicją Obywatelską na rzecz Zmian (Citizens Coalition for Change) pod przewodnictwem Nelsona Chamisy, umacniając w ten sposób swoją bezwzględną większość parlamentarną.
Oczekuje się, że w 2026 r. niestabilność polityczna będzie się utrzymywać w obliczu wyraźnego niezadowolenia społecznego z partii rządzącej oraz trudnej sytuacji gospodarczej spowodowanej wysokim poziomem szarej strefy, utrzymującym się ubóstwem, niedoborem waluty zagranicznej i przerwami w dostawach energii elektrycznej. Zdolność rządu do wspierania gospodarki i tworzenia miejsc pracy jest nadal ograniczana przez utrudniony dostęp do międzynarodowego finansowania. Grupy opozycyjne i obywatele regularnie organizują protesty przeciwko rządowi, ale są one systematycznie tłumione. Do tych wyzwań dochodzą podziały wewnątrz partii ZANU-PF, których przykładem są napięcia między Emmersonem Mnangagwą a jego wiceprezydentem, Constantino Chiwengą. Chiwenga, początkowo postrzegany jako następca Mnangagwy, został od tego czasu odsunięty na bok. Mnangagwa dąży obecnie do ubiegania się o kolejną kadencję do 2030 r. (kiedy to będzie miał 88 lat) poprzez odroczenie wyborów zaplanowanych na 2028 r. i zniesienie konstytucyjnego ograniczenia do dwóch kadencji. Jego wpływy w partii oraz „superwiększość” mogą pozwolić mu na zmianę konstytucji. Chociaż istnieje ryzyko wojskowego zamachu stanu, Mnangagwa sprawuje znaczną kontrolę, promując lojalnych sojuszników na kluczowe stanowiska oraz regularnie dokonując zmian w składzie ministrów i wyższych urzędników służb bezpieczeństwa, co zapobiega powstawaniu konkurencyjnych ośrodków władzy.
Na arenie międzynarodowej Zimbabwe pozostaje dość odizolowane. Stosunki z Zachodem są napięte. Chociaż UE zniosła zamrożenie aktywów państwowego przedsiębiorstwa Zimbabwe Defence Industries (ZDI), embargo na broń i sprzęt, które mogłyby zostać wykorzystane do celów represji, pozostaje w mocy, co odzwierciedla utrzymujące się obawy dotyczące łamania praw człowieka w tym kraju. Pomimo tej sytuacji kilka europejskich firm wykazuje rosnące zainteresowanie gospodarką Zimbabwe, o czym świadczy pierwsze forum biznesowe UE–Zimbabwe, które odbyło się w maju 2025 r. Ze swojej strony Stany Zjednoczone utrzymują sankcje wobec kilku wysokich rangą urzędników, w tym prezydenta Mnangagwy. Ze względu na zaległości płatnicze kraju dostęp do międzynarodowego finansowania jest ograniczony. W tej sytuacji Chiny pozostają kluczowym partnerem gospodarczym i finansowym, zapewniając niemal całość inwestycji zagranicznych – zwłaszcza w sektorze górniczym – oraz mają znaczący udział w handlu Zimbabwe jako jego drugi co do wielkości dostawca i trzeci co do wielkości odbiorca. Rosja zapewnia wsparcie w postaci darowizn nawozów i zboża. Republika Południowej Afryki jest krajem przyjmującym wielu migrantów z Zimbabwe i pozostaje ważnym partnerem handlowym, będąc największym dostawcą i drugim co do wielkości odbiorcą swojego sąsiada.