Iran

Wzrost gospodarczy pozostanie na niskim poziomie z powodu sankcji międzynarodowych oraz ograniczonego popytu krajowego

Oczekuje się, że w 2026 r. aktywność gospodarcza pozostanie na niskim poziomie. Eskalacja konfliktu z Izraelem i Stanami Zjednoczonymi w czerwcu 2025 r. pogłębiła istniejące już wcześniej presje strukturalne i makroekonomiczne. Obejmują one niższe ceny ropy naftowej (węglowodory stanowią około 10% PKB), utrzymującą się hiperinflację, wysokie bezrobocie oraz długotrwałe niedobory w dostawach energii elektrycznej i wody – wszystkie te czynniki już wcześniej hamowały tempo wzrostu gospodarczego. Ponadto egzekwowanie sankcji stopniowo zaostrzało się od połowy 2024 r., kiedy to Stany Zjednoczone zintensyfikowały działania przeciwko irańskim dostawom ropy, przedsiębiorstwom żeglugowym oraz sieciom omijającym sankcje, co spowodowało wzrost kosztów transportu i ubezpieczenia, opóźnienia w dostawach oraz zwiększenie rabatów na cenę ropy. Egzekwowanie sankcji uległo dalszemu zaostrzeniu w 2025 r. w obliczu narastających napięć regionalnych, przy czym wprowadzono ściślejszy nadzór nad logistyką morską, pośrednikami finansowymi oraz kanałami finansowania handlu, co ograniczyło napływ walut obcych. W następstwie ponownego nasilenia napięć dyplomatycznych oraz przywrócenia sankcji ONZ przez grupę E3 (Francja, Niemcy i Wielka Brytania) pod koniec 2025 r. ryzyko związane z sankcjami ponownie wzrosło, negatywnie wpływając na zaufanie, relacje bankowe oraz dostęp do zewnętrznego finansowania, technologii i dóbr kapitałowych. W następstwie masowych demonstracji, które rozpoczęły się pod koniec grudnia 2025 r., irański rial stracił na wartości na rynku równoległym, spadając do około 1,47 mln IRR za dolara amerykańskiego w połowie stycznia 2026 r. z około 0,8 mln IRR rok wcześniej. Tendencja do gwałtownej deprecjacji waluty prawdopodobnie nasili presję inflacyjną i jeszcze bardziej ograniczy siłę nabywczą gospodarstw domowych, co wywrze silną presję na konsumpcję prywatną (stanowiącą około 50% PKB). Perspektywa ta będzie miała negatywny wpływ na inwestycje (stanowiące około 30% PKB).

Oczekuje się, że inflacja będzie nadal gwałtownie rosła w wyniku gwałtownej deprecjacji riala względem dolara amerykańskiego oraz emisji pieniądza. Zaostrzenie sankcji jeszcze bardziej ograniczy dostęp Iranu do napływu kapitału, zwiększając presję na kurs walutowy i powodując wzrost cen, zwłaszcza towarów importowanych i paliw. Polityka pieniężna prawdopodobnie pozostanie ograniczona przez potrzeby fiskalne, potrzeby banków komercyjnych oraz potrzeby w zakresie finansowania społecznego, a także przez szersze czynniki instytucjonalne, co ograniczy zdolność władz do powstrzymania inflacji. Jednocześnie ostatnie zmiany w cenach paliw, w tym wyższe opłaty dla użytkowników o wysokim zużyciu oraz ograniczenia dostępu do subsydiowanych kursów walutowych, stanowią część szerszych wysiłków mających na celu ograniczenie kosztów budżetowych powszechnych dotacji poprzez poprawę sposobu ich ukierunkowania. Oczekuje się, że w najbliższym czasie przyczynią się one do umiarkowanego wzrostu presji inflacyjnej.

Utrzymujące się zmniejszanie się nadwyżki na rachunku bieżącym oraz rosnący deficyt budżetowy

Oczekuje się, że pozycja zewnętrzna Iranu ulegnie dalszemu osłabieniu, mimo że rachunek bieżący pozostaje w niewielkiej nadwyżce. Niższe ceny ropy naftowej i zaostrzone sankcje będą miały negatywny wpływ na przychody z eksportu ropy (stanowiące około 55% całkowitego eksportu). Chociaż produkcja ropy naftowej okazała się stosunkowo odporna w 2025 r. i pod koniec 2025 r. szacowano ją na około 3,2 mln baryłek dziennie (b/d), perspektywy pozostają niepewne w obliczu zaostrzających się sankcji i ograniczonych szans na ich złagodzenie. Kolejne cięcia produkcji przez OPEC+ prawdopodobnie zwiększyłyby presję spadkową na światowe ceny ropy i jeszcze bardziej osłabiłyby potencjał przychodów Iranu z ropy. W przeciwieństwie do ropy naftowej eksport gazu z Iranu jest ograniczony strukturalnie i w dużej mierze sprowadza się do dostaw rurociągowych do Turcji, Iraku i Armenii. Eksport produktów innych niż ropa naftowa (głównie produktów petrochemicznych, metali/minerałów i produktów rolnych) spadnie z powodu problemów związanych z bezpieczeństwem, takich jak zaostrzone kontrole bezpieczeństwa w portach i na przejściach granicznych, opóźnienia w dostawach, wyższe koszty ubezpieczenia i transportu oraz utrzymujące się niedobory energii i wody. Popyt na import pozostanie na niskim poziomie z powodu niedoborów walut obcych i deprecjacji riala. Ograniczony dostęp do międzynarodowego systemu płatności i bankowości będzie również nadal hamował wielkość importu, chociaż oczekuje się, że import towarów niezbędnych – zwłaszcza paliw – pozostanie na wysokim poziomie ze względu na ograniczenia krajowych mocy rafineryjnych. Jednocześnie niezwykle ograniczony dostęp Iranu do finansowania zewnętrznego oraz zakaz dostępu do zamrożonych aktywów zagranicznych przechowywanych za granicą nadal hamują napływ walut obcych. Sytuację pogarsza ucieczka kapitału, która przyspieszyła od 2025 r.

Oczekuje się, że zaostrzone sankcje międzynarodowe będą stanowić dodatkowe obciążenie dla dochodów z ropy naftowej. Tymczasem wydatki budżetowe, głównie w postaci wydatków socjalnych i wynagrodzeń w sektorze publicznym, prawdopodobnie utrzymają się na wysokim poziomie w obliczu utrzymującej się presji społecznej, co oznacza, że wszelkie korekty budżetowe najprawdopodobniej nastąpią kosztem wydatków kapitałowych i dyskrecjonalnych. W rezultacie oczekuje się, że działania dostosowawcze przybiorą formę cięć lub opóźnień w wydatkach inwestycyjnych, a nie redukcji wydatków bieżących. Jednocześnie rosnące potrzeby w zakresie obrony i bezpieczeństwa, w połączeniu ze słabą aktywnością gospodarczą, która utrudnia pobór podatków, prawdopodobnie spowodują dalsze pogłębienie deficytu budżetowego.

Poważne ryzyko polityczne i społeczne w obliczu eskalacji napięć geopolitycznych

Zaostrzone sankcje, gwałtownie rosnąca inflacja i gwałtowny spadek wartości riala negatywnie wpłynęły na poziom życia. Sytuacja ta w znacznym stopniu przyczyniła się do rozległych protestów społecznych, które rozpoczęły się pod koniec grudnia 2025 r. i trwały do stycznia 2026 r. Niepokojom społecznym przeciwstawiono surowe działania sił bezpieczeństwa, a ryzyko zaostrzenia sankcji dodatkowo pogłębiło panującą niepewność polityczną i gospodarczą. Pole manewru dla reform gospodarczych jest ograniczone, ponieważ priorytetem prawdopodobnie pozostanie utrzymanie stabilności w perspektywie krótkoterminowej. Ogólnie rzecz biorąc, oczekuje się, że dynamika polityki wewnętrznej, spotęgowana ograniczeniami związanymi z sankcjami, będzie nadal hamować realizację polityki i zaufanie gospodarcze w perspektywie średnioterminowej.

Perspektywy wznowienia dialogu dyplomatycznego między USA a Iranem wydają się w najbliższym czasie ograniczone, ponieważ stanowiska obu stron w kluczowych kwestiach jeszcze bardziej się rozeszły. Stany Zjednoczone nadal sygnalizują zaostrzenie sankcji i surowsze warunki dotyczące irańskiego programu jądrowego i rakietowego, podczas gdy władze irańskie wykazują niewielką gotowość do wznowienia rozmów zarówno ze Stanami Zjednoczonymi, jak i z partnerami europejskimi, a ponadto ograniczyły współpracę z Międzynarodową Agencją Energii Atomowej. Chociaż kanały przyszłego dialogu mogą nie być całkowicie zamknięte, znaczący przełom dyplomatyczny pozostaje mało prawdopodobny w obecnych warunkach. Stosunki między Iranem a Izraelem są nadal niezwykle napięte i niosą ze sobą znaczne ryzyko ponownej eskalacji, w tym bezpośrednich ataków i działań odwetowych, być może z udziałem USA. Stosunki regionalne Iranu są złożone – w niektórych obszarach zasięg działań dyplomatycznych jest ograniczony, ale istnieją znaczące powiązania handlowe i finansowe, którym towarzyszą ciągłe tarcia geopolityczne. Chociaż kontakty z niektórymi krajami Zatoki Perskiej uległy poprawie, stosunki te pozostają wrażliwe na zmiany w regionalnym środowisku bezpieczeństwa. Iran utrzymuje aktywną postawę w regionie, m.in. poprzez partnerstwa z podmiotami państwowymi i niepaństwowymi w Iraku, Libanie i Jemenie, co nadal kształtuje jego stosunki z krajami sąsiednimi. Ogólnie rzecz biorąc, ryzyko okresowej eskalacji pozostaje wysokie, co może negatywnie wpływać na zaufanie i gospodarkę.

Ostatnia aktualizacja: styczeń 2026 r.