Senegal

Wydobycie węglowodorów napędza wzrost

W 2025 r. aktywność gospodarcza gwałtownie przyspieszy, osiągając szczytowy poziom wzrostu, który następnie ustabilizuje się od 2026 r. Będzie to wynikało głównie z intensyfikacji działalności w przemyśle naftowym (pole naftowe Sangomar, eksploatowane przez Woodside i Petrosen), którego produkcja w 2024 r. przekroczyła oczekiwania (16,9 mln baryłek ropy naftowej w porównaniu z pierwotnym celem wynoszącym 11,7 mln) i powinien osiągnąć pełną wydajność (100 000 bpd) do 2026 r. Oprócz Sangomar na początku 2025 r. uruchomiono również projekt gazowy Grand Tortue Ahmeyim, realizowany wspólnie z Mauretanią i kierowany przez BP oraz Kosmos. W pierwszej fazie będzie produkowanych około 2,5 mln ton LNG rocznie, choć osiągnięcie tego poziomu zajmie trochę czasu, a w drugiej fazie – 5 mln ton. Część wyprodukowanego LNG będzie eksportowana, głównie do Europy, a część powinna być również wykorzystywana na rynku krajowym do produkcji energii elektrycznej. Przemysł węglowodorowy będzie stymulował wzrost gospodarczy poprzez zwiększenie eksportu, inwestycji i wpływów podatkowych, co powinno następnie przełożyć się na szerszą gospodarkę dzięki efektom mnożnikowym oraz ramom regulacyjnym mającym na celu priorytetowe traktowanie wydatków na infrastrukturę i cele społeczne przy alokacji dochodów generowanych z węglowodorów.

Ponadto, zgodnie z celami planu „Senegal 2050”, inwestycje w agroprzemysł, energetykę (takie jak elektrownia gazowa i gazociąg w Saint-Louis) oraz infrastrukturę transportową (port głębokowodny w Ndayane, program modernizacji regionalnych portów lotniczych itp.) będą nadal wspierać wzrost gospodarczy. Inwestycje w przemyśle złota, mające na celu zwiększenie produkcji i poszukiwanie nowych złóż, będą kontynuowane, a eksport tego metalu szlachetnego będzie wspierany przez historycznie wysokie ceny. Konsumpcja skorzysta na przywróceniu stabilności politycznej i społecznej oraz niskiej inflacji. Ponieważ jednak przewiduje się, że inflacja w WAEMU utrzyma się powyżej docelowego poziomu 3% w latach 2025 i 2026, nie przewiduje się, aby BCEAO (Banque Centrale des Etats de l'Afrique de l'Ouest) znacząco złagodziła politykę pieniężną (stopa referencyjna wynosiła 3,25% w czerwcu 2025 r.). Jeśli chodzi o zmianę polityki handlowej Stanów Zjednoczonych, oczekuje się, że jej wpływ na Senegal będzie bardzo marginalny. Kraj ten ma deficyt handlowy z USA, co oznacza, że stosowana jest minimalna stawka celna (10% w momencie pisania niniejszego tekstu). Eksport do USA (ryby, peruki, włókna syntetyczne) stanowi zaledwie 0,7% PKB i około 4% całkowitego eksportu, natomiast węglowodory są zwolnione z ceł.

Finanse publiczne budzą poważne obawy

W drugiej połowie 2024 r. kontrola rachunków publicznych ujawniła, że dane dotyczące deficytu budżetowego i długu publicznego w latach 2019–I kwartał 2024 r. zostały znacznie zaniżone. Zgodnie z ustaleniami Trybunału Obrachunkowego wynikało to głównie z niezgłoszonych inwestycji (których charakter pozostaje nadal niejasny), sfinansowanych poprzez połączenie zewnętrznych kredytów projektowych i zadłużenia krajowego (którego terminy zapadalności i harmonogram spłat również pozostają niejasne). Chociaż Senegal nie znajduje się w sytuacji zadłużenia kryzysowego, jego sytuacja fiskalna jest znacznie słabsza niż wcześniej podawano, o czym świadczy obniżenie ratingu państwowego zarówno przez agencję Moody’s, jak i S&P. Program MFW o wartości 1,83 mld USD (1,51 mld USD w ramach EFF oraz 324 mln USD w ramach RSF) został zawieszony przed drugim przeglądem. Chociaż władze Senegalu podjęły rozmowy z MFW w celu zapewnienia nowego programu, którego wstępnym terminem realizacji jest czerwiec 2025 r., jest mało prawdopodobne, aby proces ten przebiegał zgodnie z tym harmonogramem, ponieważ konieczne jest osiągnięcie porozumienia w sprawie ram programu. Bez zawarcia porozumienia w odpowiednim terminie Senegal może być zmuszony do poszukiwania alternatywnych (i droższych) źródeł finansowania w celu spłaty zadłużenia w latach 2025–2026, które będzie znaczne ze względu na amortyzację euroobligacji.

Władze Senegalu ogłosiły znaczną konsolidację fiskalną, dążąc do zmniejszenia deficytu do 7% PKB w 2025 r. i powrotu do poziomu 3% PKB do 2027 r. (kryteria konwergencji UEMOA). Zgodnie z projektem ustawy budżetowej na 2025 r. cel ten miałby zostać osiągnięty głównie poprzez znaczne zwiększenie dochodów (o ponad 20% w stosunku do zrewidowanego budżetu na 2024 r.) dzięki podwyżkom podatków i ograniczeniu zwolnień podatkowych. Przychody z sektora węglowodorów na rok 2025 szacuje się na zaledwie 1,5% całkowitych dochodów, a zgodnie z prawem mają one ograniczone zastosowanie w budżecie ogólnym. Oczekuje się również wzrostu wydatków, choć w umiarkowanym tempie (+3%). Chociaż zapowiedziane środki podatkowe mogłyby ustabilizować finanse publiczne w perspektywie średnio- i długoterminowej, wydaje się wysoce mało prawdopodobne, aby ogłoszone cele zostały osiągnięte bez bardziej znaczącego ograniczenia wydatków. W rezultacie oczekuje się, że deficyt ulegnie umiarkowanemu zmniejszeniu w latach 2025 i 2026, podczas gdy dług publiczny pozostanie na bardzo wysokim poziomie, ale będzie wykazywał tendencję spadkową dzięki silnemu wzrostowi PKB.

Poprawa salda rachunku bieżącego

Deficyt na rachunku bieżącym zmniejszy się w 2025 r., głównie dzięki poprawie deficytu handlowego. Eksport gwałtownie wzrośnie dzięki węglowodorom i złotu, podczas gdy import powinien chwilowo spaść w związku z mniejszym zapotrzebowaniem na dobra kapitałowe do rozwoju przemysłu naftowego oraz niższymi cenami surowców. Od 2026 r. tempo wzrostu importu również przyspieszy ze względu na silny popyt krajowy (żywność, produkty rafinacji ropy naftowej, dobra kapitałowe na potrzeby projektów infrastrukturalnych). Niemniej jednak deficyt handlowy powinien pozostać strukturalnie mniejszy, chociaż wyniki eksportowe będą w coraz większym stopniu uzależnione od trendów cen ropy naftowej. Deficyt w sektorze usług powinien nadal się zmniejszać dzięki wzrostowi turystyki, na rzecz której władze nadal się angażują, choć zostanie to częściowo zrównoważone przez zapotrzebowanie na usługi zagraniczne niezbędne do funkcjonowania przemysłu węglowodorowego. Deficyt dochodów pierwotnych (4,3% PKB) prawdopodobnie się powiększy z powodu repatriacji dywidend z przemysłu węglowodorowego oraz spłat odsetek od długu zagranicznego. Zostanie to jednak zrównoważone przez dużą nadwyżkę dochodów wtórnych (10% PKB), wspieraną przez przekazy pieniężne od emigrantów z diaspory. Deficyt na rachunku bieżącym będzie nadal finansowany przez bezpośrednie inwestycje zagraniczne, inwestycje portfelowe i pożyczki.

Sytuacja polityczna i społeczna w Senegalu była w ostatnich latach szczególnie napięta, a jej cechą charakterystyczną były kolejne kryzysy polityczne i niepokoje społeczne w drugiej połowie kadencji prezydenta Macky’ego Salla. Sytuacja ta doprowadziła do próby przełożenia wyborów prezydenckich w lutym 2024 r., co zostało następnie odrzucone przez Trybunał Konstytucyjny, który przywrócił pierwotny termin wyborów na 24 marca 2024 r. Bassirou Diomaye Faye z opozycyjnej partii PASTEF odniósł zdecydowane zwycięstwo w pierwszej turze (uzyskując 54,3% głosów) nad urzędującym premierem Amadou Ba (35,8%) z partii APR kierowanej przez Macky’ego Salla i został najmłodszym prezydentem w historii Senegalu. Faye mianował na stanowisko premiera Ousmane’a Sonko, lidera PASTEF, który został wykluczony z listy kandydatów w wyborach prezydenckich po licznych sporach prawnych. Nowy rząd dysponował jednak jedynie niewielką mniejszością w Zgromadzeniu Narodowym. Skłoniło to Faye’a do rozwiązania Zgromadzenia we wrześniu 2024 r. i ogłoszenia przedterminowych wyborów parlamentarnych w listopadzie 2024 r., w których partia PASTEF odniosła miażdżące zwycięstwo i uzyskała bezwzględną większość (130 mandatów na 165). Daje to prezydentowi Faye i premierowi Sonko możliwość realizacji ich programu politycznego, którego głównymi elementami są konsolidacja instytucji, wzmocnienie systemu sądownictwa, walka z korupcją oraz lepsze zarządzanie zasobami naturalnymi. Ponadto, biorąc pod uwagę obecną sytuację gospodarczą oraz problemy fiskalne Senegalu, Faye prawdopodobnie złagodzi realizację bardziej radykalnych polityk gospodarczych (na przykład rezygnując z franka CFA, przynajmniej na razie), aby utrzymać zaufanie inwestorów do kraju. Warto zauważyć, że w stosunkach między władzami Senegalu a firmą Woodside mogą pojawić się napięcia związane z działalnością w rejonie Sangomar. Na przykład w czerwcu 2025 r. firma Woodside złożyła wniosek o międzynarodowy arbitraż do ICSID z powodu trudności w rozstrzygnięciu niektórych kwestii podatkowych z Senegalem. Chociaż ponowne rozpatrzenie umów dotyczących węglowodorów może nie być w najbliższym czasie priorytetem dla administracji Faye’a, kwestia ta prawdopodobnie powróci, ponieważ stanowi ważny punkt w jego programie politycznym. Wreszcie kluczowe znaczenie dla rządu będzie miało opanowanie sytuacji fiskalnej i zawarcie nowej umowy z MFW bez nadmiernego ograniczania wydatków socjalnych, ponieważ społeczeństwo senegalskie, a zwłaszcza młodsze pokolenie, również oczekuje poprawy warunków życia.

Senegal utrzymuje bliskie stosunki ze Stanami Zjednoczonymi i krajami UE. Francja pozostanie ważnym partnerem gospodarczym, natomiast charakter współpracy wojskowej ulegnie zmianie. Oczekuje się, że wszystkie francuskie oddziały zostaną wycofane do końca 2025 r., ponieważ jednym z zobowiązań Faye’a było traktowanie Francji na równi z wszystkimi innymi partnerami zagranicznymi w imię suwerenności Senegalu. Ponieważ sytuacja bezpieczeństwa w regionie Sahelu nie uległa poprawie, grupy islamistyczne z Mali na południowo-wschodniej granicy stanowią stały powód do niepokoju. Wreszcie Senegal nadal dywersyfikuje swoje sojusze z Chinami, Turcją i państwami Zatoki Perskiej, mając na celu przyciągnięcie nowych inwestycji.

Powrót do stabilności politycznej

Ostatnia aktualizacja: czerwiec 2025 r.