Bułgaria

Spowolnienie wzrostu gospodarczego w obliczu zmieniających się trendów w zakresie konsumpcji i inwestycji

Prognozuje się, że wzrost gospodarczy ulegnie spowolnieniu w 2025 r., po czym nieznacznie przyspieszy w 2026 r., ale utrzyma się na poziomie zbliżonym do historycznej średniej. Głównym motorem wzrostu ponownie będzie konsumpcja prywatna, wspierana przez rosnące płace realne, niskie bezrobocie oraz przyspieszenie konsumpcji przed wprowadzeniem euro. Oczekuje się również, że stopniowe łagodzenie polityki pieniężnej zwiększy zdolność wydatkową gospodarstw domowych poprzez zmniejszenie kosztów obsługi zadłużenia. Wzrost konsumpcji będzie jednak mniej dynamiczny niż w 2024 r., częściowo z powodu wyższego poziomu cen po wygaśnięciu środków stabilizujących inflację, w tym obniżonych stawek VAT i dotacji do energii elektrycznej dla sektora przedsiębiorstw. Oczekuje się, że w 2025 r. eksport netto ulegnie pogorszeniu, ale w 2026 r. może stopniowo odnotować ożywienie, napędzany przewidywanym odbiciem niemieckiej gospodarki.

Niestabilność polityczna w Bułgarii, charakteryzująca się krótkotrwałymi rządami koalicyjnymi, opóźniła reformy niezbędne do uzyskania pełnej kwoty 5,5 mld EUR z unijnego Instrumentu Odbudowy i Odporności (RRF). Reformy te mają na celu poprawę jakości instytucji oraz rozwiązanie problemów związanych z niedoborem siły roboczej i kwalifikacji. Opóźnienie we wdrażaniu tych zmian spowodowało utratę około 600 mln EUR dotacji, a oczekiwane pozostałe wpływy szacuje się obecnie na 3–3,5 mld EUR (tj. 2,9–3,4% PKB). Po ustabilizowaniu się sytuacji politycznej przewiduje się wznowienie absorpcji funduszy unijnych w latach 2025–2026, co powinno pobudzić inwestycje publiczne. Jednak 15-miesięczne opóźnienie w reformach narazi kraj na dalsze cięcia finansowania, chyba że rząd przyspieszy reformy lub zapewni przedłużenie terminu poza sierpień 2026 r. Jeśli chodzi o sektor prywatny, oczekuje się wzrostu inwestycji w wyniku łagodzenia polityki pieniężnej oraz stabilniejszej sytuacji politycznej, pod warunkiem utrzymania się tej stabilności.

Inflacja wzrosła na początku 2025 r. w wyniku przywrócenia standardowych stawek VAT oraz korekt cen regulowanych. Oczekuje się, że inflacja spadnie w 2026 r., gdy te tymczasowe czynniki stracą na znaczeniu. Presja na wzrost inflacji będzie jednak utrzymywać się ze względu na rosnące płace realne w warunkach napiętej sytuacji na rynku pracy. Ponadto na początku 2026 r. przejście na euro może spowodować niewielki wzrost cen, ponieważ ponowna wycena cen w trakcie procesu konwersji może wywołać korekty w górę, które będą wynikały albo z czynników ekonomicznych, albo z efektów zaokrągleń. Wzrosty te będą prawdopodobnie bardziej wyraźne w sektorach takich jak turystyka i handel detaliczny, gdzie koszty menu i praktyki zaokrąglania mogą mieć znaczący wpływ.

Korzyści Bułgarii wynikające z przyjęcia euro i przystąpienia do strefy Schengen są równoważone przez presję związaną z wojną handlową

Polityka fiskalna będzie nadal miała charakter stymulujący, choć nie w nadmiernym stopniu. Budżet na rok 2025 został skonstruowany tak, aby był zgodny z kryteriami konwergencji wymaganymi do przyjęcia euro, które nakładają wymóg utrzymania deficytu poniżej 3% PKB. Oczekuje się, że wygaśnięcie obniżek podatku VAT oraz podwyżki akcyzy na wyroby tytoniowe przyczynią się do wzrostu dochodów budżetowych. Po stronie wydatków polityka będzie nadal wspierać konsumpcję poprzez wyższe wynagrodzenia w sektorze publicznym i zwiększone wydatki socjalne. Prognozuje się, że te korekty budżetowe nieznacznie zmniejszą deficyt publiczny w porównaniu z rokiem 2024, który utrzyma się na umiarkowanym poziomie. Stosunkowo niskie koszty obsługi długu Bułgarii zostaną dodatkowo wzmocnione przez przyjęcie euro, ponieważ oczekuje się, że to ostatnie jeszcze bardziej obniży koszty finansowania. Wczesnym sygnałem poprawy zaufania inwestorów jest niedawna podwyżka ratingu kredytowego Bułgarii przez niektóre z głównych agencji ratingowych.

Oczekuje się, że integracja Bułgarii z gospodarką europejską przyniesie trwałe pozytywne skutki dla jej handlu międzynarodowego. Przewiduje się, że przystąpienie do strefy Schengen na początku 2025 r. obniży koszty logistyczne handlu i usunie bariery dla ekspansji bułgarskich przedsiębiorstw z sektora transportowego na rynkach europejskich – sektorze, w którym firmy z Europy Wschodniej zazwyczaj posiadają dominujący udział w rynku dzięki przewadze konkurencyjnej wynikającej z niższych kosztów pracy. Chociaż korzyści wynikające z przyjęcia euro – planowanego na 1 stycznia 2026 r. – są nieco ograniczone ze względu na istniejące powiązanie bułgarskiego lewa z euro, przystąpienie do strefy euro wyeliminuje koszty wymiany walut, co dodatkowo wesprze handel międzynarodowy, zwłaszcza w sektorze turystycznym. Korzyści te nie zrównoważą jednak w pełni czynników cyklicznych, które w 2025 r. osłabiają popyt zewnętrzny. Oczekuje się, że w bieżącym roku wzrost gospodarczy w Niemczech, kluczowym partnerze handlowym, pozostanie w stagnacji, podczas gdy tempo wzrostu gospodarki rumuńskiej będzie niższe od jej potencjału. Pomimo stosunkowo mniejszej zależności Bułgarii od popytu ze strony Stanów Zjednoczonych w porównaniu z innymi gospodarkami Europy Wschodniej, wojna handlowa prawdopodobnie będzie stanowić wyzwanie dla popytu zewnętrznego, wywierając pośredni wpływ poprzez kraje trzecie, w szczególności Niemcy. Tymczasem import wzrośnie w wyniku wymagających dużych nakupów wzrostu wydatków na obronność, co zostało ułatwione dzięki klauzuli wyłączającej, wyłączającej takie wydatki z zakresu Paktu Stabilności i Wzrostu. Łącznie czynniki te mają według prognoz przyczynić się do pogłębienia deficytu handlowego Bułgarii w 2025 r., przy czym poprawę sytuacji przewiduje się w 2026 r.

Niestabilność polityczna i wyzwania instytucjonalne w okresie transformacji strefy euro

W 2025 r. sytuacja polityczna w Bułgarii pozostaje burzliwa i zdominowana przez przedłużający się kryzys, w wyniku którego od 2021 r. odbyło się siedem wyborów parlamentarnych, a na horyzoncie pojawia się ryzyko ósmych przedterminowych wyborów. Wybory w październiku 2024 r. ponownie nie przyniosły wyraźnej większości, a tym samym stabilnego rządu, co odzwierciedla głęboką fragmentację sceny politycznej i apatię wyborców. Centroprawicowa partia GERB, kierowana przez Bojko Borisowa, zdobyła najwięcej mandatów (69 z 240), ale znacznie zabrakło jej do większości, podczas gdy reformistyczna koalicja PP-DB i ultranacjonalistyczna partia „Odrodzenie” uplasowały się na dalszych miejscach pod względem liczby mandatów. 16 stycznia 2025 r. Rosen Zhelyazkov z partii GERB został wybrany na premiera i stoi na czele rządu mniejszościowego wraz z BSP (centroprawica) oraz ITN (populistyczna, społeczno-konserwatywna), przy poparciu liberalnej partii APS, frakcji powstałej w wyniku rozłamu w partii DPS. Koalicja ta jest jednak krucha, opiera się na ideologicznie odmiennych partiach i stoi przed wyzwaniami związanymi z rozwiązywaniem problemów systemowych, takich jak korupcja i reforma sądownictwa. Szybko pokazało to odejście w kwietniu 2025 r. partii APS, która była niezadowolona z poparcia dla rządu okazywane przez DPS-NN, drugą frakcję wywodzącą się z partii DPS. Lider DPS-NN, Delyan Peevski, na którego Stany Zjednoczone i Wielka Brytania nałożyły sankcje za rzekome kupowanie głosów i oszustwa wyborcze, stał się kluczową postacią w koalicji. Sytuacja ta jeszcze bardziej podkopała zaufanie do instytucji – zaledwie 10% Bułgarów uważa, że wybory w kraju są uczciwe. Wpływy prezydenta Rumena Radeva, choć ograniczone reformami konstytucyjnymi z 2023 r., pozostają znaczące, zwłaszcza w kontekście rządów tymczasowych.

Przystąpienie Bułgarii do strefy euro, zaplanowane na 1 stycznia 2026 r., stanowi kluczowy kamień milowy w integracji kraju z europejskimi strukturami gospodarczymi. Cel ten stanowi siłę jednoczącą koalicję rządzącą i służy pozyskiwaniu sporadycznego poparcia ze strony innych proeuropejskich partii politycznych, takich jak PP-DB, które opowiadają się za głębszym dostosowaniem do standardów UE. Jednak przyjęcie euro spotkało się ze znacznym sprzeciwem społecznym, podsycanym obawami dotyczącymi potencjalnej manipulacji cenami, erozji autonomii monetarnej oraz opóźnień we wdrażaniu reform wymaganych przez UE. Rosnące wpływy partii nacjonalistycznych, w tym „Odrodzenia” i MECH, podsycane powszechnym rozczarowaniem establishmentem politycznym, pogłębiają te obawy i stwarzają ryzyko dalszego cofania się demokracji, co stanowi zagrożenie dla stabilności bułgarskich wysiłków na rzecz integracji europejskiej.

Patrząc w perspektywie roku 2026, perspektywy polityczne zależą od tego, czy rząd Zhelyazkowa zdoła ustabilizować swoją koalicję po przystąpieniu kraju do strefy euro i rozpoczęciu korzystania z funduszy unijnych, czy też kolejne wybory ponownie wywołają kryzys. Przystąpienie do strefy euro może wzmocnić zaufanie inwestorów, ale w przypadku gwałtownego wzrostu inflacji może również pogłębić podziały polityczne. Utrzymująca się korupcja, ograniczenia wolności mediów oraz nieefektywność wymiaru sprawiedliwości zagrażają celom integracji Bułgarii z UE, w tym pełnemu członkostwu w strefie Schengen. Rozłam w partii DPS oraz malejące wpływy tradycyjnych partii, takich jak BSP, zapowiadają niestabilną sytuację polityczną, w której populistyczne i skrajnie prawicowe ugrupowania zyskują na sile. Bez spójnej koalicji, która byłaby w stanie zaradzić braku zaufania społecznego i presji zewnętrznej, takiej jak wpływy Rosji, Bułgaria narażona jest na długotrwałą niestabilność, która podważy jej postępy demokratyczne i gospodarcze.

Ostatnia aktualizacja: lipiec 2025 r.