Niger

Wzrost napędzany przez sektor naftowy, ale hamowany przez częściowe ponowne otwarcie granicy z Beninem

W 2025 r. tempo wzrostu gospodarczego uległo spowolnieniu po wyjątkowo dobrych wynikach odnotowanych w 2024 r., które były wynikiem zniesienia sankcji nałożonych przez kraje sąsiednie po zamachu stanu, wznowienia eksportu ropy naftowej rurociągiem transgranicznym z Beninem oraz obfitych zbiorów rolnych. Jednak aktywność gospodarcza nadal opiera się na rozwoju sektora naftowego, który zbliża się do swojej maksymalnej wydajności wynoszącej około 110 000 baryłek dziennie. Jego wkład jest wrażliwy na zmiany cen ropy naftowej oraz na bezpieczeństwo rurociągu naftowego, które zostało wzmocnione dzięki styczniowej umowie ramowej zawartej z West African Oil Pipeline Company, chińskim operatorem rurociągu. Uruchomienie pod koniec 2025 r. przez rząd, we współpracy z kanadyjską grupą Zimar, ogromnej rafinerii umożliwi przetwarzanie ropy przeznaczonej na eksport w samym Nigrze oraz zmniejszy zależność od produktów importowanych począwszy od 2026 r. Wyniki innych sektorów będą zależały od ponownego otwarcia granicy z Beninem oraz przywrócenia transgranicznych łańcuchów logistycznych. Eksport uranu (20% eksportu w 2023 r.) został wstrzymany z powodu braku porozumienia dyplomatycznego z Beninem oraz braku alternatywnych korytarzy transportowych. Niemniej jednak kanadyjska firma Global Atomic przewiduje rozpoczęcie produkcji w kopalni Dasa w 2026 r., korzystając z tras przez Algierię i Nigerię lub korytarza Burkina Faso–Togo. Société des Mines d'Azelik (Somina), która zaprzestała działalności w 2014 r. z powodu spadających cen, ma wznowić wydobycie. Jednocześnie w ramach nacjonalizacji Société des Mines de l'Aïr – obecnie jedynego producenta uranu w kraju, w którym 63,4% udziałów kontroluje francuska spółka publiczna Orano (pozostała część należy do państwa nigeryjskiego) – przewiduje się przyznanie jej większego udziału w przychodach z wydobycia. Decyzja ta jest następstwem zawieszenia eksportu przez Orano w lipcu 2023 r. (zamknięcie granicy z Beninem po zamachu stanu) oraz utraty kontroli operacyjnej nad spółką w grudniu 2024 r. Junta oskarżyła Orano o naruszenie umowy akcjonariuszy poprzez eksportowanie większej ilości uranu niż pozwala na to jej udział oraz o wstrzymanie działalności od lipca 2023 r., przypisując tę sytuację faktowi, że spółka jest własnością rządu francuskiego, uznawanego za „państwo otwarcie wrogie Nigerowi”. W tym samym duchu koncesje na wydobycie miedzi i litu przyznano państwowej spółce Compagnie Minière de l'Air w celu dywersyfikacji produkcji górniczej. Wreszcie spółka joint venture Royal Gold Niger, utworzona w kwietniu 2025 r. wraz z emiracką firmą Suvarna Royal Gold Trading LLC, utworzy kompleks przemysłowy obejmujący rafinerię, warsztat jubilerski oraz centrum cięcia i polerowania złota.

Sektor rolniczy (stanowiący 40% PKB i zapewniający 80% miejsc pracy) pozostanie głównym motorem wzrostu gospodarczego dzięki sprzyjającym warunkom pogodowym. Dzięki wsparciu Banku Światowego w ramach programu nawadniania na dużą skalę powierzchnia nawadniana ma wzrosnąć z 18 000 do 39 700 hektarów do 2027 r., co zmniejszy podatność na wstrząsy klimatyczne oraz ustabilizuje plony i wielkość produkcji. Ponadto rząd przeznaczył prawie 968 mln USD na dokapitalizowanie Banku Rolnego oraz stymulowanie inwestycji produkcyjnych. Sektor budowlany czerpie korzyści z dużych projektów energetycznych: zapory hydroelektrycznej Kandadji, realizowanej przez chińską grupę Gezhouba, przyszłej elektrowni cieplnej o mocy 40 MW finansowanej przez Algierię oraz wzmocnienia połączenia międzysieciowego WAPP-Dorsale Nord. Bank Światowy udzielił również kilku pożyczek na modernizację sieci drogowej, zwłaszcza na korytarzu Zinder–Agadez.

Presja inflacyjna osiągnęła szczyt w czerwcu 2024 r., napędzana rosnącymi cenami żywności związanymi z deficytem zbóż w 2023 r. oraz zamknięciem granic z Nigerią i Beninem. Od tego czasu inflacja spada i oczekuje się, że tendencja ta utrzyma się do końca roku dzięki sprzyjającemu sezonowi rolniczemu. Jednak przedłużające się zamknięcie granic lub pogorszenie stosunków z Beninem mogłyby odwrócić tę tendencję. Korzystając ze spadających cen na poziomie regionalnym, Bank Centralny Państw Afryki Zachodniej obniżył swoją podstawową stopę procentową z 3,50% do 3,25% na początku czerwca 2025 r. Pomimo tego wsparcia monetarnego inwestycje prywatne nadal są hamowane przez niepewność polityczną i sytuację w zakresie bezpieczeństwa, ograniczoną podaż kredytów spowodowaną niższym poziomem depozytów, zamknięcie granic i narastanie zaległości w płatnościach publicznych, a także wysokie ryzyko wywłaszczenia zachodnich przedsiębiorstw wydobywczych.

Spadek podwójnego deficytu dzięki dochodom z ropy

Deficyt budżetowy zmniejszył się w 2024 r. w wyniku cięć wydatków w odpowiedzi na niższe dochody podatkowe i pomoc międzynarodową, a także zaostrzone warunki finansowania. Budżet na 2025 r., ustalony na poziomie 5 mld USD (+4,13%), jest zgodny z programem konsolidacji fiskalnej wspieranym przez MFW. Planowane działania obejmują cyfryzację i integrację służb podatkowych, zniesienie zwolnień, rozszerzenie podatku VAT na handel elektroniczny, podwyższenie opodatkowania przedsiębiorstw niebędących rezydentami oraz podwyższenie podatku od dochodów z nieruchomości. Wzrost dochodów wynika jednak głównie ze zwiększonej produkcji i eksportu ropy naftowej, a także z ściślejszej kontroli nad zasobami mineralnymi (uran i złoto). Planowane jest utworzenie funduszu stabilizacyjnego w celu złagodzenia skutków wahań cen ropy naftowej. Dochody niezwiązane z węglowodorami wzrosną, jeśli handel transgraniczny wróci do normy. Konsolidacja budżetowa opiera się głównie na pozyskiwaniu wyższych dochodów, ponieważ wydatki bieżące i inwestycyjne zostały już drastycznie ograniczone od 2023 r. w celu utrzymania poziomu wynagrodzeń i zwiększenia wydatków na bezpieczeństwo. Ponadto zobowiązanie do spłaty zaległości w spłacie zadłużenia do końca 2025 r. ogranicza wszelką swobodę budżetową.

Oczekuje się, że potrzeby finansowe na rok 2025 i bieżący rok budżetowy zostaną pokryte. Finansowanie zewnętrzne nieznacznie wzrosło dzięki liniom kredytowym udzielonym przez Afrykański Bank Rozwoju i Bank Światowy po wznowieniu programów MFW w lipcu 2024 r. oraz ich przedłużeniu do końca grudnia 2025 r., mimo że pozostaje ono znacznie poniżej poziomu sprzed wydarzeń z lipca 2023 r. Deficyt budżetowy odnotowany w 2024 r., a w szczególności spadek dochodów, w połączeniu z narastaniem zaległości, skłoniły MFW i Bank Światowy do zaklasyfikowania ogólnego ryzyka związanego z długiem zagranicznym jako „wysokie”. Jednocześnie profil długu publicznego wiąże się z ryzykiem refinansowania, które jest spotęgowane przez duże uzależnienie od krótkoterminowych pożyczek, malejące wskaźniki subskrypcji oraz rosnącą zależność od inwestorów krajowych.

Oczekuje się, że deficyt na rachunku bieżącym zmniejszy się dzięki wyższemu eksportowi ropy naftowej. Nacjonalizacja zagranicznych przedsiębiorstw wydobywczych oraz kontrola wynagrodzeń pracowników zagranicznych ograniczają odpływ dochodu pierwotnego netto, podczas gdy przekazy pieniężne od emigrantów pozostają na wysokim poziomie. Na poziomie Unii Gospodarczej i Walutowej Afryki Zachodniej poprawa salda rachunku bieżącego w połączeniu ze zwiększonym napływem inwestycji zagranicznych pozwala utrzymać komfortowy poziom wspólnych rezerw walutowych, które na koniec 2024 r. odpowiadały 4,7 miesiąca importu.

Zwiększone ryzyko związane z bezpieczeństwem i odrzucenie długoletnich partnerów

26 lipca 2023 r. żołnierze z gwardii prezydenckiej obalili prezydenta Mohameda Bazouma, który został demokratycznie wybrany w lutym 2021 r., zarzucając mu nieudolne zarządzanie gospodarką i sprawami społecznymi oraz pogorszenie się sytuacji w zakresie bezpieczeństwa. Wraz z innymi oddziałami sił zbrojnych przywódcy zamachu stanu utworzyli Narodową Radę Ocalenia Ojczyzny (CNSP), na czele której stanął Adourahamane Tiani, który ogłosił się prezydentem. 26 marca 2025 r., w następstwie lutowej konferencji narodowej, weszła w życie nowa karta przejściowa, a generał Tiani został zaprzysiężony na prezydenta. Ustawa ta przewiduje pięcioletni okres przejściowy przed wyborami w 2030 r., który może zostać przedłużony w przypadku zagrożeń dla bezpieczeństwa lub opóźnień w reformach. Ustawa ta doprowadziła również do rozwiązania 172 istniejących partii politycznych do czasu ustanowienia nowych ram regulujących ich liczbę i działalność. Reżim nadal cieszy się względnym poparciem społecznym, wsparciem ze strony sąsiednich junt oraz dobrymi wynikami gospodarczymi.

Jednak junta musi również zmierzyć się z wysokim zagrożeniem bezpieczeństwa związanym z rebelią dżihadystów pochodzącą z Burkina Faso i Mali. Od czasu wycofania sił zachodnich z regionu Niger, Mali i Burkina Faso zacieśniły współpracę w zakresie bezpieczeństwa, tworząc wspólne siły liczące 5 000 żołnierzy. Zbliżenie z Rosją, które doprowadziło do rozmieszczenia sił paramilitarnych (Korpus Afrykański), stanowi alternatywne źródło wsparcia zewnętrznego. Obszar Jeziora Czad jest również newralgiczny ze względu na obecność bojowników Boko Haram i Państwa Islamskiego w Afryce Zachodniej. Prezydent nadal uzasadnia zamknięcie przejść drogowych nad rzeką Niger, stanowiącą naturalną granicę z Beninem, oskarżając ten kraj o podżeganie do planów destabilizacji Nigru oraz o dalsze utrzymywanie francuskich baz wojskowych. Ponadto Niger, Mali i Burkina Faso utworzyły w lipcu 2024 r. Konfederację Państw Sahelu po ogłoszeniu w styczniu 2024 r. wycofania się z ECOWAS. Stosunki z Zachodem, a w szczególności z Francją, są bardzo napięte, a Niger będzie nadal wzmacniał swoje partnerstwa z innymi państwami.

Ostatnia aktualizacja: czerwiec 2025 r.