Sierra Leone

Eksport surowców górniczych oraz inwestycje będą wspierać aktywność gospodarczą w 2026 r.

W 2026 r. oczekuje się przyspieszenia wzrostu gospodarczego dzięki przychodom z eksportu surowców górniczych wynikającym z renegocjowanych umów koncesyjnych, tworzenia spółek joint venture oraz centralizacji zarządzania zasobami w ramach funduszu majątkowego o nazwie Mineral Wealth Fund. Wartość eksportu wzrośnie dzięki mechanizmowi „Safe Harbour”, który ustanawia cenę minimalną i zapobiega praktykom cenowym umożliwiającym międzynarodowym korporacjom przenoszenie zysków do rajów podatkowych. Produkcja diamentów w kopalni Tongo (na wschodzie) będzie stopniowo rosła, częściowo rekompensując zamknięcie na czas nieokreślony kopalni Koidu w maju 2025 r. w wyniku sporu między lokalną spółką zależną izraelskiej firmy BSGR a jej pracownikami dotyczącego warunków pracy. Oczekuje się również, że w 2026 r. przyspieszy eksport żelaza dzięki zwiększeniu mocy produkcyjnych w kopalniach Marampa i Tonkolili (odpowiednio na zachodzie i w centrum kraju) oraz uruchomieniu zakładu przetwórstwa magnetytu przy tej ostatniej. Rozwój przemysłu przetwórstwa żelaza zwiększy wartość eksportu i zmniejszy zależność sektora budowlanego od importu. Wreszcie projekt wydobycia złota Baomahun, finansowany przez Afreximbank i Africa Finance Corporation, może przyczynić się do wzrostu eksportu złota już w 2026 r.

Inwestycje powinny również wspierać wzrost gospodarczy, zwłaszcza w sektorach infrastruktury i górnictwa, na przykład poprzez budowę mostu między Lungi a Freetown – długo opóźnioną z powodu braku finansowania, a ostatecznie podjętą przez amerykańską grupę Acrow – modernizację dróg oraz rozbudowę przepustowości portów i sieci wodociągowych i energetycznych. Projekty te są finansowane głównie przez partnerów wielostronnych, takich jak Afrykański Bank Rozwoju, Bank Światowy, Unia Europejska oraz Millennium Challenge Corporation (MCC). Inwestycje będą również realizowane w sektorze energetycznym: w pobliżu Freetown ma powstać elektrownia słoneczna o mocy 50 MW, przy wsparciu francuskich i brytyjskich banków rozwoju oraz duńskiego funduszu Frontier Energy. Jej uruchomienie planowane jest na 2026 r. Jednocześnie Unia Europejska finansuje instalację szeregu małych lokalnych elektrowni słonecznych o łącznej mocy 5,2 MW. Inicjatywy te mają jednak znacznie mniejszą skalę niż projekt elektrowni wodnej Bumbuna 2 (153 MW), której uruchomienie, pierwotnie zaplanowane na 2026 r., zostanie opóźnione z powodu sporu między brytyjską firmą odpowiedzialną za jej budowę, Joule Africa, a rządem Sierra Leone.

Rozwój infrastruktury, w tym poprawa zasięgu sieci elektrycznej, będzie sprzyjał wzrostowi gospodarczemu, przede wszystkim poprzez ułatwienie tranzytu eksportu i handlu krajowego, ale także poprzez wspieranie lokalnej aktywności gospodarczej. Ponadto umiarkowana inflacja, możliwa dzięki rozwojowi działalności rolniczej (dzięki dotacjom i inwestycjom, ale obarczona ryzykiem klimatycznym), restrykcyjnej polityce pieniężnej oraz niższym cenom importowanego paliwa i ryżu, powinna doprowadzić do wzrostu konsumpcji prywatnej.

Trudne dążenie do konsolidacji fiskalnej

Znacząca redukcja deficytu publicznego, której osiągnięcie planowano na początek 2025 r. w ramach porozumienia z MFW, została utrudniona przez trudności w pobraniu oczekiwanych wpływów z podatku VAT wynikające z niewystarczającego przestrzegania przepisów podatkowych. Rząd uwzględnił tę sytuację, wprowadzając w lipcu 2025 r. poprawki do budżetu, zmniejszając wydatki inwestycyjne o dwa punkty procentowe PKB, a tym samym skutecznie obniżając deficyt – choć w mniejszym stopniu niż oczekiwano. Oczekuje się, że konsolidacja finansów publicznych będzie kontynuowana w 2026 r., choć nadal obciążają je odsetki od długu (42% dochodów w 2025 r.), które mają głównie charakter krajowy; bez nich finanse publiczne wykazałyby niewielką nadwyżkę. Oprócz zwiększonych dochodów z eksportu surowców wydobywczych oczekuje się wzrostu dochodów dzięki podwyższeniu stawki podatku od osób prawnych, wyższym akcyzom na paliwa i opłatom drogowym, zniesieniu zwolnień z podatku VAT na produkty „z wyższej półki” oraz walce z uchylaniem się od podatków przez międzynarodowe korporacje. Będą kontynuowane działania mające na celu poprawę efektywności administracji podatkowej. Wydatki będą rosły wolniej niż dochody: wzrost wydatków operacyjnych będzie skierowany na wynagrodzenia urzędników służby cywilnej (wzrost o 20% od września 2026 r.), przy czym zwiększy się liczba urzędników służby cywilnej w służbie zdrowia i oświacie; inwestycje skoncentrują się na rolnictwie i infrastrukturze; wydatki socjalne będą skierowane głównie do najbiedniejszych gospodarstw domowych i będą dotyczyć dotacji, budowy infrastruktury w ubogich społecznościach oraz polityki zatrudnienia.

Oczekuje się, że wskaźnik zadłużenia do PKB będzie nadal powoli spadał, ale nadal pozostanie na wysokim poziomie. Krajowa część długu — stanowiąca 42% całości, w tym 2% zaległości — składa się w trzech czwartych z bonów skarbowych o terminie zapadalności poniżej jednego roku i realnych stopach procentowych na poziomie 30%, a w jednej czwartej z obligacji skarbowych o dłuższych terminach zapadalności. Dług denominowany w walutach obcych jest w posiadaniu wierzycieli wielostronnych (46% całkowitego długu) i dwustronnych (7%) – w szczególności Kuwejckiego Funduszu Państwowego, Korei Południowej i Chin – na warunkach preferencyjnych. Pozostała część (5%) dotyczy wierzytelności komercyjnych. Ryzyko nadmiernego zadłużenia pozostaje wysokie.

W 2026 r. oczekuje się dalszego zmniejszania się deficytu na rachunku bieżącym dzięki szybszemu wzrostowi eksportu surowców – zarówno pod względem cen, jak i wielkości – w porównaniu z importem związanym z projektami inwestycyjnymi. Deficyt ten będzie finansowany z nadwyżki na rachunku finansowym i kapitałowym, stymulowanej przez bezpośrednie inwestycje zagraniczne (z Chin, Stanów Zjednoczonych, Niemiec, i Belgii), a przede wszystkim przez pożyczki i dotacje projektowe od partnerów wielostronnych (UE, Bank Światowy, Afrykański Bank Rozwoju, MCC), a także przez program Rozszerzonego Instrumentu Kredytowego MFW, który będzie realizowany do końca stycznia 2028 r. Oczekuje się, że rezerwy walutowe nieznacznie wzrosną, ale pozostaną na poziomie nieco powyżej wartości importu z jednego miesiąca.

Państwo stosunkowo stabilne i demokratyczne jak na ten region

Od zakończenia wojny domowej w 2002 r. sytuacja w kraju jest stosunkowo stabilna. Na szczeblu krajowym państwo to jest republiką jednoparlamentową o systemie wielopartyjnym, w której prezydent pełni funkcję zarówno głowy państwa, jak i szefa rządu, dzieląc władzę ustawodawczą z Izbą Reprezentantów. Na szczeblu lokalnym panuje dziedziczny system feudalny oparty na klanach. Prezydent Julius Maada Bio, sprawujący urząd od 2018 r., został ponownie wybrany w 2023 r., w tym samym czasie, gdy jego partia – Partia Ludowa Sierra Leone, partia socjaldemokratyczna popierana głównie przez grupę etniczną Mende – zdobyła zdecydowaną większość (81 mandatów na 135) w wyborach parlamentarnych. Wyniki te zostały zakwestionowane przez międzynarodowych obserwatorów i opozycję, a Partia Ogólnonarodowa (socjalistyczna, popierana głównie przez grupę etniczną Temne) bojkotowała posiedzenia parlamentarne i odmawiała złożenia przysięgi urzędowej aż do października 2023 r., zanim partie ostatecznie osiągnęły porozumienie w lipcu 2024 r. w sprawie reform instytucjonalnych, które miały zostać przeprowadzone.

Na arenie międzynarodowej Chiny pozostają głównym partnerem handlowym i największym źródłem bezpośrednich inwestycji zagranicznych, głównie w sektorze górniczym, za pośrednictwem grupy Leone Rock Metal, która jest właścicielem kopalni żelaza w Tonkolili. W ramach partnerstwa strategicznego podpisanego w 2016 r. Chiny zapewniają pomoc medyczną – co miało miejsce na przykład podczas epidemii wirusa Ebola i Covid-19 – oraz wspierają kraj w budowie infrastruktury. Stany Zjednoczone próbują zrównoważyć te wpływy. Pomimo wycofania się agencji USAID Stany Zjednoczone pozostają ważnym partnerem finansowym dzięki finansowaniu mostu w Freetown. Udzielają również dotacji na budowę elektrowni słonecznych i elektryfikację – w szczególności poprzez pomoc w wysokości 480 mln USD z MCC – której wypłaty są uzależnione od postępów instytucjonalnych.

Sierra Leone jest członkiem kilku organizacji regionalnych, w tym ECOWAS, która promuje współpracę i integrację gospodarczą, budowę wspólnej infrastruktury transportowej i telekomunikacyjnej, a także działania na rzecz utrzymania pokoju. Od zakończenia wojny domowej w 2002 r. kraj ten utrzymuje dobre stosunki ze swoimi bezpośrednimi sąsiadami, Gwineą i Liberią, oraz regularnie wymienia poglądy na temat zarządzania rzekami i jeziorami transgranicznymi, a także bezpieczeństwa i stabilności. Rozmowy te odbywają się w ramach Unii Rzeki Mano, w której dyskusjach uczestniczy również Wybrzeże Kości Słoniowej.

Ostatnia aktualizacja: grudzień 2025 r.