Sierra Leone

Eksport surowców górniczych oraz inwestycje będą wspierać aktywność gospodarczą w 2026 roku

W 2026 r. oczekuje się przyspieszenia wzrostu gospodarczego dzięki przychodom z eksportu surowców górniczych, wynikającym z renegocjacji umów koncesyjnych, tworzenia spółek joint venture oraz centralizacji zarządzania zasobami w ramach funduszu majątkowego o nazwie Mineral Wealth Fund. Wartość eksportu wzrośnie dzięki mechanizmowi „Safe Harbour”, który ustanawia cenę minimalną i zapobiega praktykom cenowym pozwalającym międzynarodowym korporacjom na przenoszenie zysków do rajów podatkowych. Produkcja diamentów w kopalni Tongo (na wschodzie) będzie stopniowo rosła, częściowo rekompensując zamknięcie na czas nieokreślony kopalni Koidu w maju 2025 r. w wyniku sporu między lokalną spółką zależną izraelskiej firmy BSGR a jej pracownikami dotyczącego warunków pracy. Oczekuje się również, że w 2026 r. przyspieszy eksport żelaza dzięki rozbudowie mocy produkcyjnych w kopalniach Marampa i Tonkolili (odpowiednio na zachodzie i w centrum kraju) oraz uruchomieniu zakładu przetwórstwa magnetytu przy tej drugiej kopalni. Rozwój przemysłu przetwórstwa żelaza zwiększy wartość eksportu i zmniejszy zależność sektora budowlanego od importu. Wreszcie projekt wydobycia złota w Baomahun, finansowany przez Afreximbank i Africa Finance Corporation, może przyczynić się do wzrostu eksportu złota już w 2026 r.

Inwestycje powinny również wspierać wzrost gospodarczy, zwłaszcza w sektorach infrastruktury i górnictwa, czego przykładem jest budowa mostu między Lungi a Freetown – długo opóźniona z powodu braku finansowania, a ostatecznie podjęta przez amerykańską grupę Acrow – modernizacja dróg oraz rozbudowa przepustowości portów i sieci wodociągowych i energetycznych. Projekty te są finansowane głównie przez partnerów wielostronnych, takich jak Afrykański Bank Rozwoju, Bank Światowy, Unia Europejska oraz Millennium Challenge Corporation (MCC). Inwestycje będą również realizowane w sektorze energetycznym: w pobliżu Freetown ma powstać elektrownia słoneczna o mocy 50 MW, przy wsparciu francuskich i brytyjskich banków rozwoju oraz duńskiego funduszu Frontier Energy. Jej uruchomienie planowane jest na rok 2026. Jednocześnie Unia Europejska finansuje instalację szeregu małych lokalnych elektrowni słonecznych o łącznej mocy 5,2 MW. Inicjatywy te mają jednak znacznie mniejszą skalę niż projekt elektrowni wodnej Bumbuna 2 (153 MW), której uruchomienie, pierwotnie zaplanowane na 2026 r., zostanie opóźnione z powodu sporu między brytyjską firmą odpowiedzialną za jej budowę, Joule Africa, a rządem Sierra Leone.

Rozwój infrastruktury, w tym poprawa zasięgu sieci elektrycznej, będzie sprzyjał wzrostowi gospodarczemu, przede wszystkim poprzez ułatwienie tranzytu eksportu i handlu krajowego, ale także poprzez wspieranie lokalnej aktywności gospodarczej. Ponadto umiarkowana inflacja, możliwa dzięki rozwojowi działalności rolniczej (dzięki dotacjom i inwestycjom, ale obarczona ryzykiem klimatycznym), restrykcyjnej polityce pieniężnej oraz niższym cenom importowanego paliwa i ryżu, powinna doprowadzić do wzrostu konsumpcji prywatnej.

Żmudne dążenie do konsolidacji fiskalnej

Znaczące zmniejszenie deficytu publicznego, którego osiągnięcie zaplanowano na początek 2025 r. w ramach porozumienia z MFW, zostało utrudnione przez trudności w pobraniu oczekiwanych wpływów z podatku VAT wynikające z niedostatecznego przestrzegania przepisów podatkowych. Rząd uwzględnił tę sytuację, wprowadzając poprawki do budżetu w lipcu 2025 r., zmniejszając wydatki inwestycyjne o dwa punkty procentowe PKB, a tym samym skutecznie obniżając deficyt – choć w mniejszym stopniu niż oczekiwano. Oczekuje się, że konsolidacja finansów publicznych będzie kontynuowana w 2026 r., choć nadal obciążają je odsetki od długu (42% dochodów w 2025 r.), które mają głównie charakter krajowy; bez nich finanse publiczne wykazałyby niewielką nadwyżkę. Oprócz zwiększonych dochodów z eksportu surowców wydobywczych oczekuje się wzrostu dochodów dzięki podwyższeniu stawki podatku od osób prawnych, wyższym akcyzom na paliwa i opłatom drogowym, zniesieniu zwolnień z podatku VAT na produkty „z wyższej półki” oraz walce z uchylaniem się od podatków przez międzynarodowe korporacje. Będą kontynuowane działania mające na celu poprawę efektywności administracji podatkowej. Wydatki będą rosły wolniej niż dochody: wzrost wydatków operacyjnych zostanie przeznaczony na wynagrodzenia urzędników służby cywilnej (wzrost o 20% od września 2026 r.), przy czym zwiększy się liczba urzędników w służbie zdrowia i oświacie; inwestycje skoncentrują się na rolnictwie i infrastrukturze; wydatki socjalne będą skierowane głównie do najbiedniejszych gospodarstw domowych i będą dotyczyć dotacji, budowy infrastruktury w ubogich społecznościach oraz polityki zatrudnienia.

Oczekuje się, że wskaźnik zadłużenia do PKB będzie nadal powoli spadał, ale nadal pozostanie na wysokim poziomie. Krajowa część długu – stanowiąca 42% całości, w tym 2% zaległości – składa się w trzech czwartych z bonów skarbowych o terminie zapadalności poniżej jednego roku i realnych stopach procentowych na poziomie 30%, a w jednej czwartej z obligacji skarbowych o dłuższych terminach zapadalności. Dług denominowany w walutach obcych jest w posiadaniu wierzycieli wielostronnych (46% całkowitego długu) i dwustronnych (7%) – w szczególności Kuwejckiego Funduszu Państwowego, Korei Południowej i Chin – na warunkach preferencyjnych. Pozostała część (5%) dotyczy wierzytelności komercyjnych. Ryzyko nadmiernego zadłużenia pozostaje wysokie.

W 2026 r. oczekuje się dalszego zmniejszania się deficytu na rachunku bieżącym dzięki szybszemu wzrostowi eksportu surowców – zarówno pod względem cen, jak i wielkości – w porównaniu z importem związanym z projektami inwestycyjnymi. Deficyt ten będzie finansowany z nadwyżki na rachunku finansowym i kapitałowym, stymulowanej przez bezpośrednie inwestycje zagraniczne (z Chin, Stanów Zjednoczonych, Niemiec, i Belgii), a przede wszystkim przez pożyczki i dotacje projektowe od partnerów wielostronnych (UE, Bank Światowy, Afrykański Bank Rozwoju, MCC), a także przez program Rozszerzonego Instrumentu Kredytowego MFW, który będzie realizowany do końca stycznia 2028 r. Oczekuje się, że rezerwy walutowe nieznacznie wzrosną, ale pozostaną na poziomie nieco powyżej wartości miesięcznego importu.

Państwo stosunkowo stabilne i demokratyczne jak na ten region

Od zakończenia wojny domowej w 2002 r. sytuacja w kraju jest stosunkowo stabilna. Na szczeblu krajowym państwo to jest republiką jednoparlamentową o systemie wielopartyjnym, w której prezydent pełni funkcję zarówno głowy państwa, jak i szefa rządu, dzieląc władzę ustawodawczą z Izbą Reprezentantów. Na szczeblu lokalnym panuje dziedziczny system feudalny oparty na klanach. Prezydent Julius Maada Bio, sprawujący urząd od 2018 r., został ponownie wybrany w 2023 r., w tym samym czasie, gdy jego partia – Partia Ludowa Sierra Leone, partia socjaldemokratyczna popierana głównie przez grupę etniczną Mende – zdobyła zdecydowaną większość (81 mandatów z 135) w wyborach parlamentarnych. Wyniki te zostały zakwestionowane przez międzynarodowych obserwatorów i opozycję, a Partia Kongresu Wszystkich Ludzi (socjalistyczna, popierana głównie przez grupę etniczną Temne) bojkotowała posiedzenia parlamentarne i odmawiała złożenia przysięgi urzędowej aż do października 2023 r., zanim partie ostatecznie osiągnęły porozumienie w lipcu 2024 r. w sprawie reform instytucjonalnych, które miały zostać przeprowadzone.

Na arenie międzynarodowej Chiny pozostają głównym partnerem handlowym i największym źródłem bezpośrednich inwestycji zagranicznych, głównie w sektorze górniczym, za pośrednictwem grupy Leone Rock Metal, która jest właścicielem kopalni żelaza w Tonkolili. W ramach partnerstwa strategicznego podpisanego w 2016 r. Chiny zapewniają pomoc medyczną – co miało miejsce na przykład podczas epidemii wirusa Ebola i Covid-19 – oraz wspierają kraj w budowie infrastruktury. Stany Zjednoczone próbują zrównoważyć te wpływy. Pomimo likwidacji agencji USAID Stany Zjednoczone pozostają ważnym partnerem finansowym dzięki finansowaniu mostu w Freetown. Udzielają one również dotacji na budowę elektrowni słonecznych i elektryfikację – w szczególności poprzez pomoc w wysokości 480 mln USD z programu MCC – której wypłaty uzależnione są od postępów instytucjonalnych.

Sierra Leone jest członkiem kilku organizacji regionalnych, w tym ECOWAS, która promuje współpracę i integrację gospodarczą, budowę wspólnej infrastruktury transportowej i telekomunikacyjnej, a także działania na rzecz utrzymania pokoju. Od zakończenia wojny domowej w 2002 r. kraj utrzymuje dobre stosunki ze swoimi bezpośrednimi sąsiadami – Gwineą i Liberią – i regularnie wymienia poglądy na temat zarządzania rzekami i jeziorami transgranicznymi, a także bezpieczeństwa i stabilności. Rozmowy te odbywają się w ramach Unii Rzeki Mano, w której dyskusjach uczestniczy również Wybrzeże Kości Słoniowej.

Ostatnia aktualizacja: grudzień 2025 r.