Malta

Normalizacja dynamicznego wzrostu napędzanego popytem krajowym

Pomimo spowolnienia gospodarka maltańska utrzyma tempo wzrostu w 2025 r., znacznie wyprzedzając pozostałe kraje strefy euro. Podobnie jak w większości krajów południowej Europy, motorem wzrostu będzie rosnący popyt krajowy. Po pierwsze, konsumpcja gospodarstw domowych będzie nadal rosła dzięki odnowionej sile nabywczej, przy czym płace realne będą nadrabiać zaległości w miarę utrwalania się dezinflacji, a napięta sytuacja na rynku pracy będzie sprzyjać podwyżkom płac. Rynek pracy, na którym stopa bezrobocia w listopadzie 2024 r. wyniosła 3%, pozostanie napięty. Wzrost zatrudnienia jest w dużej mierze napędzany przez pracowników migrujących, głównie spoza UE, przy czym pracownicy zagraniczni stanowią obecnie ponad 30% całkowitego zatrudnienia. Dochód rozporządzalny gospodarstw domowych zostanie również zwiększony dzięki rozszerzeniu przedziałów podatkowych ogłoszonemu w budżecie państwa. Po drugie, inwestycje będą nadal częściowo stymulowane przez wykorzystanie funduszy NextGenerationEU z Europejskiego Planu Odbudowy (2,3% PKB z 2019 r. do wykorzystania do 2026 r.) oraz przez wysiłki kraju na rzecz stworzenia środowiska sprzyjającego biznesowi, szczególnie w sektorze technologicznym. Jednak utrzymujące się ryzyko sankcji karnych związanych z podejrzeniem prania brudnych pieniędzy i innych nielegalnych działań prawdopodobnie osłabi ten potencjał inwestycyjny.

Ponadto eksport netto będzie ponownie napędzany wynikami turystyki (25% PKB i zatrudnienia), która nadal bije rekordy i powinna nadal rosnąć, choć w bardziej umiarkowanym tempie. W pierwszych jedenastu miesiącach 2024 r. liczba przyjazdów turystów zagranicznych była o 20% i 30% wyższa od odpowiednich poziomów z 2023 i 2019 r. Branża gier online (wirtualny poker, gry kasynowe, zakłady sportowe), która stanowi 12% PKB, będzie nadal wspierać eksport usług dzięki rynkowi, który nieustannie ewoluuje wraz z wdrażaniem innowacji technologicznych. Chociaż Malta nie importuje energii z Rosji, jej ogólna zależność od importu ropy naftowej i gazu ziemnego, które stanowią większość jej dostaw energii (odpowiednio 49% i 45%), sprawia, że jest ona podatna na globalne wstrząsy.

Solidna sytuacja budżetowa pomimo wysokiego deficytu budżetowego

W dużej mierze dzięki realizowanemu programowi dla inwestorów indywidualnych (IIP, znanemu również jako program „złotych paszportów”) Malta osiągnęła pozycję fiskalną o niskim ryzyku, która uległa jednak pewnemu pogorszeniu w ostatnich latach w wyniku środków wsparcia wprowadzonych w celu zwalczania pandemii i kryzysów energetycznych. To pogorszenie sytuacji spowodowało, że latem 2024 r. Komisja Europejska objęła Maltę procedurą nadmiernego deficytu. Ponadto we wrześniu 2022 r. Komisja wniosła przeciwko Malcie skargę do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w związku z tym programem. Orzeczenie Trybunału, którego wydania oczekuje się w pierwszych miesiącach 2025 r., może doprowadzić do zniesienia lub zaostrzenia warunków programu. Na Cyprze pozostał jedynie program „pobytu w zamian za inwestycję”. Straty budżetowe mogą wynieść od 0,3% do 0,4% PKB rocznie. Pomimo nacisków ze strony Komisji Europejskiej rząd utrzyma dotacje energetyczne już czwarty rok z rzędu. Niemniej jednak spadające ceny energii powinny sprawić, że obciążenie dla rządu będzie mniejsze, a koszty zmniejszą się o połowę w porównaniu z rokiem 2024, przy szacowanym budżecie w wysokości 152 mln EUR w 2025 r. (0,7% PKB), co stanowi 20% deficytu budżetowego. Biorąc pod uwagę silny wzrost gospodarczy oraz wzrost składek na ubezpieczenie społeczne wynikający z bardzo wysokiego wskaźnika zatrudnienia, wzrost dochodów podatkowych pozostanie na stałym poziomie. Jednak dostosowanie przedziałów podatkowych przewidziane w budżecie na 2025 r. powinno spowodować spadek dochodów o około 0,5% PKB.

W 2022 r. Malta odnotowała niewielki deficyt z powodu zależności od importu energii, której ceny gwałtownie wzrosły, jednak jej rachunek bieżący szybko się poprawił, gdy tylko ceny się ustabilizowały. W 2025 r. Malta powinna utrzymać znaczną nadwyżkę dzięki solidnej pozycji zewnętrznej w sektorze usług (stanowiącej nadwyżkę na poziomie około 30% PKB), którą wzmocnił wzrost wpływów z turystyki. Oprócz zniechęcania do inwestycji, zagrożenia związane z praworządnością oraz podejrzenia o pranie brudnych pieniędzy hamują również rozwój nadmiernie rozbudowanego sektora finansowego kraju (jego aktywa stanowiły w 2023 r. 2,1-krotność PKB). W przypadku nałożenia sankcji na dużą skalę Malta straciłaby jedną ze swoich najbardziej konkurencyjnych gałęzi przemysłu. Ponadto banki są w znacznym stopniu narażone na ryzyko związane z rynkiem nieruchomości i odczułyby poważne skutki zniesienia programu IIP ze względu na wynikający z tego spadek zagranicznego popytu na krajowe nieruchomości mieszkaniowe.

Stabilność polityczna wciąż narażona na korupcję

W marcu 2022 r. Partia Pracy (LP) premiera Roberta Abeli wygrała trzecie z rzędu wybory, zdobywając 55% głosów i 44 mandaty (w tym mandaty przyznane w ramach parytetu płci) spośród 79 miejsc w jednoizbowym parlamencie. Partia osiągnęła stabilne wyniki pomimo domniemanych powiązań rządu z zabójstwem dziennikarki śledczej Daphne Caruany Galizii w 2017 r., dokonanego przez współpracowników byłego premiera Josepha Muscata (LP). Pomimo dalszych zawirowań oczekuje się, że rząd Abeli pozostanie u władzy do końca kadencji w 2027 r. Zagrożenia dla stabilności politycznej wynikają z ryzyka pojawienia się kolejnych zarzutów o korupcję oraz utraty zaufania społecznego do klasy rządzącej. Na razie zagrożenia te mają charakter utajony i nie wydają się bezpośrednie. Wybory europejskie w 2024 r. wskazały jednak na zmianę oczekiwań maltańskich wyborców. Pomimo kolejnego zwycięstwa LP, która uzyskała 45% głosów, ten znacznie niższy wynik w porównaniu z rokiem 2019 (54%) spowodował utratę jednego mandatu i obecnie partia ta ma po równo z Partią Nacjonalistyczną (42%) po trzy mandaty.

Usunięcie kraju z szarej listy Grupy Specjalnej ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy (FATF) w 2022 r. jest oznaką poprawy w walce z praniem pieniędzy, jednak kraj ten pozostanie w kręgu zainteresowania Komisji Europejskiej w kwestiach przejrzystości, korupcji, uchylania się od podatków oraz praworządności. W szczególności niechęć rządu do rezygnacji z Programu dla Inwestorów Indywidualnych, nawet po formalnym wezwaniu ze strony Komisji, może zaszkodzić jego stosunkom z Brukselą i innymi państwami członkowskimi UE w kwestiach bezpieczeństwa, prania brudnych pieniędzy, uchylania się od podatków i korupcji. Ponadto położenie geograficzne Malty stawia ją na pierwszej linii frontu w obliczu przepływów migracyjnych z Afryki i Azji. Wraz z innymi krajami przyjmującymi, takimi jak Grecja i Włochy, stanowisko Malty będzie miało kluczowe znaczenie w europejskich debatach na ten temat.

Ostatnia aktualizacja: styczeń 2025 r.