#Publikacje ekonomiczne

AI a zatrudnienie: cztery lata po uruchomieniu ChatGPT liczba ofert pracy w sektorach najbardziej dotkniętych jego wpływem spada

Nowy wskaźnik AI-LERT opracowany przez Coface oraz Observatory for Threatened and Emerging Jobs (OEM) pokazuje coraz wyraźniejszy spadek liczby ofert pracy w zawodach najbardziej narażonych na wpływ sztucznej inteligencji we Francji. Zjawisko to nie ogranicza się jedynie do stanowisk juniorskich, lecz dotyczy również ról wymagających kilkuletniego doświadczenia zawodowego.

Kluczowe dane

  • W trzecim kwartale 2026 r. każdy dodatkowy wzrost ekspozycji na AI o 10 punktów procentowych wiązał się z 12,4% niższym wzrostem liczby ofert pracy od czasu uruchomienia ChatGPT w porównaniu z zawodami mniej narażonymi na wpływ AI w tym samym sektorze. Różnica ta dotyczy zarówno stanowisk wymagających niewielkiego doświadczenia, jak i tych przeznaczonych dla pracowników z kilkuletnim stażem.
  • Od 20% do 35% mniej ofert niż oczekiwano: liczba wakatów w obszarach takich jak sprzedaż, księgowość i zarządzanie, zasoby ludzkie (HR), IT, doradztwo i badania, prawo oraz działalność badawczo-rozwojowa (R&D) jest znacząco niższa od poziomu, którego można by się spodziewać na podstawie trendów rekrutacyjnych w tych sektorach.
  • Ponad 100 000 brakujących ofert pracy rocznie: tyle wynosi szacowany niedobór wakatów w tych grupach zawodowych w porównaniu z liczbą ofert oczekiwaną na podstawie trendów sektorowych.
  • Podobne wyniki odnotowano w Niemczech i Szwecji: dostępne dane wskazują na porównywalny spadek liczby ofert pracy, obejmujący te same szerokie grupy zawodowe. W trzecim kwartale 2026 r. dodatkowe 10 punktów procentowych ekspozycji na AI wiązało się z 10,8% niższym wzrostem liczby ofert pracy w Niemczech oraz 10,2% niższym wzrostem w Szwecji w porównaniu z zawodami mniej narażonymi na wpływ AI w tych samych sektorach.

Początkowe zmiany na rynku pracy nie muszą koniecznie przyjmować formy zwolnień. Często zachodzą one w mniej widoczny sposób, gdy firma odkłada decyzję o zatrudnieniu nowego pracownika lub rezygnuje z zastąpienia osoby, która odchodzi z organizacji.

Nasze wyniki sugerują, że taki mechanizm może już występować w zawodach najbardziej narażonych na wpływ sztucznej inteligencji, w tym również na stanowiskach wymagających kilkuletniego doświadczenia zawodowego.

Chociaż dane nie pozwalają jednoznacznie określić udziału AI w tym zjawisku, pojawienie się spowolnienia kilka kwartałów po uruchomieniu ChatGPT, jego stopniowe nasilanie się oraz rozszerzanie na kolejne grupy zawodowe tworzą zestaw przesłanek, których trudno nie brać pod uwagę.

wyjaśnia Aurélien Duthoit, ekonomista sektorowy w Coface, współautor badania wraz z Axelle Arquié, współzałożycielką Observatory of Threatened and Emerging Jobs (OEM).

 

AI-LERT: system wczesnego ostrzegania dla popytu na pracę

Po zidentyfikowaniu w pierwszym badaniu zawodów najbardziej narażonych na automatyzację przez sztuczną inteligencję, Coface oraz Observatory of Threatened and Emerging Jobs (OEM) skupiają się obecnie na pierwszych oznakach zmian w procesach rekrutacyjnych. Na podstawie ofert pracy zarejestrowanych w France Travail wskaźnik AI-LERT porównuje zmiany liczby wakatów w zawodach o większej i mniejszej ekspozycji na AI względem poziomów z trzeciego kwartału 2022 r., czyli okresu poprzedzającego uruchomienie ChatGPT.

Przed pojawieniem się ChatGPT nie obserwowano statystycznie istotnej zależności między poziomem ekspozycji na AI a zmianami liczby ofert pracy. Jednak już od trzeciego kwartału 2023 r. zaczął pojawiać się spadek liczby wakatów w zawodach najbardziej zagrożonych wpływem sztucznej inteligencji, który z czasem stawał się coraz bardziej wyraźny.

W trzecim kwartale 2026 r. dodatkowe 10 punktów procentowych ekspozycji na AI wiązało się z 12,4% niższym wzrostem liczby ofert pracy w porównaniu z zawodami mniej narażonymi na wpływ AI w tym samym sektorze, względem poziomów sprzed uruchomienia ChatGPT.

Choć wyniki te nie potwierdzają bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego, moment pojawienia się tego zjawiska, jego trwałość oraz skala sugerują, że sztuczna inteligencja może już wpływać na decyzje firm dotyczące zatrudnienia i rekrutacji.

 

AI-LERT: różnica w trendach liczby ofert pracy przy ekspozycji na AI wyższej o 10 punktów procentowych (%, baza: III kw. 2022 r.)

 

 

Stanowiska wymagające kilkuletniego doświadczenia również są dotknięte zmianami

Podczas gdy pierwsze badania próbujące zmierzyć wpływ sztucznej inteligencji koncentrowały się głównie na młodych pracownikach, wskaźnik AI-LERT sugeruje, że spowolnienie rekrutacji dotyczy wszystkich poziomów doświadczenia zawodowego:
 

–14% dla stanowisk wymagających mniej niż jednego roku doświadczenia zawodowego,

–19,4% dla stanowisk wymagających od jednego do dwóch lat doświadczenia zawodowego, 

–14,1% dla stanowisk wymagających od dwóch do czterech lat doświadczenia zawodowego,

–16% dla stanowisk wymagających ponad czterech lat doświadczenia zawodowego.

AI-LERT: zróżnicowana zmiana liczby ofert pracy według wymaganego poziomu doświadczenia zawodowego (%)

 

Choć różnice pomiędzy tymi kategoriami nie są statystycznie istotne, wyniki pokazują, że zjawisko to może nie ograniczać się wyłącznie do stanowisk dla osób rozpoczynających karierę zawodową. Firmy mogą nie tylko ograniczać rekrutację pracowników na poziomie juniorskim, lecz także kwestionować potrzebę zastępowania pracowników odchodzących z organizacji.

 

Na pierwszej linii zmian: zawody umysłowe („white-collar”)

Spadek liczby ofert pracy jest szczególnie widoczny w niektórych zawodach związanych ze sprzedażą, księgowością i zarządzaniem, zasobami ludzkimi (HR), IT, doradztwem i badaniami, prawem oraz działalnością badawczo-rozwojową (R&D). W tych obszarach liczba wakatów jest średnio o 20–30% niższa niż poziomy obserwowane w sektorach, które zatrudniają tych pracowników.

Jeśli zannualizować spadek zaobserwowany w trzecim kwartale 2026 r., oznacza to ponad 100 000 „brakujących” ofert pracy w tych grupach zawodowych.

Z kolei zawody wymagające pracy fizycznej, typowe dla rzemiosła, zawodów technicznych i przemysłu, a także stanowiska w ochronie zdrowia, bezpieczeństwie i usługach porządkowych, nie wykazują istotnego spadku liczby ofert pracy.

 

Niemcy i Szwecja: zbieżne trendy

Ten sam spadek liczby ofert pracy w zawodach najbardziej narażonych na wpływ sztucznej inteligencji obserwujemy również w Niemczech i Szwecji. Są to dwa europejskie kraje, których dane statystyczne umożliwiły zastosowanie tej samej metodologii badawczej.

W trzecim kwartale 2026 r. wzrost ekspozycji na AI o 10 punktów procentowych wiązał się z 10,8% niższym wzrostem liczby ofert pracy w Niemczech oraz 10,2% niższym wzrostem w Szwecji.

Podobnie jak we Francji, do grup zawodowych najbardziej dotkniętych tym zjawiskiem należą stanowiska związane z administracją, księgowością, IT oraz sprzedażą.

Ta zbieżność wyników w gospodarkach o odmiennej strukturze i uwarunkowaniach wzmacnia znaczenie obserwacji dokonanych we Francji oraz zmniejsza prawdopodobieństwo, że są one wyłącznie efektem specyficznych, krajowych czynników.

 

W kierunku trwałej transformacji rynku pracy?

Czy spowolnienie rekrutacji w zawodach najbardziej narażonych na wpływ sztucznej inteligencji zapowiada falę utraty miejsc pracy? A jeśli tak, czy powstaną nowe stanowiska, które zrekompensują te straty?

Coface i OEM przedstawiają cztery możliwe scenariusze rozwoju sytuacji, w zależności od tempa i skali tworzenia oraz likwidacji miejsc pracy:

  1. Stopniowa kreatywna destrukcja – proces, w którym powstawanie nowych miejsc pracy i likwidacja istniejących przebiegają w dużej mierze równolegle i na porównywalną skalę.
  2. Nagła kreatywna destrukcja – scenariusz charakteryzujący się dłuższym okresem likwidacji miejsc pracy, zanim tworzenie nowych stanowisk zdoła zrekompensować poniesione straty.
  3. Stopniowa erozja rynku pracy – sytuacja, w której liczba nowych miejsc pracy nie jest wystarczająca, aby zapobiec stopniowemu spadkowi zatrudnienia.
  4. Czysto destrukcyjny scenariusz – najbardziej niekorzystny wariant, w którym szybki spadek liczby miejsc pracy nie zostaje zrównoważony przez tworzenie nowych stanowisk, nawet w dłuższej perspektywie.

Żaden z tych scenariuszy nie jest przesądzony. Przyszły kierunek rozwoju rynku pracy będzie zależał przede wszystkim od sposobu podziału korzyści wynikających ze wzrostu produktywności oraz od tego, czy przełożą się one na zwiększony popyt i tworzenie nowych miejsc pracy.

Kluczową rolę odegrają również polityki gospodarcze i społeczne, które mogą wspierać:

  • przekwalifikowanie i rozwój kompetencji pracowników,
  • szerokie i sprawiedliwe rozdzielanie korzyści płynących ze wzrostu produktywności,
  • osoby, które mogą na stałe wypaść z rynku pracy w wyniku zmian technologicznych.

Ostateczny wpływ sztucznej inteligencji na zatrudnienie będzie więc zależał nie tylko od postępu technologicznego, ale także od decyzji gospodarczych, społecznych i politycznych podejmowanych w najbliższych latach.

 

 > Pobierz raport 


 

Autorzy i eksperci