Włochy

Wzrost napędzany inwestycjami i konsumpcją prywatną

Oczekuje się, że w 2026 r. gospodarka włoska będzie nadal odnotowywać umiarkowane ożywienie. Wzrost gospodarczy będzie ponownie napędzany głównie przez popyt krajowy. Inwestycje pozostaną na wysokim poziomie dzięki stopniowej poprawie warunków finansowych, ale nadal będą narażone na niepewność wynikającą z sytuacji w światowym handlu i geopolityce. W szczególności oczekuje się, że wzrost gospodarczy zostanie pobudzony przez wypłatę środków unijnych w 2026 r. w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Odporności, pod warunkiem, że rząd zdoła je skutecznie wdrożyć. Środki te będą wspierać sektor budowlany, a dokładniej infrastrukturę, częściowo kompensując spadek w sektorze mieszkaniowym związany z wygaśnięciem programu „Superbonus” (dotacji wprowadzonych w 2020 r. na renowację budynków w celu poprawy ich efektywności energetycznej). Środki te wynoszą 194 mld EUR, w tym 72 mld EUR w formie dotacji i 123 mld EUR w formie pożyczek. Po zatwierdzeniu ósmej transzy w grudniu 2025 r. Włochy otrzymały 79% całkowitej kwoty, co znacznie przewyższało średnią europejską wynoszącą 60%, jednak do końca listopada 2025 r. wydano jedynie 52% tych środków. Po drugie, konsumpcja gospodarstw domowych będzie miała pozytywny wpływ na wzrost gospodarczy dzięki wzrostowi siły nabywczej wynikającemu z dobrej sytuacji na rynku pracy i umiarkowanej inflacji. Do końca 2025 r. stopa bezrobocia spadła do 5,6%, czyli najniższego poziomu w historii. Podwyżki płac wynegocjowane w układach zbiorowych wyniosły średnio 3,1% w 2025 r., po raz kolejny przewyższając inflację i przyczyniając się tym samym do wzrostu realnych dochodów rozporządzalnych, który przyspiesza od 2025 r. Pomimo tych podwyżek płace realne we wrześniu 2025 r. pozostawały o 8,8% niższe od poziomu ze stycznia 2021 r. W budżecie na rok 2026 znacznie obniżono stawkę krańcową dla drugiego przedziału skali podatku dochodowego (od 28 000 do 50 000 EUR) z 35% do 33%, po tym jak już w 2025 r. na stałe połączono dwa pierwsze przedziały. Niemniej jednak stopa oszczędności gospodarstw domowych nadal rosła i osiągnęła 14,1% dochodu rozporządzalnego w III kwartale 2025 r. (w porównaniu ze średnią wynoszącą 11% w latach 2015–2019), co odzwierciedla utrzymującą się powściągliwość w konsumpcji. Od końca 2023 r. wielkość sprzedaży detalicznej ustabilizowała się na poziomie około 4% poniżej poziomu sprzed pandemii.

Popyt zewnętrzny nieznacznie wzrośnie, ale wzrost ten nadal będzie równoważony przez bardziej trwały wzrost importu. Oczekuje się, że eksport usług pozostanie na wysokim poziomie, zwłaszcza dzięki popytowi w sektorze turystycznym, który nadal wykazuje tendencję wzrostową, choć w wolniejszym tempie niż w poprzednich latach. W 2025 r. liczba przyjazdów turystów zagranicznych do obiektów noclegowych odnotowała roczny wzrost na poziomie około 1%, po 9% w 2024 r. i 23% w 2023 r. Gospodarka włoska pozostanie narażona na niestabilny popyt i ożywienie gospodarcze u swoich europejskich sąsiadów, biorąc pod uwagę, że ponad 55% jej eksportu towarów jest przeznaczone dla pozostałych krajów UE. Ponadto Stany Zjednoczone stanowią dla Włoch największą nadwyżkę handlową oraz drugi co do wielkości rynek eksportowy (11% eksportu) po Niemczech. W związku z tym włoski sektor przetwórczy (który stanowi prawie 15% PKB) pozostaje w znacznym stopniu narażony na cła amerykańskie w następstwie roku 2025, który charakteryzował się skutkami zjawiska „front-loadingu”. Sytuacja ta dotyczy w szczególności maszyn i innych dóbr kapitałowych, zwłaszcza sprzętu elektrycznego, farmaceutyków, przemysłu stoczniowego oraz sektora motoryzacyjnego, które łącznie stanowią ponad połowę eksportu do Stanów Zjednoczonych. Eksport towarów jest również narażony na rosnącą konkurencję ze strony Chin oraz utratę konkurencyjności spowodowaną umocnieniem się euro względem dolara.

Stopniowa konsolidacja fiskalna

Konsolidacja finansów publicznych będzie przebiegać stopniowo i może umożliwić Włochom wyjście z europejskiej procedury nadmiernego deficytu – wszczętej w 2024 r. – już w 2026 r. Pomimo kolejnych obniżek stawek podatku dochodowego od osób fizycznych dochody budżetowe wzrosną dzięki dobrej kondycji rynku pracy, a także dzięki podwyżkom podatków od firm finansowych i ubezpieczeniowych przewidzianym w budżecie na 2026 r. Konsolidacja fiskalna będzie również wynikać z wygaśnięcia zachęt do renowacji w ramach programu „Superbonus” (z wyjątkiem obszarów dotkniętych trzęsieniami ziemi). Jednak pomimo wycofywania tego programu zachęt, w nadchodzących latach będzie on nadal stanowił obciążenie dla finansów publicznych, ponieważ ulgi podatkowe przyznane od 2024 r. muszą być rozliczane w równych ratach przez dziesięć lat. Pomimo tendencji do konsolidacji fiskalnej Włochy mają drugi najwyższy wskaźnik długu publicznego do PKB w Europie, zaraz po Grecji. W przeciwieństwie do Grecji, gdzie dług jest w dużej mierze w rękach wierzycieli publicznych, większość długu Włoch (70%) znajduje się w rękach rezydentów, z czego jedną czwartą posiada Bank Włoch.

Chociaż sytuacja włoskich banków uległa poprawie, pozostają one w znacznym stopniu narażone na ryzyko związane z krajowym długiem publicznym, który w kwietniu 2025 r. stanowił prawie 10% ich aktywów (spadek w stosunku do szczytowego poziomu 11% odnotowanego w czasie pandemii, ale znacznie powyżej średniej strefy euro wynoszącej 4%). Ponadto system bankowy jest dobrze dokapitalizowany (wskaźnik CET1 na poziomie 16%), charakteryzuje się wysoką płynnością (wskaźnik stabilnego finansowania netto na poziomie 133%) i posiada solidny portfel aktywów (wskaźnik kredytów zagrożonych wynoszący 2,2% w III kwartale 2025 r.). Rząd jest jednak narażony na ryzyko związane z sektorem prywatnym poprzez zobowiązania warunkowe, które wynoszą 15% PKB, przy czym zdecydowana większość z nich jest związana z pandemią Covid-19.

Jeśli chodzi o rachunki zewnętrzne, spadek cen energii pomógł przywrócić nadwyżkę na rachunku bieżącym Włoch, która została przerwana w 2022 r. przez kryzys energetyczny. Nadwyżka na rachunku bieżącym będzie utrzymywać tę pozytywną tendencję w 2026 r., ale pozostanie poniżej poziomów sprzed pandemii (średnia z lat 2015–2019 bliska 2,5% PKB) ze względu na rosnący import napędzany stopniowym ożywieniem popytu krajowego, strukturalnie wyższe ceny energii oraz utrzymujący się słaby popyt zewnętrzny. Chociaż Włochy czerpią korzyści z silnego sektora turystycznego i transportowego (związanego głównie z turystyką), generującego stosunkowo stabilną nadwyżkę, saldo usług pozostanie na poziomie niewielkiego deficytu.

Powrót do stabilności politycznej

Po upadku rządu tymczasowego Draghiego w lipcu 2022 r. koalicja centroprawicowa odniosła zdecydowane zwycięstwo (43% głosów, 237 z 400 mandatów w Izbie Deputowanych) w przedterminowych wyborach, które odbyły się we wrześniu 2022 r. Na czele rządu stoi Giorgia Meloni, której partia Fratelli d’Italia zdecydowanie wygrała wybory, zdobywając 26% głosów. Dołączyły do niej partie Forza Italia (8% głosów) i Lega (9%), które łącznie zdobyły 237 z 400 mandatów. Po długim okresie niestabilności politycznej, charakteryzującym się niestabilnymi koalicjami, Giorgii Meloni udało się skonsolidować silne poparcie ze strony konserwatywnych sił politycznych we Włoszech. Popularność premier na włoskiej scenie politycznej potwierdziły wybory europejskie w czerwcu 2024 r., w których jej partia zajęła pierwsze miejsce z wynikiem prawie 29% głosów, a za nią uplasowała się Partito Democratico (PD) z wynikiem 24%. Korzystając ze słabej opozycji ze strony partii centrowych i postępowych (PD oraz Movimento Cinque Stelle), konserwatywna koalicja pod przewodnictwem Meloni ma szansę utrzymać się przy władzy do końca kadencji w 2027 r. Ponadto oczekuje się, że premier będzie nadal dążyć do reformy konstytucyjnej, która umożliwiłaby bezpośredni wybór szefa rządu, mimo że projekt ustawy został już przyjęty przez Senat w czerwcu 2024 r. Reforma tego rodzaju jest trudna do przeprowadzenia, ponieważ zmiana konstytucji wymaga większości dwóch trzecich głosów w parlamencie lub zwykłej większości, po której następuje referendum.

Duża zależność od funduszy europejskich w finansowaniu inwestycji stanowi dla rządu silną zachętę do przestrzegania warunków stawianych przez UE. Należy zatem kontynuować wysiłki na rzecz poprawy otoczenia biznesowego poprzez reformy strukturalne, konsolidację fiskalną i inwestycje publiczne. Włochy będą musiały przyspieszyć wdrażanie reform, jeśli chcą skorzystać ze wszystkich przydzielonych im środków przed upływem terminu wypłat w 2026 r.

Płatności

Weksle handlowe (cambiali) występują w postaci weksli bankowych lub własnych. Cambiali muszą być należycie zaakceptowane przez trasata i opatrzone lokalną opłatą skarbową w wysokości 12/1000 ich wartości, przy czym są wystawiane i płatne w kraju. W przypadku wystawienia w kraju i płatności za granicą są one opodatkowane stawką 9/1000, a w kraju – stawką 6/1000, o ile zostały wcześniej opodatkowane za granicą, przy minimalnej wartości 0,50 euro. W przypadku niewywiązania się z zobowiązania stanowią one de facto tytuły egzekucyjne, ponieważ sądy automatycznie uznają je za tytuł egzekucyjny (ezecuzione forzata) wobec dłużnika.

Podpisane weksle stanowią dość bezpieczny środek płatniczy, ale są rzadko stosowane ze względu na wysokie opłaty skarbowe, dość długi okres realizacji oraz obawy trasata o utratę reputacji spowodowaną rejestracją i publikacją spornych, niezrealizowanych weksli w Izbach Handlowych.

Oprócz daty i miejsca wystawienia czeki na kwoty przekraczające 1 000 euro, przeznaczone do obrotu za granicą, muszą zawierać adnotację „non trasferibile” (nieprzenoszalny), ponieważ mogą być zrealizowane wyłącznie przez beneficjenta. Aby zwiększyć bezpieczeństwo i efektywność korzystania z czeków, każdy czek bankowy lub pocztowy wystawiony bez upoważnienia lub przy niewystarczających środkach naraża wystawcę czeku na kary administracyjne oraz wpisanie do rejestru CAI (Centrale d’Allarme Interbancaria), co automatycznie skutkuje wykluczeniem z systemu płatniczego na co najmniej sześć miesięcy.

Potwierdzenia bankowe (ricevuta bancaria) nie są środkiem płatniczym, lecz jedynie zawiadomieniem o siedzibie bankowej sporządzanym przez wierzycieli i przedkładanym ich własnemu bankowi w celu przedstawienia go bankowi dłużnika w celu realizacji płatności (potwierdzenia te są również dostępne w formie elektronicznej, w którym to przypadku nazywane są RI.BA elettronica).

Powszechnie stosowane są przelewy bankowe (90% płatności z Włoch), zwłaszcza przelewy SWIFT, ponieważ znacznie skracają one czas realizacji transakcji. Przelewy bankowe są tanim i bezpiecznym środkiem płatniczym, o ile strony umowy zbudowały już wzajemne zaufanie.

Windykacja należności

Etap polubowny

Windykacja polubowna jest zawsze lepszym rozwiązaniem niż postępowanie sądowe. Wezwania wysyłane pocztą oraz telefoniczne upomnienia są dość skuteczne. Wizyty na miejscu, które dają możliwość przywrócenia dialogu między dostawcą a klientem w celu osiągnięcia porozumienia, mogą być przeprowadzane wyłącznie po uzyskaniu specjalnego zezwolenia.

Negocjacje ugodowe koncentrują się na spłacie kwoty głównej wraz z ewentualnymi odsetkami za zwłokę przewidzianymi w umowie na piśmie i zaakceptowanymi przez nabywcę.

W przypadku braku porozumienia stosowaną stopą procentową w umowach handlowych jest stopa półroczna ustalana przez Ministerstwo Gospodarki i Finansów w oparciu o stopę refinansową Europejskiego Banku Centralnego, podwyższona o osiem punktów procentowych.

Postępowanie sądowe

W przypadku gdy wierzyciele nie osiągną porozumienia z dłużnikami, rodzaj podejmowanych działań prawnych zależy od rodzaju dokumentów uzasadniających roszczenie.

Postępowanie uproszczone

Na podstawie cambiali (weksli, weksli własnych) lub czeków wierzyciele mogą bezpośrednio przystąpić do egzekucji komorniczej, rozpoczynając od wezwania do zapłaty (atto di precetto) doręczonego przez komornika, poprzedzającego zajęcie ruchomości i nieruchomości dłużnika (o ile w wyznaczonym terminie nie nastąpi faktyczna spłata). Uzyskane w ten sposób wpływy z licytacji są wykorzystywane do zaspokojenia zaległych roszczeń.

Wierzyciele mogą uzyskać nakaz zapłaty (decreto ingiuntivo), jeśli oprócz kopii faktur przedstawią pisemny dowód istnienia wierzytelności w dowolnej formie lub poświadczone notarialnie zestawienie należności. Pozwanemu przysługuje czterdziestodniowy termin na wniesienie sprzeciwu.

Zwykłe postępowanie uproszczone (procedimento sommario di cognizione), wprowadzone w 2009 r., stosuje się w przypadku nieskomplikowanych sporów, które można rozstrzygnąć na podstawie prostego przedstawienia dowodów. Sąd, w składzie jednego sędziego, wyznacza termin rozprawy w celu stawienia się stron i wydaje orzeczenie podlegające wykonaniu tymczasowemu, jeśli uzna zasadność roszczenia; dłużnik ma jednak 30 dni na wniesienie odwołania.

Postępowanie zwykłe

Wierzyciel musi złożyć pozew w sądzie (citazione) i doręczyć wezwanie dłużnikowi, który w ciągu dziewięćdziesięciu dni w ramach wstępnej rozprawy złoży odpowiedź na pozew (comparsa di costituzione e risposta). Następnie strony przedkładają sądowi pisma procesowe i dowody. W przypadku niezłożenia przez dłużnika odpowiedzi na pozew wierzyciel ma prawo wystąpić o wydanie wyroku zaocznego. Sąd zazwyczaj orzeka w postaci wyroków deklaratoryjnych, wyroków konstytutywnych, nakazu wykonania zobowiązania oraz odszkodowania, nie może jednak zasądzić odszkodowania, o które strony nie wnioskowały.

Roszczenia bezsporne są zazwyczaj rozstrzygane w ciągu czterech miesięcy, jednak czas potrzebny do uzyskania wykonalnego orzeczenia sądowego zależy od konkretnego sądu. Ogólnie rzecz biorąc, spory sądowe trwają średnio do trzech lat.

Obowiązujący kodeks postępowania cywilnego ma na celu przyspieszenie tempa postępowań poprzez skrócenie terminów proceduralnych, nałożenie na strony ścisłych terminów na przedstawianie dowodów i argumentacji oraz wprowadzenie zeznań pisemnych jako uzupełnienia zeznań ustnych.

0

Wykonanie orzeczenia sądowego

Wyrok staje się wykonalny po wyczerpaniu wszystkich instancji odwoławczych. Jeśli dłużnik nie zastosuje się do wyroku, sąd może zarządzić środki przymusowe, takie jak zajęcie majątku dłużnika lub zezwolenie na uzyskanie spłaty długu od osoby trzeciej (nakaz zajęcia wynagrodzenia) – choć uzyskanie spłaty długu za pomocą tej drugiej opcji jest zazwyczaj bardziej opłacalne.

W przypadku orzeczeń zagranicznych decyzje wydane w kraju należącym do UE będą objęte specjalnymi procedurami, takimi jak unijny nakaz zapłaty lub europejski tytuł egzekucyjny. Wyrok wydany w kraju spoza UE będzie musiał zostać uznany i wykonany na zasadzie wzajemności, co oznacza, że kraj, w którym został wydany, musi być stroną umowy dwustronnej lub wielostronnej z Włochami.

Postępowania upadłościowe

POSTĘPOWANIA POZASĄDOWE

Reforma prawna z 2012 r. umożliwia dłużnikowi złożenie wniosku o układ przedwstępny. Negocjacje w sprawie porozumienia rozpoczynają się na 60–120 dni przed wszczęciem sądowego postępowania restrukturyzacyjnego. Dłużnik zachowuje kontrolę nad aktywami i działalnością spółki. Nowy, uzgodniony z wyprzedzeniem plan układu może zostać przyjęty za zgodą wierzycieli reprezentujących 60% zadłużenia spółki dłużnika.

POSTĘPOWANIE RESTRUKTURYZACYJNE

Ugoda ta jest procedurą sądową, która pozwala spółce znajdującej się w trudnej sytuacji finansowej zaproponować plan restrukturyzacji zadłużenia. Dłużnik składa do sądu wniosek o spłatę całkowitej kwoty zaległości wobec wierzycieli zabezpieczonych. Jeśli sąd przyjął wniosek, wyznacza się syndyka, a jeśli większość wierzycieli niezaspokojonych zaakceptuje propozycję, sąd oficjalnie zatwierdzi postępowanie.

Alternatywnie, porozumienie o restrukturyzacji zadłużenia (accordi di ristrutturazione del debito) ma na celu restrukturyzację zadłużenia w celu uratowania spółki dłużnika przed postępowaniem upadłościowym. Dłużnik musi złożyć sprawozdanie dotyczące swojej zdolności do spłaty pozostałych wierzycieli w całości; w przeciwnym razie wierzyciele ci mogą zaskarżyć porozumienie przed sądem upadłościowym, domagając się weryfikacji, czy ich roszczenia zostaną spłacone w normalnym trybie.

LIKWIDACJA

Celem tej procedury jest zaspokojenie wierzycieli poprzez zbycie majątku dłużnika i rozdzielenie uzyskanych środków między nich. Stan niewypłacalności uzasadnia ogłoszenie upadłości przez sąd, nawet jeśli niewypłacalność nie wynika z niewłaściwego postępowania dłużnika. Sąd rozpatruje dowody dotyczące roszczeń wierzycieli i wyznacza syndyka do sprawowania kontroli nad spółką i jej aktywami. Syndyk ten musi zlikwidować wszystkie aktywa spółki i rozdzielić uzyskane środki między wierzycieli, aby formalnie zakończyć postępowanie.

Ostatnia aktualizacja: luty 2026 r.