Turcja

Rygorystyczna polityka, powolny wzrost gospodarczy, niższa inflacja

Wraz z przyspieszającym procesem dezinflacji gospodarka turecka zmierza ku wolniejszej, ale bardziej zrównoważonej ścieżce wzrostu. W bieżącym roku oraz do 2026 r. udział konsumpcji prywatnej (stanowiącej około 55% PKB) we wzroście gospodarczym pozostanie ograniczony ze względu na utrzymującą się restrykcyjną politykę pieniężną. Oczekuje się, że bank centralny zacznie stopniowo obniżać tygodniową stopę repo (46%) w lipcu 2025 r., aby osiągnąć poziom 30% do połowy 2026 r., zgodnie z tempem dezinflacji. Inflacja będzie nadal obciążać budżety gospodarstw domowych, szczególnie wśród osób o niższych i średnich dochodach. W związku z tym wkład konsumpcji prywatnej we wzrost gospodarczy będzie opierał się głównie na grupie o najwyższych dochodach. Po stronie sektora publicznego bardziej restrykcyjna polityka fiskalna, obejmująca cięcia wydatków (z wyłączeniem odbudowy po dwóch trzęsieniach ziemi w 2023 r.), spowoduje zmniejszenie wkładu sektora publicznego we wzrost gospodarczy (około 12% PKB). Oczekuje się, że inwestycje prywatne (około 10% PKB), również osłabione przez wysokie koszty finansowe, będą wykazywać stopniową poprawę od drugiej połowy 2025 r. Eksport netto będzie nadal hamował wzrost gospodarczy, choć w mniejszym stopniu, głównie dzięki niższym światowym cenom energii, ograniczeniom importu złota oraz wyższym przychodom z turystyki w 2026 r. (szacowanym na 70 mld USD, co stanowi wzrost o 8% w stosunku do 2025 r.). Na wyniki eksportu towarów wpływ będzie miało ożywienie popytu w UE, zwłaszcza w Niemczech, oraz sytuacja gospodarcza w Stanach Zjednoczonych. Jeśli czynniki te będą miały pozytywny wpływ w 2026 r., może to spowodować ożywienie produkcji przemysłowej, która w okresie styczeń–kwiecień 2025 r. wzrosła zaledwie o 1,3% w ujęciu rok do roku. Eksport tureckiego przemysłu obronnego oraz powiązanego oprogramowania technologicznego z pewnością utrzyma dotychczasowy wysoki poziom wzrostu.

W 2026 r. lira turecka będzie nadal umacniać się w ujęciu realnym, choć w wolniejszym tempie, wspierając tym samym proces dezinflacji. Prognozuje się, że roczna inflacja spadnie dalej do poziomu bliskiego 26% pod koniec roku. Niemniej jednak pozostanie ona znacznie powyżej prognozy banku centralnego, wynoszącej 12%. O ile nie dojdzie do nieoczekiwanego szoku kursowego, powinno to sprzyjać dezinflacji poprzez spowolnienie wzrostu cen importowanych towarów podstawowych. Tendencję tę będzie wspierać przełamanie inercji cenowej w sektorze usług oraz poprawa oczekiwań inflacyjnych.

Zmniejszenie deficytu zewnętrznego, kontynuacja konsolidacji fiskalnej

W 2026 r. utrzyma się luka w bilansie dochodów spowodowana repatriacją przychodów przez inwestorów zagranicznych oraz nadwyżka w bilansie usług. Zmniejszenie deficytu handlu zagranicznego ponownie spowoduje spadek deficytu na rachunku bieżącym jako procent PKB. Oczekuje się, że przychody z turystyki i transportu będą jednymi z najważniejszych czynników przyczyniających się do nadwyżki w bilansie usług. Stosunkowo niskie światowe ceny energii będą sprzyjać spadkowi kosztów importu, podczas gdy tempo wzrostu eksportu będzie zależało głównie od ożywienia gospodarek europejskich. W tym kontekście utrzymują się dwa czynniki ryzyka. Po pierwsze, potencjalny spadek światowego wolumenu handlu spowodowany nieprzewidywalną polityką celną administracji Trumpa mógłby osłabić popyt na tureckie towary eksportowe. Po drugie, regionalne wydarzenia geopolityczne mogą wymusić zamknięcie kluczowych szlaków transportowych, co potencjalnie spowoduje wzrost cen importowanych surowców. Zamknięcie głównych szlaków tranzytowych (np. Cieśniny Ormuz), nie wspominając już o zniszczeniach wyrządzonych w zakładach wydobywczych ropy naftowej, spowodowałoby dramatyczny wzrost cen energii.

W czerwcu 2025 r. rezerwy międzynarodowe netto banku centralnego wyniosły 156 mld USD (co stanowiło około 85% stanu krótkoterminowego zadłużenia zagranicznego, z czego nieco ponad połowa w złocie) w porównaniu z 98,5 mld USD w maju 2023 r. W latach 2024 i 2025 spowolnienie popytu krajowego spowodowane oficjalnym miesięcznym limitem wzrostu kredytów (między 1,5 a 2%) przyczyniło się do zmniejszenia deficytu na rachunku bieżącym oraz do wzrostu rezerw międzynarodowych banku centralnego. Wzrost rezerw spowodował spadek premii za ryzyko – 5-letni CDS w USD spadł do 285 punktów w czerwcu 2025 r. w porównaniu z 888 punktami w lipcu 2022 r. Zwiększyło to zdolność kraju do przyciągania napływu kapitału zagranicznego. Jednak poleganie na krótkoterminowych napływach kapitału w celu wsparcia wzrostu rezerw stanowi wyzwanie dla banku centralnego w zakresie utrzymania stabilności liry tureckiej w obliczu potencjalnych presji zewnętrznych i wewnętrznych.

Konsolidacja fiskalna będzie nadal opierać się na redukcji wydatków, głównie tych o charakterze dyskrecjonalnym (tj. wydatków operacyjnych, wsparcia dla projektów lokalnych itp.). Spowolnienie inflacji ułatwi spowolnienie tempa wzrostu wydatków na personel, które stanowią 30% całości. Oczekuje się jednak, że odsetki, które w okresie styczeń–maj 2025 r. wzrosły o 75% w porównaniu z poziomem z roku poprzedniego, pozostaną na wysokim poziomie. W związku z rosnącą inflacją i zaostrzeniem polityki pieniężnej średni koszt finansowania krajowego wzrósł w maju 2025 r. do 47%, w porównaniu z 35% w maju 2024 r.

Regionalne napięcia geopolityczne będą wyznacznikiem polityki zagranicznej

Turcja posiada system prezydencki, który został wprowadzony w drodze referendum w 2017 r. Uprawnienia i obowiązki wykonawcze sprawuje i wypełnia prezydent. W wyborach parlamentarnych w 2023 r. zwyciężył prezydent Recep Tayyip Erdoğan i jego Partia Sprawiedliwości i Rozwoju (AK Parti). Oczekuje się, że krajowa scena polityczna pozostanie stosunkowo stabilna.

W ostatnich latach polityka zagraniczna Turcji była kształtowana przede wszystkim przez względy gospodarcze. Oczekuje się, że od 2025 r. napięcia geopolityczne, zwłaszcza na Bliskim Wschodzie, będą odgrywać coraz większą rolę. Przewiduje się, że kraj ten będzie postępował ostrożnie, aby uniknąć wciągnięcia w te konflikty. Chociaż Turcja nie jest zaangażowana w konflikt z udziałem Iranu, Izraela i Stanów Zjednoczonych, to jednak stoi w obliczu poważnych zagrożeń. Podczas gdy Ankara utrzymuje stosunki dyplomatyczne i handlowe z Teheranem, rozszerzenie konfliktu mogłoby zdestabilizować południowo-wschodnie granice Turcji ze względu na obecność grup wspieranych przez Iran w Iraku i Syrii. Turcja może również ponownie stanąć w obliczu napływu uchodźców z sąsiednich krajów. Turcja będzie nadal pełnić rolę kluczowego mediatora dyplomatycznego, tak jak ma to miejsce w przypadku trwających rozmów między Etiopią a Somalią oraz negocjacji między Ukrainą a Rosją.

Turcja rozszerzyła swoją obecność w Afryce, inwestując w infrastrukturę, energetykę i telekomunikację. Nawiązała silne więzi gospodarcze z krajami afrykańskimi, pozycjonując się jako kluczowy partner: wartość wymiany handlowej między Afryką a Turcją wzrosła z 5 mld USD w 2003 r. do 33 mld USD w 2024 r. Turcja, choć jest członkiem NATO, dąży do zachowania pewnej strategicznej autonomii, co widać na przykładzie Syrii, Libii i Kaukazu. Jej stosunki z UE pozostają złożone – na stole leżą zamrożone rozmowy akcesyjne, kwestia Cypru oraz napięcia z Grecją – choć obie strony nadal łączą wspólne interesy.

Płatności

Tradycyjne instrumenty płatności kredytowych są nadal powszechnie stosowane na rynku krajowym w Turcji, ponieważ często pełnią one rolę instrumentów zbywalnych. Dotyczy to weksli własnych, które są rozwiązaniem regularnie stosowanym przez MŚP w transakcjach handlowych. Podobnie czeki z datą przyszłą pełnią rolę zarówno tytułu płatniczego, jak i instrumentu kredytowego. Czeki krążą na rynku krajowym jako instrumenty zbywalne aż do terminu ich wymagalności. Nowelizacja, która weszła w życie 15 lipca 2016 r., nakłada karę pieniężną na osobę odpowiedzialną za „czek bez pokrycia”. W przypadku nieuiszczenia kary środek karny może zostać zamieniony na karę pozbawienia wolności do 1 500 dni. W takich przypadkach nie dochodzi ani do rozliczenia, ani do przedpłaty. Ponadto wystawca niehonorowanego czeku otrzymuje zakaz wystawiania czeków lub otwierania rachunków czekowych. Zakaz ten zostaje zniesiony po uregulowaniu kwoty czeku lub upływie dziesięciu lat od wydania orzeczenia sądowego. Chociaż banki są obecnie zobowiązane do zachowania większej czujności w odniesieniu do profili swoich klientów, ustawa dotycząca czeków, która weszła w życie w grudniu 2009 r., przewiduje wysokie sankcje finansowe, które w przypadku braku zapłaty ponosi wystawca czeku.

Sieć elektroniczna SWIFT jest dobrze ugruntowana w tureckich kręgach bankowych i stanowi najczęściej stosowany instrument do realizacji płatności międzynarodowych.

Windykacja należności

ETAP POLUBOWNY

Postępowania polubowne, polegające na wysłaniu formalnego wezwania do zapłaty, a następnie wielokrotnych rozmów telefonicznych, pozostają stosunkowo skuteczną metodą. Wizyty na miejscu mogą również utorować drogę do przywrócenia komunikacji między dostawcami a klientami, zwiększając tym samym szanse na pomyślne zakończenie negocjacji. Kodeks postępowania cywilnego wyraźnie stanowi, że sędzia może w dowolnym momencie postępowania sądowego zachęcać do polubownego rozstrzygnięcia sporu, pod warunkiem że wynika to z rzeczywistej woli stron dążenia do pozasądowego rozstrzygnięcia poprzez wynegocjowaną transakcję.

Ustawa o mediacji w sporach cywilnych stanowi, że mediacja ma zastosowanie wyłącznie w rozstrzyganiu sporów prawa prywatnego wynikających z czynności lub transakcji zainteresowanych stron, które są zdolne do rozstrzygania takich sporów. Strony mogą w dowolnym momencie zwrócić się do mediatora w celu kontynuowania, zakończenia lub zaniechania postępowania.

W zależności od wypłacalności dłużnika warunki ugody mogą obejmować spłatę całej kwoty, spłatę w ratach lub spłatę częściową jako ostateczne rozstrzygnięcie. W przypadku braku dobrowolnego porozumienia groźba złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości (iflâs) jest często stosowaną taktyką mającą na celu wywołanie reakcji dłużnika i skłonienie go do spłaty zaległości.

Postępowanie sądowe

Postępowanie egzekucyjne – za pośrednictwem organu administracyjnego

 Instrumenty zbywalne, takie jak weksle, promesy i czeki, umożliwiają wierzycielom (bez konieczności uzyskania uprzedniego orzeczenia) bezpośrednie zwrócenie się do urzędu egzekucyjnego (Icra Dairesi) w celu doręczenia dłużnikowi nakazu zapłaty. Następnie, w razie potrzeby, mogą oni przystąpić do zajęcia majątku dłużnika. Zajęcie to proces, który rozpoczyna się od złożenia nakazu zapłaty, który następnie jest doręczany dłużnikowi. Jeśli nie ma zastrzeżeń co do nakazu, majątek dłużnika zostaje zlikwidowany w celu pokrycia wierzytelności. Jeśli dłużnik nie zaakceptuje nakazu, ma możliwość zwrócenia się do wierzyciela o udowodnienie wierzytelności w sądzie. Dłużnik ma dziesięć dni na uregulowanie przedmiotowych zaległości lub pięć dni na zwrócenie się do sądu egzekucyjnego i wniesienie sprzeciwu wobec nakazu zapłaty, powołując się na przykład na to, że podpis na dokumencie nie jest jego własnym lub że dług już nie istnieje.

Jeśli wierzyciel zdecyduje się doręczyć dłużnikowi nakaz zapłaty, mimo że nie posiada on instrumentów zbywalnych, takich jak weksle, promesy wekslowe i czeki, dłużnik może zgłosić sprzeciw wobec nakazu zapłaty w ciągu 7 dni od jego otrzymania. Zgłoszenie sprzeciwu wstrzymuje postępowanie egzekucyjne do czasu wniesienia przez wierzyciela i wygrania powództwa o uchylenie sprzeciwu dotyczącego jego roszczenia. Zgodnie z przepisami, które weszły w życie 1 stycznia 2019 r., zwrócenie się do mediatora stało się warunkiem wstępnym w sprawach wniesionych w związku z roszczeniami o zapłatę określonej kwoty pieniężnej oraz o odszkodowanie. W związku z tym, aby wierzyciel mógł wnieść powództwo o unieważnienie sprzeciwu w celu wznowienia postępowania egzekucyjnego, musi najpierw zwrócić się do mediatora.

Jeżeli sprzeciw zostanie uznany za nadużycie, dłużnikowi grożą wysokie kary.

Postępowanie sądowe – rozpatrywane przez sąd

Jeżeli postępowania przedprocesowe mające na celu odzyskanie długu od partnera/dostawcy zakończą się niepowodzeniem, można wytoczyć powództwo przeciwko dłużnikowi przed sądami gospodarczymi. Sąd gospodarczy (asliye ticaret mahkemeleri), będący wyspecjalizowaną izbą sądu pierwszej instancji, jest właściwy do rozpatrywania sporów gospodarczych i postępowań upadłościowych. W przypadkach, gdy ważność roszczenia jest kwestionowana, jedyną drogą jest wszczęcie postępowania zwykłego poprzez wezwanie do stawienia się w sądzie.

Jeśli Turcja nie podpisała umowy dwustronnej ani umowy o wzajemności z krajem powoda, powód jest zobowiązany do złożenia w właściwym sądzie lokalnym gwarancji finansowej (judicatum solvi). Kwota ta wynosi około 15% wartości roszczenia. To samo dotyczy tureckich wnioskodawców nieposiadających stałego miejsca zamieszkania w Turcji. Po zakończeniu postępowania sądowego sąd zwraca wierzycielowi kaucję.

Powód jest również zobowiązany do wniesienia na początku postępowania jednej czwartej opłat sądowych, które są proporcjonalne do kwoty roszczenia. Ponadto należy przedstawić sądowi dokumenty poświadczone notarialnie.

Postępowanie zwykłe dzieli się na trzy etapy. Pierwszy obejmuje oświadczenia stron (pozew i odpowiedź na pozew). W drugim, dłuższym etapie, sąd bada sprawę i analizuje znaczenie przedłożonych dowodów, aby ustalić, czy są to dowody rozstrzygające, czy też dowody uznaniowe. Wreszcie, podczas rozprawy głównej, stanowiącej trzeci etap, sąd wysłuchuje obu stron i ich pełnomocników przed wydaniem orzeczenia.

0

Wykonanie orzeczenia sądowego

Każdy wyrok może zostać wykonany za pośrednictwem urzędów lub komorników, jeśli strona, na której niekorzyść zapadł wyrok, nie wykona go dobrowolnie w terminie. Egzekucja różni się nieco w zależności od rodzaju długu, ale zasadniczo przypomina postępowanie egzekucyjne. Jednak w przeciwieństwie do postępowania egzekucyjnego sprzeciw wobec egzekucji orzeczenia sądowego stanowi sytuację wyjątkową.

Postępowanie upadłościowe

KONKORDAT

Dłużnik objęty postępowaniem upadłościowym może złożyć wniosek o projekt układu (konkordato projesi). Jeżeli sąd gospodarczy uzna projekt za wykonalny, ogłasza moratorium i wyznacza komisarza ds. układu (konkordato komiseri) w celu zbadania sytuacji dłużnika. Najczęstszą formą wniosku jest całkowita lub częściowa spłata zadłużenia w określonym terminie. Wniosek może jednak również przybrać formę przeniesienia całości lub części majątku dłużnika w celu zaspokojenia roszczeń wierzycieli. Jeśli wniosek nie zostanie zatwierdzony, może zostać wydane postanowienie o ogłoszeniu upadłości.

REORGANIZACJA

Dłużnik przeznacza część lub całość swojego majątku na rzecz wierzycieli, proponując, aby majątek ten został sprzedany (lub przekazany osobom trzecim), a wpływy ze sprzedaży zostały rozdzielone między wierzycieli. Dłużnik pragnący przeprowadzić restrukturyzację (lub wierzyciel uprawniony do wszczęcia postępowania upadłościowego) może złożyć wniosek do właściwego sądu egzekucyjnego wraz z projektem reorganizacji. Jeżeli sąd egzekucyjny uzna, że projekt ma szanse powodzenia, zarządzi zwołanie zgromadzenia wierzycieli w celu podjęcia decyzji o przyjęciu projektu reorganizacji. W przypadku zatwierdzenia projekt zostanie następnie przedłożony sądowi do zatwierdzenia. Jeżeli sąd uzna, że reorganizacja będzie bardziej opłacalna niż upadłość, zatwierdzi projekt.

RESTRUKTURYZACJA

Spółka będąca dłużnikiem, borykająca się z trudnościami finansowymi lub stojąca w obliczu bezpośredniego ryzyka niewypłacalności, ma prawo zwrócić się do sądu gospodarczego o zatwierdzenie projektu restrukturyzacji, który został wcześniej zatwierdzony przez wymagane kworum wierzycieli, których dotyczy (wierzycieli poszkodowanych).

Nowe przepisy EBC (Kodeksu Egzekucyjnego i Upadłościowego) zachęcają dłużnika i jego wierzycieli do zawarcia dobrowolnego porozumienia w celu naprawy przedsiębiorstwa znajdującego się w trudnej sytuacji, ale wciąż zdolnego do funkcjonowania. Treść propozycji wchodzi w życie po jej przyjęciu przez wierzycieli i zatwierdzeniu przez sąd. Wierzyciele mają jednak prawo zwrócić się do sądu o udzielenie zadośćuczynienia, jeśli dłużnik nie wywiąże się ze swoich zobowiązań wynikających z projektu. W przypadku nieprzestrzegania warunków projektu sąd ma prawo ogłosić upadłość dłużnika. Restrukturyzacja jest dostępna wyłącznie dla spółek i spółdzielni, z wyjątkiem banków i towarzystw ubezpieczeniowych.

UPADŁOŚĆ

Zwykłe postępowanie upadłościowe

Wierzyciel wszczyna tę formę postępowania, zwracając się do komornika o doręczenie dłużnikowi nakazu zapłaty wymagalnego długu. Dłużnik ma siedem dni od doręczenia na zakwestionowanie długu lub jego spłatę. Jeśli dłużnik nie spłaci długu ani go nie zakwestionuje, wierzyciel może zwrócić się do sądu gospodarczego o wydanie postanowienia o ogłoszeniu upadłości, które sąd zazwyczaj wydaje.

Ostatnia aktualizacja: czerwiec 2025 r.