Tunezja

Rolnictwo i turystyka stanowią wsparcie, przemysł znajduje się pod presją

Oczekuje się, że umiarkowane ożywienie gospodarcze obserwowane w 2025 r. będzie kontynuowane w 2026 r. Rolnictwo (10% PKB) – zwłaszcza uprawa zbóż i produkcja oliwy z oliwek – korzysta z sprzyjających warunków pogodowych, a aktywność w sektorze budowlanym nabiera tempa. Niemniej jednak rolnictwo pozostaje podatne na suszę, pomimo uruchomienia trzech nowych zakładów odsalania wody morskiej. Sektor usług (70% PKB) wykazuje stały wzrost, napędzany dynamiką turystyki i działalności z nią powiązanej. Liczba przyjazdów turystów zagranicznych wzrosła o 10,3% rok do roku na koniec listopada 2025 r. w porównaniu z tym samym okresem w 2024 r. Wzrost ten może jednak ulec spowolnieniu z powodu sytuacji krajowych linii lotniczych Tunisair, które znajdują się w niestabilnej sytuacji finansowej i nie będą w stanie wystarczająco zwiększyć swoich zdolności przewozowych. Sektor produkcyjny (16%), obejmujący odzież oraz podzespoły mechaniczne i elektryczne dla przemysłu motoryzacyjnego, boryka się z słabym popytem w Europie i konkurencją. Wysiłki zmierzające do rozwoju bardziej obiecujących, zaawansowanych segmentów, takich jak lotnictwo, medycyna i farmaceutyka, są utrudnione przez niechęć inwestorów zagranicznych, których zniechęca niestabilność polityczna i społeczna oraz wysokie obciążenia podatkowe (podatki = 34% PKB). Przemysł wydobywczy, zwłaszcza w sektorze węglowodorów i fosforanów, jest osłabiony strajkami i absencją pracowników. Przemysł rolno-spożywczy wyróżnia się swoją dynamiką. Władze starają się przyciągnąć bezpośrednie inwestycje zagraniczne poprzez partnerstwa publiczno-prywatne w sektorach transportu, gospodarki wodnej, gospodarki odpadami i energetyki, jednak działania te pozostają niewystarczające, by wesprzeć transformację przemysłową.

Podobnie jak w przypadku inwestycji zagranicznych, inwestycje krajowe są hamowane przez niestabilność polityczną i społeczną. Ponadto inwestycje borykają się z wysokim obciążeniem podatkowym, przy czym podatki stanowią ponad jedną trzecią PKB, a także z ostrożnością banków, przy czym rząd przejmuje znaczną część kredytów. Jednak po spłacie ostatniej emisji euroobligacji w lipcu 2026 r. sytuacja w tym ostatnim aspekcie może ulec poprawie. Inwestycje publiczne będą ograniczone przez trudną sytuację budżetową, w której dochody są pochłaniane przez wynagrodzenia, obsługę długu i kosztowne dotacje.

Przy wysokim bezrobociu (15%), szczególnie wśród młodzieży i kobiet, konsumpcja gospodarstw domowych rośnie w umiarkowanym tempie. Trzeba przyznać, że presja inflacyjna jest łagodzona przez niższe światowe ceny żywności i energii, a także mniej rygorystyczne ograniczenia importowe. Skłoniło to bank centralny do korekty podstawowej stopy procentowej w grudniu 2025 r., obniżając ją z 7,5% do 7%. Jednak monetyzacja deficytu budżetowego nadal podsyca napięcia. Pomimo kontroli cen i stabilności kursu walutowego utrzymuje się inflacja cen żywności, co stanowi poważne obciążenie dla wielu gospodarstw domowych o niskich dochodach.

Niepewna sytuacja finansów publicznych i bilansu płatniczego

W 2026 r. utrzyma się silna presja na finanse publiczne. Deficyt budżetowy może się nieznacznie pogłębić, napędzany sztywnymi wydatkami: prawie 93% dochodów podatkowych pochłaniają koszty wynagrodzeń, odsetki od długu i dotacje. Rząd utrzymuje regulowane ceny energii elektrycznej i gazu, znacznie poniżej rzeczywistych kosztów. Na przykład Tunezyjska Spółka Energetyczno-Gazowa (STEG) stosuje taryfy za energię elektryczną, które pokrywają jedynie 40–60% kosztów. Takie zaniżone ceny zmuszają rząd do wyrównywania różnicy za pomocą dotacji. Ponadto przedsiębiorstwa publiczne bezpośrednio przyczyniają się do tej nierównowagi poprzez swoje straty, w połączeniu z dotacjami, odroczeniami spłat zadłużenia i gwarancjami udzielanymi przez rząd. Stanowią one 22,1% całkowitego deficytu publicznego. Władze wprowadziły jednak środki mające na celu zwiększenie dochodów w 2026 r., takie jak wprowadzenie podatku od nieruchomości i majątku ruchomego (w wysokości od 0,5% do 1%), jednak zmiany te nadal będą niewystarczające, by odwrócić tę tendencję.

W obliczu zamkniętego dostępu do rynków i powściągliwości partnerów międzynarodowych władze w coraz większym stopniu polegają na źródłach krajowych w celu sfinansowania deficytu budżetowego. Obejmuje to pożyczki walutowe z banku centralnego wykorzystane w latach 2024 i 2025 do spłaty długu zagranicznego. Oczekuje się, że praktyka ta będzie kontynuowana w 2026 r. w celu spłaty ostatniej raty euroobligacji w wysokości 750 mln EUR w lipcu. Łącznie rząd zaciągnął już pożyczkę w wysokości 2,3 mld USD (nieoprocentowaną i spłacaną w ciągu 15 lat) na lata 2024–2025 i planuje zwiększyć tę kwotę do 3,8 mld USD w 2026 r. Głównym kredytodawcą jest obecnie bank centralny, którego udział w finansowaniu wynosi około 4% PKB, wyprzedzając krajowe banki komercyjne, które same są w znacznym stopniu narażone na ryzyko związane z przynoszącymi straty spółkami publicznymi. System bankowy jest zatem w dużym stopniu narażony na ryzyko suwerenne. Potrzeby finansowe rządu szacuje się na 15% PKB: 10% na obsługę długu (5% zagranicznego, 5% krajowego), oprócz deficytu.

Deficyt na rachunku bieżącym może również nieznacznie wzrosnąć w 2026 r. z powodu pogłębiającego się deficytu handlowego (9% PKB). Pomimo spadku cen energii deficyt ten wzrośnie w wyniku wyższego importu spowodowanego ożywieniem popytu krajowego oraz pewnym nowym finansowaniem zewnętrznym. Z drugiej strony eksport pozostanie na niskim poziomie, hamowany przez słaby popyt europejski, ograniczenia wewnętrzne (strajki, brak finansowania, stagnacja w sektorze fosforanów) oraz amerykańskie cła (25%). Pogorszenie to zostanie częściowo zrównoważone przez umiarkowany wzrost przychodów z turystyki (5% PKB) oraz przekazów pieniężnych od emigrantów (6% PKB). Niewielkie inwestycje zagraniczne, a także nieliczne fundusze wielostronne i dwustronne przeznaczone na ograniczenie migracji i finansowanie infrastruktury, nie wystarczą do pełnego sfinansowania deficytu. Rezerwy walutowe (3,4 miesiąca importu na koniec 2025 r.) będą musiały zostać wykorzystane do wzmocnienia gospodarki.

Prezydencjalizm a poprawa warunków życia: czy porozumienie zostanie dotrzymane?

W 2022 r. nowa konstytucja przyjęta w drodze referendum ustanowiła silny system prezydencki, osłabiając władzę ustawodawczą i zapewniając prezydentowi kontrolę nad rządem, siłami bezpieczeństwa i sądownictwem. Pomimo niskiego poparcia społecznego, o czym świadczy niska frekwencja wyborcza (11% w wyborach parlamentarnych pod koniec 2023 r. i 28,8% w wyborach prezydenckich), Kaïs Saïed został ponownie wybrany na prezydenta w październiku 2024 r., uzyskując 90,7% głosów w wyborach naznaczonych represjami wobec opozycji. Od tego czasu centralizacja władzy, marginalizacja partii politycznych oraz represje wobec przedstawicieli opozycji podsycają niezadowolenie społeczne. Trwają strajki organizowane przez UGTT (Tunezyjski Ogólny Związek Zawodowy), który wezwał do strajku generalnego w styczniu 2026 r. Mimo to prezydent nadal cieszy się pewnym poparciem społecznym. Demonstracje (nadal) przyciągają stosunkowo niewiele osób. Zawarto jednak porozumienie: wzmocnienie uprawnień prezydenta w zamian za poprawę warunków życia. Chociaż prezydent stara się powstrzymać protesty poprzez wydatki socjalne, jego autorytarny styl rządzenia i częste przetasowania w rządzie osłabiają sprawność administracji, a pomimo reform nadal panuje korupcja.

W 2023 r. Kaïs Saïed odrzucił program zaproponowany przez MFW (1,9 mld USD), który obejmował cięcia dotacji i reformę przedsiębiorstw państwowych, ponieważ uznał, że koszty społeczne są zbyt wysokie. Jednak partnerzy z Zachodu i krajów Zatoki Perskiej nadal zapewniają ograniczone wsparcie finansowe, między innymi w celu powstrzymania presji migracyjnej z regionu subsaharyjskiego, zapewnienia odpowiednich dostaw żywności oraz sfinansowania projektów infrastrukturalnych. Na froncie dyplomatycznym Tunis dąży do prowadzenia wyważonej polityki zagranicznej, utrzymując więzi z Europą i Stanami Zjednoczonymi, a jednocześnie wzmacniając stosunki z Rosją, Chinami oraz regionalnymi mocarstwami, takimi jak Arabia Saudyjska, Zjednoczone Emiraty Arabskie, Turcja, a przede wszystkim Algieria, która jest kluczowym dostawcą gazu ziemnego.

Ostatnia aktualizacja: styczeń 2026 r.