Słowacja

Wyzwania związane z handlem i inflacją, impuls ze środków unijnych

Prognozuje się, że w 2025 r. tempo wzrostu gospodarczego Słowacji ulegnie spowolnieniu, głównie z powodu działań na rzecz konsolidacji budżetowej oraz odbudowy oszczędności prywatnych po wcześniejszym zwiększeniu wydatków gospodarstw domowych w oczekiwaniu na podwyżkę podatku VAT. Ponadto oczekuje się, że Słowacja znajdzie się wśród krajów regionu najbardziej dotkniętych skutkami trwających globalnych napięć handlowych. Wprowadzenie przez administrację amerykańską znacznie wyższych ceł na sektor motoryzacyjny – ustalonych na poziomie 25% – stanowi szczególne wyzwanie, biorąc pod uwagę duże uzależnienie Słowacji od eksportu samochodów. Przewiduje się, że sytuacja ta doprowadzi do powstania jednej z najwyższych efektywnych stawek celnych w Unii Europejskiej. Chociaż bezpośredni eksport do Stanów Zjednoczonych stanowi jedynie około 3,5% PKB, oczekuje się, że skutki pośrednie – zwłaszcza w postaci zmniejszonego popytu ze strony Niemiec – będą znacznie bardziej odczuwalne, wywierając presję na spadek popytu zewnętrznego. Z bardziej pozytywnej strony prognozuje się, że inwestycje publiczne otrzymają znaczny zastrzyk środków z funduszy unijnych, szacowany na około 2,8% PKB. Głównym źródłem tych środków będzie Instrument na rzecz Odbudowy i Odporności. Zakładając, że nie dojdzie do dalszej eskalacji sporów handlowych, oczekuje się, że wzrost gospodarczy odnotuje odbicie w 2026 r. Ożywienie to będzie wspierane przez szczytowe wykorzystanie funduszy unijnych (około 3% PKB) oraz ożywienie popytu zewnętrznego, zwłaszcza w miarę jak zaczną się ujawniać skutki zwiększonych wydatków budżetowych w Niemczech.

Prognozuje się, że inflacja na Słowacji ulegnie w tym roku przejściowemu wzrostowi, spowodowanemu przede wszystkim niedawnymi zmianami w polityce podatkowej, w tym korektami stawek VAT, które spowodowały wzrost kosztów różnych towarów i usług. Ponadto podwyższone ceny w sektorze usług oraz w przypadku pozycji regulowanych, takich jak opłaty pocztowe i opłaty administracyjne, przyczyniają się do wzrostu presji inflacyjnej w 2025 r. Patrząc w przyszłość na rok 2026, oczekuje się, że inflacja ulegnie spowolnieniu wraz z ustępowaniem tych tymczasowych czynników, przy wsparciu bardziej stabilnego wzrostu płac oraz stabilizacji cen surowców na rynku światowym. Przewidywany spadek odzwierciedla powrót do bardziej umiarkowanej dynamiki cen, przy czym oczekuje się, że wydatki konsumentów ulegną korekcie w następstwie zeszłorocznego przyspieszenia zakupów w okresie poprzedzającym podwyżki cen. Perspektywy inflacyjne pozostają jednak podatne na niepewność związaną z powiązaniem cen energii dla gospodarstw domowych z poziomami rynkowymi, co w przypadku faktycznej realizacji tego rozwiązania mogłoby spowodować wzrost inflacji powyżej prognozowanego poziomu.

Stopniowa konsolidacja budżetowa

W latach 2025 i 2026 sytuacja budżetowa Słowacji powinna stopniowo ulegać poprawie dzięki rządowym działaniom mającym na celu zmniejszenie deficytu publicznego, który według prognoz spadnie z 5,9% PKB w 2024 r. do około 4,9% w 2025 r. i 3,9% w 2026 r. Dzięki temu deficyt publiczny zbliży się do celu wyznaczonego przez Komisję Europejską na poziomie 3,0% do 2027 r. w ramach procedury nadmiernego deficytu. Po stronie dochodów niedawno wprowadzony pakiet konsolidacyjny obejmuje znaczne podwyżki podatków, takie jak podwyższenie stawki VAT z 20% do 23%, podwyższenie podatku dochodowego od osób prawnych (CIT) z 21% do 22% dla podmiotów osiągających dochód powyżej 5 mln EUR oraz podatek od transakcji finansowych w wysokości 0,35% (z limitem 30 EUR na transakcję). Oczekuje się, że środki te wzmocnią dochody budżetowe. Po stronie wydatków przewiduje się, że niższe ceny energii zmniejszą zapotrzebowanie na środki wyrównawcze w zakresie energii, co dodatkowo wesprze konsolidację fiskalną. Wyzwania utrzymują się jednak ze względu na niekorzystną różnicę między stopami procentowymi a tempem wzrostu gospodarczego oraz słaby wzrost gospodarczy, co może ograniczyć dalszy wzrost dochodów i potencjalnie spowolnić tempo redukcji deficytu w 2025 r.

Oczekuje się, że w najbliższym czasie bilans handlowy Słowacji będzie borykał się z trudnościami, a deficyt handlowy w bieżącym roku prawdopodobnie wzrośnie z powodu słabszego popytu zagranicznego spowodowanego trwającymi wojnami handlowymi oraz powolnym wzrostem gospodarczym w strefie euro. Wydatki na import wzrosną umiarkowanie – z jednej strony będą one ograniczane przez słabą konsumpcję prywatną, z drugiej jednak strony zostaną zrównoważone przez importochłonny charakter zwiększonych zamówień na sprzęt wojskowy. W perspektywie długoterminowej przewidywana poprawa popytu zagranicznego w 2026 r., wspierana przez bodźce fiskalne w Niemczech, powinna nieznacznie zmniejszyć deficyt handlowy, przynosząc pewną ulgę dla pozycji handlowej Słowacji.

Pogłębia się podział polityczny na Słowacji

Polityka Słowacji charakteryzuje się znaczną zmiennością i pogłębiającą się polaryzacją, napędzaną działaniami koalicyjnego rządu premiera Roberta Fico, utworzonego przez partie Smer-SD (lewicowo-nacjonalistyczna), Hlas-SD (socjaldemokratyczno-populistyczna) oraz nacjonalistyczną Słowacką Partię Narodową (SNS). Fico, który powrócił do władzy w 2023 r., prowadzi kontrowersyjną prorosyjską politykę zagraniczną, czego przykładem jest jego głośna wizyta w Moskwie oraz głośny sprzeciw wobec pomocy wojskowej dla Ukrainy. Niezadowolenie społeczne przejawiło się na początku 2025 r. w postaci protestów na wielką skalę – tylko w stolicy, Bratysławie, na ulice wyszło około 60 000 osób, aby sprzeciwić się zwrotowi Fico w kierunku Wschodu oraz temu, co krytycy określają jako pełzający autorytaryzm. Program legislacyjny rządu, obejmujący reformy publicznego nadawcy RTVS mające na celu zwiększenie kontroli państwa oraz środki wymierzone w organizacje pozarządowe krytykujące administrację, spotkał się z ostrą krytyką ze strony UE i międzynarodowych organizacji monitorujących. W marcu 2025 roku Fico z powodzeniem przywrócił większość parlamentarną swojej koalicji po odejściu pod koniec 2024 roku części posłów z partii Hlas i SNS. W wyniku porozumień z odchodzącymi posłami, w ramach których dwóch z nich zostało mianowanych na stanowiska szefów Ministerstwa Inwestycji, a trzeci – na stanowisko ministra turystyki i sportu, Fico zapewnił sobie stabilną większość 79 mandatów w 150-osobowym parlamencie. Porozumienia te polegały na zastąpieniu zbuntowanych posłów członkami lojalnymi wobec rządu, co pozwoliło rozwiązać konflikty wewnętrzne i przełamać impas legislacyjny. Opozycja pozostaje rozdrobniona, a partie takie jak PS, SaS i KDH mają trudności z zjednoczeniem się wokół wspólnego programu, co utrudnia im wykorzystanie słabości rządu.

Patrząc w przyszłość, kierunek polityczny Słowacji pozostaje niepewny. Jeśli koalicja Fico przetrwa, może ona jeszcze bardziej zaostrzyć swoją nacjonalistyczną i nieliberalną politykę, co jeszcze bardziej nadwyręży stosunki z UE i narazi kraj na ryzyko sankcji lub ograniczenia dostępu do funduszy unijnych, które mają kluczowe znaczenie dla ożywienia gospodarczego. Trwające protesty społeczne i potencjalne niepokoje pracownicze, zwłaszcza w obliczu rosnącej presji gospodarczej wynikającej z napięć handlowych i inflacji, mogą podważyć legitymację rządu. Z drugiej strony, jeśli dojdzie do przedterminowych wyborów, opozycja stanie przed wyzwaniem utworzenia stabilnego rządu w głęboko podzielonym krajobrazie politycznym. Partia „Progresywna Słowacja”, która cieszy się dużym poparciem wśród wyborców proeuropejskich, może mieć trudności z zniwelowaniem podziałów z bardziej konserwatywnymi lub centrowymi partiami, co potencjalnie doprowadzi do sytuacji, w której żaden blok nie uzyska większości w parlamencie, lub do powstania kolejnej niestabilnej koalicji. Nacjonalistyczne i populistyczne podteksty, wzmacniane przez SNS i mniejsze skrajnie prawicowe ugrupowania, takie jak Republika, prawdopodobnie będą się utrzymywać, wykorzystując frustrację mieszkańców wsi i klasy robotniczej związaną z nierównościami ekonomicznymi i zmianami kulturowymi. Szerszy podział społeczny między frakcjami proeuropejskimi a nacjonalistycznymi będzie nadal kształtował dyskurs publiczny, a kluczowymi obszarami sporu będą takie kwestie, jak fundusze unijne, polityka energetyczna oraz stanowisko w konflikcie rosyjsko-ukraińskim. W kontekście geopolitycznym pozycja Słowacji w UE i NATO pozostanie punktem zapalnym, a retoryka i polityka Fico będą stanowić wyzwanie dla zachodnich sojuszy tego kraju.

Ostatnia aktualizacja: czerwiec 2025 r.