Rosja (Federacja Rosyjska)

Rosyjska machina gospodarcza traci impet

Rosyjska gospodarka wkracza w rok 2026 w stanie utrzymującej się słabości, który jest nawet znacznie gorszy niż miało to miejsce w 2025 r. Wzrost gospodarczy będzie nadal hamowany przez postępującą erozję dochodów z ropy naftowej, które w całym 2025 r. spadły o 24% z powodu zaostrzonych sankcji międzynarodowych (636 sankcji, głównie handlowych i finansowych, od początku konfliktu) oraz ukraińskich ataków, które ograniczyły moce przerobowe rafinerii i portów. Włączenie w październiku 2025 r. firm Rosnieft i Łukoil – dwóch głównych producentów ropy w kraju – na listę podmiotów objętych sankcjami przez Stany Zjednoczone spowodowało również wzrost kosztów logistycznych poprzez ograniczenie dostępu do usług morskich oraz zwiększenie wykorzystania floty cieniowej, której coraz większa część pływa pod banderami wygodnymi lub nieznanymi. Strategia ta pozwala na utrzymanie przepływów, ale kosztem wyższego ryzyka operacyjnego i mniejszych marż. Eksport będzie zatem nadal wykazywał tendencję spadkową, pomimo utrzymującego się masowego przesunięcia w kierunku Azji (a głównie Chin), która zgodnie z prognozami pozostanie głównym rynkiem zbytu dla rosyjskiej ropy w 2026 r.

Od 2022 r. gospodarka funkcjonuje w trybie wojennym, przy czym produkcja zbrojeniowa ma pierwszeństwo przed innymi sektorami, zwłaszcza sektorem wydobywczym, który ucierpiał z powodu braku zachodnich technologii. Chociaż wysiłki te będą nadal wspierać działalność przemysłową, zwłaszcza przemysł ciężki, to jednak pozostają one niewystarczające, by zrównoważyć osłabienie pozostałej części struktury produkcyjnej. Budownictwo, które już w 2025 r. odnotowywało spowolnienie, ucierpi jeszcze bardziej w wyniku zniesienia dopłat do kredytów hipotecznych w 2024 r. Rolnictwo (10% przychodów z eksportu w 2025 r.) będzie nadal wnosić znaczący wkład w gospodarkę, ale jego potencjał pozostaje ograniczony przez zależność od warunków pogodowych oraz spadek liczby pracowników z Azji Środkowej.

Konsumpcja prywatna pozostanie jednym ze słabych ogniw działalności gospodarczej, hamowana przez uporczywie wysoką inflację (5,6% w grudniu 2025 r.), mimo jej spadku, oraz przez kluczowe stopy procentowe utrzymywane na bardzo restrykcyjnym poziomie (16% w momencie pisania niniejszego tekstu). Inwestycje publiczne będą nadal koncentrować się na priorytetach wojskowych i odbudowie infrastruktury strategicznej, wywierając ograniczony wpływ na sektory cywilne. Po stronie prywatnej przedsiębiorstwa będą nadal ograniczać lub odkładać swoje plany ekspansji ze względu na trudniejszy dostęp do importowanego sprzętu, opóźnienia w dostawach oraz niestabilne otoczenie regulacyjne. Ograniczenia te będą potęgowane przez utrzymującą się napiętą sytuację na rynku pracy. Zmniejszenie dostępnej siły roboczej spowodowane poborem do wojska, spadkiem imigracji i starzeniem się społeczeństwa powoduje utrzymujące się niedobory, które powodują wzrost kosztów pracy i obniżają wydajność. Wreszcie, pomimo znacznego umocnienia rubla w 2025 r. (ze 115 do 91 RUB/EUR w okresie od stycznia do grudnia), zmienność kursu walutowego pozostanie wysoka i będzie napędzana przez malejący napływ środków z wymiany zagranicznej oraz rosnące wykorzystanie alternatywnych systemów płatności w eksporcie.

Finanse publiczne będą nadal ulegać pogorszeniu

W 2026 r. budżet pozostanie deficytowy w sytuacji, gdy priorytety wojskowe i związane z bezpieczeństwem pochłaniają coraz większą część wydatków (40% w 2025 r.) i uniemożliwiają jakiekolwiek dostosowanie. Pomimo zaostrzania polityki fiskalnej trwającego od 2025 r. — podwyższenia stawki VAT z 20% do 22% (z wyjątkiem towarów pierwszej potrzeby), podwyżkę podatku od osób prawnych do 25% oraz wprowadzenie bardziej progresywnego podatku dochodowego – dochody będą rosły powoli i nie zrównoważą wzrostu wydatków, na które negatywnie wpływają rosnące rabaty na węglowodory oraz gospodarka znajdująca się na granicy stagnacji. Finansowanie będzie nadal pochodzić niemal wyłącznie ze źródeł krajowych, przy zamkniętym dostępie do rynków międzynarodowych, zwiększonej zależności od lokalnych banków i wyższych kosztach obsługi długu publicznego. Dług publiczny pozostaje stosunkowo niski, ale jego profil staje się coraz bardziej ryzykowny ze względu na krótsze terminy zapadalności i utrzymujące się wysokie stopy procentowe. Krajowy Fundusz Majątkowy (NWF), który jest regularnie wzywany do pokrywania deficytów, zachowa swoją rolę stabilizacyjną, ale jego część płynna, która spadła do około 4,1 biliona rubli, została zmniejszona o ponad połowę od 2022 roku. Rezerwy walutowe są oficjalnie wysokie i pokrywają około 14–15 miesięcy importu, ale znaczna część (prawie połowa), obejmująca głównie aktywa zainwestowane w Unii Europejskiej, Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii, pozostaje zamrożona, co poważnie ogranicza ich wykorzystanie operacyjne. Sytuacja ta nadal ogranicza pole manewru rządu i Narodowego Banku Rosji oraz sprawia, że budżet staje się coraz bardziej wrażliwy na wszelkie dodatkowe wstrząsy zewnętrzne.

W wymiarze zewnętrznym Rosja utrzyma nadwyżkę handlową w 2026 r. (około 4% PKB), ale w mniej sprzyjających warunkach. W eksporcie nadal dominować będą węglowodory, wyroby hutnicze, nawozy, zboża oraz niektóre półprodukty, natomiast import będzie nadal skupiał się na maszynach, sprzęcie przemysłowym, produktach elektronicznych, farmaceutykach i półproduktach konsumpcyjnych. Przesunięcie w kierunku rynków poza zachodnich, zwłaszcza Indii, Chin, Turcji i Zjednoczonych Emiratów Arabskich, pomaga utrzymać wielkość handlu, jednak nadal istnieją wyzwania logistyczne, szczególnie w przypadku gazu, gdzie brak infrastruktury ukierunkowanej na Azję ogranicza możliwości dostosowawcze. Saldo rachunku bieżącego pozostanie dodatnie, wspierane raczej przez umiarkowany import niż silną dynamikę eksportu, podczas gdy przychody z wymiany zagranicznej będą nadal zakłócane przez międzynarodowe ograniczenia finansowe. Napięcia wzrosną wraz z nasileniem się sankcji wtórnych wymierzonych w nabywców rosyjskich węglowodorów, na czele z USA, oraz w wyniku trwającego finansowego odłączania się od Zachodu. Chociaż pozycja zewnętrzna pozostaje w perspektywie krótkoterminowej solidna dzięki niskiemu zadłużeniu zewnętrznemu, to jednoczesne osłabianie się buforów – funduszy majątkowych, które można uruchomić, faktycznie dostępnych rezerw oraz malejącej nadwyżki na rachunku bieżącym – zwiększa jej podatność na wszelkie dodatkowe wstrząsy, niezależnie od tego, czy będą to zaostrzone sankcje, przedłużający się spadek cen energii, czy też przedłużenie wojny.

Władza wciąż skupiona wokół wojny, która dyktuje wszystko

Krajobraz polityczny pozostanie zdominowany przez Władimira Putina, którego utrzymanie się przy władzy do 2030 roku wydaje się zapewnione, biorąc pod uwagę brak jakiejkolwiek zorganizowanej konkurencji oraz całkowitą izolację systemu politycznego. Reżim będzie nadal opierał się na niewielkim gronie lojalistów ze struktur bezpieczeństwa, umacniając model sprawowania rządów oparty na skrajnej centralizacji i osłabieniu instytucjonalnych sił równoważących. Przestrzeń obywatelska pozostaje ściśle kontrolowana: media są ujednolicone, sprzeciw jest kryminalizowany, nasila się nadzór cyfrowy, a korzystanie z mediów społecznościowych podlega coraz surowszym ograniczeniom. Ta systemowa presja neutralizuje wszelkie możliwości powstania zorganizowanej opozycji, nie wyklucza jednak powszechnego niezadowolenia w perspektywie średnioterminowej, jeśli nastąpi stagnacja gospodarcza.

Wojna na Ukrainie będzie nadal kształtować decyzje polityczne. Siły rosyjskie utrzymują swoje pozycje wzdłuż linii frontu, a ostatnie sukcesy w niektórych rejonach Donbasu (między Pokrowskiem a Kostiantynivką) zmniejszyły ryzyko otwartych pęknięć w aparacie wojskowym. Straty ludzkie i materialne są jednak znaczne, a lokalne odwrócenie sytuacji mogłoby zachwiać wewnętrzną równowagą między różnymi rodzajami sił bezpieczeństwa. W tym kontekście Moskwa będzie utrzymywać nieugiętą linię dyplomatyczną: brak otwartości na zachodnie gwarancje bezpieczeństwa dla Ukrainy, odmowa obecności wojsk NATO na swoim terytorium oraz gotowość do negocjacji wyłącznie w oparciu o już zdobyte terytoria.

Płatności

Przelewy bankowe w Rosji należą do najpopularniejszych instrumentów płatności bezgotówkowych, zarówno w transakcjach międzynarodowych, jak i krajowych. Wynika to z faktu, że są one szybkie, bezpieczne i wspierane przez rozbudowaną sieć bankową. Mimo to gotówka nadal pozostaje jednym z najpowszechniej stosowanych środków płatniczych wśród osób fizycznych.

Windykacja należności

Faza polubowna

Faza polubowna rozpoczyna się od nawiązania kontaktu przez wierzyciela z dłużnikiem, za pośrednictwem korespondencji pisemnej lub rozmów telefonicznych. W przypadku osiągnięcia porozumienia dłużnikowi można zaproponować plan spłaty. Naliczanie odsetek jest prawnie dozwolone, ale trudne do wyegzekwowania, chyba że między dłużnikiem a wierzycielem istnieje aktualna umowa dotycząca spłaty tych odsetek. Każda taka umowa musi stanowić uzupełnienie istniejącej umowy między stronami.

Postępowanie sądowe

Rosyjski system sądowniczy składa się z trzech gałęzi: systemu sądów powszechnych, systemu sądów arbitrażowych (na czele którego stoi Sąd Najwyższy) oraz Trybunału Konstytucyjnego (jednoorganowa instytucja, której nie podlegają żadne sądy; w rosyjskim prawie konstytucyjnym funkcja ta znana jest jako „kontrola konstytucyjna” lub „nadzór konstytucyjny” i dotyczy pewnej liczby sporów, w których Trybunał posiada jurysdykcję pierwotną).

Sądy powszechne mają czterostopniową hierarchię i rozpatrują sprawy cywilne oraz karne: Sąd Najwyższy Rosji, sądy regionalne, sądy rejonowe oraz sądy pokoju.

Sądy arbitrażowe rozpatrują sprawy dotyczące szerokiego zakresu kwestii umownych, takich jak prawa własności, zmiany umów, wykonywanie zobowiązań, pożyczki, rachunki bankowe i upadłość.

Najwyższym sądem odwoławczym jest Sąd Najwyższy Federacji Rosyjskiej.

Postępowanie uproszczone

Rosyjskie prawo przewiduje postępowanie uproszczone w przypadku niektórych rodzajów spraw, w których wierzyciel dochodzi kwoty nieprzekraczającej 500 000 rubli od osoby prawnej lub 250 000 rubli od przedsiębiorcy indywidualnego. Zgodnie z rosyjskim prawem sędziowie mają rozpatrzyć sprawy w ramach postępowania uproszczonego w terminie nieprzekraczającym dwóch miesięcy od dnia otrzymania przez sąd arbitrażowy (Arbitrazh) pozwu lub wniosku. Po upływie terminu na przedstawienie dowodów sprawy są rozpatrywane co do meritum przez sędziów, bez wzywania stron do stawienia się przed sądem.

Postępowanie zwykłe

Postępowanie wszczyna się, gdy wierzyciel złoży pozew w właściwym sądzie arbitrażowym. Sąd musi w ciągu pięciu dni roboczych podjąć decyzję o przyjęciu pozwu, a następnie wyznaczyć termin rozprawy wstępnej. Dłużnicy są zazwyczaj powiadamiani o roszczeniach w momencie doręczenia im kopii pozwu, która zawiera informacje o terminie pierwszej rozprawy. Nie ma określonego terminu, w którym pozwani muszą złożyć odpowiedź na pozew, ale zazwyczaj należy to uczynić przed rozprawą merytoryczną. Sąd może wyznaczyć termin na złożenie odpowiedzi na pozew – jeśli nie zostanie ona złożona, sąd rozpatrzy sprawę na podstawie dostępnych materiałów. Wstępny okres przygotowawczy gwarantuje, że sprawa może zostać rozstrzygnięta co do meritum podczas jednej rozprawy sądowej. Sprawy muszą być zasadniczo rozstrzygane co do meritum w ciągu trzech miesięcy od otrzymania przez sąd odpowiedniego pozwu. Bardziej złożone spory handlowe mogą trwać znacznie dłużej. Sądy zazwyczaj orzekają o zadośćuczynieniu w postaci odszkodowania lub nakazu sądowego, jednak nie przewiduje się odszkodowań karnych.

0

Wykonanie orzeczenia sądowego

Wyrok podlega egzekucji przez trzy lata, pod warunkiem że stał się prawomocny. Jeżeli dłużnik nie wywiąże się z wyroku, wierzyciel może zwrócić się do służb komorniczych sądu o przymusowe wykonanie wyroku. Wyroki zagraniczne muszą zostać uznane przez Sąd Arbitrażowy za orzeczenia krajowe w ramach rosyjskiej procedury exequatur. Chociaż Rosja podpisała niewielką liczbę umów o wzajemnym uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń z innymi krajami, sądy krajowe niechętnie uznają zagraniczne klauzule jurysdykcyjne.

Postępowanie upadłościowe

NADZÓR

Sądy gospodarcze wszczynają postępowanie nadzorcze w celu oceny sytuacji finansowej dłużnika oraz zabezpieczenia jego majątku. Po rozpatrzeniu złożonego wniosku o ogłoszenie upadłości sąd wszczyna postępowanie nadzorcze. Dłużnik może samodzielnie zwrócić się do sądu o wszczęcie nadzoru, jeżeli zaspokojenie roszczeń niektórych wierzycieli uniemożliwiłoby mu wywiązanie się z innych zobowiązań, jeżeli egzekucja z majątku dłużnika oznaczałaby konieczność zaprzestania działalności gospodarczej dłużnika lub jeżeli dłużnik jest niewypłacalny. Wyznaczany jest syndyk, zwany tymczasowym zarządcą, który w trakcie nadzoru musi zatwierdzać określone transakcje, takie jak zakup lub sprzedaż majątku dłużnika o wartości przekraczającej pięć procent jego wartości księgowej.

REHABILITACJA FINANSOWA

Celem jest podjęcie wszelkich niezbędnych działań w celu przywrócenia wypłacalności dłużnika i uregulowania jego długów. Nad procesem tym czuwają sąd i wierzyciele. Wniosek musi zawierać plan naprawy finansowej, który zapewni wywiązanie się dłużnika z jego zobowiązań. Sąd wyznacza syndyka jako zarządcę administracyjnego, który nadzoruje i kontroluje sprawy dłużnika w okresie trwania naprawy finansowej. Zarządca administracyjny analizuje harmonogram spłaty zadłużenia oraz monitoruje wszelkie plany restrukturyzacji finansowej.

Co najmniej miesiąc przed upływem okresu rehabilitacji finansowej dłużnik musi przedłożyć zarządcy sprawozdanie z wyników rehabilitacji finansowej. Po zbadaniu sprawozdania zarządca musi sporządzić opinię na temat stopnia spłaty długów oraz realizacji planu restrukturyzacji finansowej. Opinia ta jest przedkładana sądowi, który analizuje wyniki i albo kończy postępowanie, albo wyznacza zewnętrznego zarządcę do kierowania spółką, albo ogłasza upadłość dłużnika.

ZARZĄD ZEWNĘTRZNY

Celem jest przywrócenie wypłacalności dłużnika poprzez zastosowanie specjalnych środków w ramach planu zarządu zewnętrznego oraz zastąpienie prezesa zarządu dłużnika niezależnym zarządcą zewnętrznym. Po rozpoczęciu postępowania sąd wyznacza syndyka, zwanego zarządcą zewnętrznym, który musi sporządzić plan zarządu zewnętrznego określający środki niezbędne do przywrócenia wypłacalności dłużnika w okresie trwania postępowania w sprawie zarządu zewnętrznego. Po upływie tego okresu zarządca przygotowuje i przedkłada zgromadzeniu wierzycieli sprawozdanie wraz z propozycją jednej z czterech następujących opcji: zakończenie postępowania sądowego, jeśli wszyscy wierzyciele zostali zaspokojeni; przedłużenie okresu; zakończenie zarządu zewnętrznego, ponieważ dłużnik jest już wypłacalny; objęcie zarządem komisarycznym i złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości.

UGODOWE ROZWIĄZANIE

Dłużnicy i wierzyciele mogą zawrzeć ugodę w celu dostosowania zobowiązań dłużnika na wynegocjowanych warunkach w trakcie dowolnej procedury ratunkowej. Zasadniczo zawarcie ugody powoduje wygaśnięcie uprawnień syndyka wyznaczonego przez sąd. Jeżeli dłużnik nie wywiąże się z warunków ugody, wierzyciele mają prawo zwrócić się do komornika o egzekucję postanowień ugody.

NIEPŁATNOŚĆ

Celem postępowania upadłościowego jest sprzedaż majątku dłużnika i wykorzystanie uzyskanych środków do spłaty roszczeń wierzycieli w proporcjonalnych kwotach. Sąd może wszcząć to postępowanie w trakcie nadzoru, restrukturyzacji finansowej lub zewnętrznej administracji. Wyznacza on syndyka (zarządcę upadłościowego), który zastępuje prezesa zarządu dłużnika. Sąd i wierzyciele sprawują kontrolę nad działalnością zarządcy upadłościowego, który ma obowiązek przedstawiać sprawozdania z postępów prac. Po zakończeniu postępowania sąd dokonuje przeglądu wykazu zaspokojonych i niezaspokojonych roszczeń. Jeśli zostały one w pełni zaspokojone, sąd orzeka o zakończeniu postępowania, a dłużnik zostaje zlikwidowany. Jeśli nie zostały zaspokojone, postępowanie zostaje umorzone, spółka dłużnika zostaje rozwiązana, a niezaspokojone roszczenia wierzycieli podlegają odpisaniu.

Ostatnia aktualizacja: luty 2026 r.