Republika Środkowoafrykańska

Nieznaczne ożywienie gospodarcze napędzane przez eksport oraz projekty infrastrukturalne finansowane przez społeczność międzynarodową

W porównaniu z rokiem 2024, w którym nastąpił koniec stagnacji, oczekuje się, że wzrost gospodarczy przyspieszy w 2025 r., a następnie ponownie w 2026 r. Czynniki, które napędzały wzrost gospodarczy w 2024 r., a mianowicie poprawa zaopatrzenia w paliwa oraz odporność sektora leśnego, nadal stymulują gospodarkę. Do tego dochodzi wzrost eksportu – zarówno pod względem wielkości, jak i wartości – złota, drewna i diamentów. Ten ostatni produkt korzysta ze zniesienia sankcji międzynarodowych dzięki ściślejszej kontroli państwowej nad obszarami wydobywczymi oraz wzmożonym wysiłkom na rzecz zapewnienia identyfikowalności. Ponadto maleją wydatki na import, w szczególności dzięki darowiźnie 30 000 ton oleju napędowego od Rosji na początku 2025 r., co odpowiada sześciomiesięcznemu zużyciu krajowemu, a także dzięki niższym cenom ropy naftowej.

Wzrost gospodarczy jest również napędzany przez ożywienie inwestycji prywatnych, wspierane przez wdrożenie sieci 4G oraz pierwsze korzyści płynące z projektu infrastrukturalnego „Korytarz 13”, którego celem jest stworzenie multimodalnej sieci transportowej między Pointe-Noire (Kongo-Brazzaville) a N’Dżameną (Czad), przez Bangui. Inwestycje te w infrastrukturę, a także w agrobiznes, są finansowane głównie przez międzynarodowe instytucje finansowe, ponieważ ograniczenia budżetowe i niskie oszczędności krajowe ograniczają zdolność kraju do samofinansowania. Jednak konsumpcja publiczna pozostanie na niskim poziomie, ponieważ rząd dąży do zmniejszenia deficytu pierwotnego, tj. z wyłączeniem odsetek od długu. Ponadto konsumpcja prywatna skorzysta na spadku inflacji, ale nadal będzie ograniczona przez wysoki poziom ubóstwa oraz zniesienie zwolnień podatkowych. Wreszcie zmniejszenie amerykańskiej pomocy rozwojowej (USAID) będzie miało w 2025 r. bardziej umiarkowany wpływ na aktywność gospodarczą niż oczekiwano, ponieważ projekty humanitarne zostały utrzymane, a znaczna część pierwotnie planowanej kwoty została już wypłacona. Sytuacja żywnościowa pozostaje jednak niezwykle niepokojąca.

Inflacja, która przyspieszyła pod koniec 2024 r. i na początku 2025 r. z powodu szoku podażowego dotyczącego produktów spożywczych oraz rosnących cen paliw, powinna nadal spadać dzięki niższym cenom na stacjach benzynowych oraz darowiznom paliwa od Rosji. Biorąc pod uwagę, że inflacja jest pod kontrolą, oraz w celu wsparcia regionalnego wzrostu gospodarczego, BEAC (Bank Państw Afryki Środkowej) podjął w marcu 2025 r. decyzję o obniżeniu stóp procentowych (stóp przetargowych i stóp kredytu marginalnego), wbrew zaleceniom MFW.

Napięta sytuacja budżetowa

W 2024 r. deficyt pierwotny, z wyłączeniem inwestycji finansowanych ze środków zagranicznych (5% PKB), pogłębił się do 4,9% PKB z powodu odroczenia planowanych wydatków z 2023 r., uregulowania zaległości oraz zwiększonych wydatków na bezpieczeństwo. W ciągu ostatniego półtora roku wskaźniki subskrypcji emisji obligacji na rynku regionalnym spadły z powodu spadku płynności spowodowanego zdarzeniami kredytowymi w niektórych krajach członkowskich CEMAC (nadmierne deficyty publiczne i zadłużenie). W rezultacie rząd uciekł się do emisji długu konsorcjalnego, tj. pożyczek negocjowanych z grupą banków lub inwestorów na poziomie regionalnym. Obsługa tych pożyczek jest droższa.

Aby zaradzić rosnącemu długowi publicznemu i deficytowi, polityka budżetowa na lata 2025 i 2026 ma na celu ustabilizowanie wydatków publicznych na poziomie około 600 mln USD, tak aby zmniejszyć ich udział w PKB z 20% w 2024 r. do około 16,5% w 2026 r. W tym celu rząd dąży do nieznacznego ograniczenia wydatków bieżących (wynagrodzenia, dotacje, wydatki na towary i usługi). Wydatki inwestycyjne będą nadal finansowane ze źródeł zagranicznych w 85%. Jednocześnie różne reformy mają na celu zwiększenie dochodów: ograniczenie zwolnień, odzyskiwanie zaległości oraz wzmocnienie zasobów administracji podatkowej. Cel rządu jest śmiały i zdecydowany: dąży on do osiągnięcia zrównoważonego budżetu w 2026 r. poprzez działania rozłożone równomiernie na dwa lata. Pozwoliłoby to obniżyć dług publiczny poniżej 50% PKB do 2027 r. 53% tego długu znajduje się w rękach wierzycieli zagranicznych w postaci pożyczek na warunkach preferencyjnych (57% wielostronnych i 43% dwustronnych). Stare zaległości wobec wierzycieli dwustronnych stanowią 13% długu. Pozostałą część posiadają wierzyciele krajowi i regionalni. Wśród wierzycieli tego kraju na pierwszy plan wysuwają się ostatnio Indie i Chiny. Pomimo znacznego obciążenia związanego z obsługą długu zaciągniętego na rynku regionalnym (33% dochodów publicznych w 2026 r.) oraz wysokiego ryzyka nadmiernego zadłużenia, dług ten jest jednak możliwy do obsługi.

Oczekuje się, że deficyt na rachunku bieżącym gwałtownie spadnie w latach 2025 i 2026 dzięki poprawie salda handlowego, co stało się możliwe dzięki zniesieniu międzynarodowych sankcji dotyczących eksportu diamentów oraz zmniejszeniu wydatków na energię, a także dzięki zwiększeniu wsparcia budżetowego w ramach rozszerzonego instrumentu kredytowego MFW. Deficyt na rachunku bieżącym jest finansowany głównie z dotacji na projekty inwestycyjne udzielanych przez instytucje wielostronne (MFW, Bank Światowy) lub partnerów dwustronnych, takich jak Francja. W niewielkim stopniu jest on finansowany z pożyczek na warunkach preferencyjnych i inwestycji bezpośrednich, których poziom nieznacznie rośnie, a także z kredytów handlowych.

Władze nieco bardziej zaznaczają swoją obecność w środowisku, które pozostaje bardzo niestabilne

Republika Środkowoafrykańska znajduje się w niepewnej sytuacji politycznej i bezpieczeństwa od wybuchu wojny domowej w 2013 r. Porozumienie pokojowe podpisane w 2019 r. między rządem a różnymi grupami rebeliantów nie przyniosło oczekiwanych rezultatów, a część terytorium pozostaje pod kontrolą ugrupowań zbrojnych. Jednak podziały w Koalicji Patriotów na rzecz Zmian (CPC) – ruchu powstałym w wyniku połączenia sześciu grup rebeliantów w odpowiedzi na sfałszowaną reelekcję prezydenta Faustina-Archange’a Touadéry w 2020 r. – a także porozumienie pokojowe z lipca 2025 r. zawarte między rządem Republiki Środkowoafrykańskiej a dwiema głównymi milicjami (będącymi częścią CPC), przyczyniają się do zwiększenia kontroli państwa nad terytorium, a co za tym idzie – do poprawy bezpieczeństwa. Niemniej jednak nadal działa kilka ugrupowań zbrojnych, co podsyca chroniczny brak bezpieczeństwa w wielu regionach.

Nowa konstytucja, przyjęta w wyniku powszechnie bojkotowanego referendum w lipcu 2023 r., wydłuża kadencję prezydenta do siedmiu lat z możliwością nieograniczonej reelekcji, torując w ten sposób drogę prezydentowi Touadéra do długotrwałego sprawowania władzy przy wsparciu najemników z Africa Corps (dawniej Wagner) pod nadzorem rosyjskim. Wybory samorządowe, które były kilkakrotnie odkładane z powodu trudności logistycznych i finansowych, mają się odbyć pod koniec 2025 r., równocześnie z wyborami prezydenckimi i parlamentarnymi, w zamkniętym środowisku, w którym opozycja jest uciszana. Nadal istnieje znaczna niepewność co do tego, czy wybory te faktycznie się odbędą. Jeśli tak się stanie, zapowiadany bojkot oraz brak wiarygodnych obserwatorów budzą obawy przed protestami powyborczymi, a nawet ponownym wybuchem przemocy w niektórych regionach. Oczekuje się, że frekwencja wyborcza pozostanie bardzo niska (prawdopodobnie zbliżona do 34% odnotowanych w 2020 r.), co odzwierciedla ograniczoną kontrolę rządu nad niektórymi częściami kraju oraz powszechne rozczarowanie społeczeństwa procesem wyborczym. Głowa państwa umacnia również swoją kontrolę nad kluczowymi kwestiami gospodarczymi, przejmując nadzór nad przyznawaniem koncesji górniczych.

Na arenie międzynarodowej Republika Środkowoafrykańska utrzymuje silne więzi gospodarcze i wojskowe z Rosją, której milicje, stale obecne w kraju, zapewniają bezpieczeństwo prezydenta i szkolą regularną armię w zamian za uprzywilejowany dostęp do zasobów kraju, a mianowicie kopalń, drewna i rolnictwa. W lutym 2024 r. Bangui posunęło się nawet o krok dalej, zezwalając Moskwie na utworzenie na swoim terytorium pierwszej bazy wojskowej w Afryce, która będzie mogła pomieścić do 10 000 żołnierzy. Jednak ostatnie rozmowy z Africom (Dowództwem Sił Zbrojnych Stanów Zjednoczonych w Afryce) sugerują, że możliwe jest niewielkie zbliżenie ze Stanami Zjednoczonymi, którego celem jest wzmocnienie bezpieczeństwa w kraju. W tym kontekście operacja pokojowa ONZ MINUSCA, prowadzona w Republice Środkowoafrykańskiej od 2014 r., jest nadal kontynuowana, pomimo napięć między nią a rządem, rosyjskimi oddziałami i lokalną ludnością. W styczniu 2025 r. w Bangui przyjęto francuskiego oficera w celu ożywienia współpracy wojskowej między Francją a Republiką Środkowoafrykańską, która była zawieszona od 2016 r., przy czym Paryż dążył do przeciwdziałania wpływom rosyjskim poprzez udział w szkoleniu armii. Francja wznowiła również wsparcie gospodarcze, przekazując w listopadzie 2024 r. pomoc w wysokości 10 mln EUR – była to pierwsza dotacja od trzech lat. Jednocześnie napięcia graniczne z Czadem, któremu zarzuca się wspieranie niektórych milicji rebeliantów, oraz napływ uchodźców od wybuchu wojny domowej w Sudanie w 2023 r. komplikują zarządzanie bezpieczeństwem w regionie.

Ostatnia aktualizacja: lipiec 2025 r.