Republika Kirgiska (Kirgistan)

Spowolnienie wzrostu przekazów pieniężnych od migrantów

Wzrost był silny do 2025 r. i był wspierany przez rosnące przekazy pieniężne od kirgiskich emigrantów przebywających w Rosji. W bieżącym roku tempo wzrostu wyraźnie spadło w związku z normalizacją tych przepływów. Niemniej jednak nadal pozostaje ono solidne, ponieważ przekazy pieniężne nadal wspierają konsumpcję gospodarstw domowych, a inwestycje i eksport złota rosną. Sektor złota, którego produkcja w bieżącym roku odnotowuje ożywienie, pozostaje istotnym, choć niestabilnym składnikiem PKB. Kumtor, największa kopalnia złota w kraju (należąca wcześniej do Centerra Gold i znacjonalizowana w 2022 r.), odpowiadała w 2025 r. za 46% całkowitej produkcji złota i stanowiła blisko 8% PKB. Przyniosła ona państwu około 546 mln USD z podatków i dywidend, co stanowiło 27% dochodów budżetowych. Jednak wahania cen złota sprawiają, że zarówno eksport (35% całkowitego eksportu w 2025 r. i 66% w 2026 r.), jak i dochody publiczne charakteryzują się dużą zmiennością. Wzrost napędzany jest również przez działalność budowlaną (+60% rok do roku w I kwartale 2026 r.), szczególnie w sektorze energetycznym, czego przykładem są kaskady elektrowni wodnych Suusamyr-Kokomeren (3,3 mld USD) i Kazarman (6 mld USD), projektu zapory Kambarata-1 (4,5 mld USD) oraz uruchomienia trzynastu małych elektrowni wodnych w 2026 r. Trwa również budowa linii kolejowej Chiny–Kirgistan–Uzbekistan.

Od wybuchu wojny na Ukrainie w 2022 r. wzrost gospodarczy jest również wspierany przez wzrost reeksportu do Rosji, głównie towarów chińskich, ale także produktów europejskich. Ze względu na członkostwo w Euroazjatyckiej Unii Celnej przepływy te nie są oficjalnie rejestrowane przez władze. Uważa się, że w ten sposób Kirgistan omija zachodnie sankcje. Szacuje się, że około 40% importu (z wyłączeniem paliw), pochodzącego głównie z Chin, jest reeksportowane do Rosji, generując bezpośrednią aktywność gospodarczą (etykietowanie, montaż) oraz pośrednie korzyści (wpływy celne i usługi transportowe). Jednak w ramach mechanizmu przeciwdziałania obchodzeniu sankcji Unia Europejska zaostrzyła w kwietniu 2026 r. ograniczenia dotyczące niektórych towarów podwójnego zastosowania, takich jak sprzęt radiowy i urządzenia zdalnego sterowania. Oczekuje się zatem spadku przychodów związanych z eksportem, co przyczyni się do tegorocznego spowolnienia gospodarczego.

Konsumpcja prywatna pozostaje kluczowym motorem wzrostu (około +24% w 2025 r.), wspierana przez rosnące płace realne (szacowane na około 18%), szybki wzrost akcji kredytowej (+49% dla sektora prywatnego w 2025 r.) oraz trwale wysoki napływ przekazów pieniężnych. Oczekuje się jednak, że w bieżącym roku konsumpcja ulegnie spowolnieniu w wyniku wyższych cen energii i zaostrzonej polityki pieniężnej. Ceny krajowe, które są bardzo wrażliwe na warunki zewnętrzne ze względu na duży udział importu w koszyku konsumenckim oraz silny popyt krajowy, rosną. Oczekuje się, że inflacja utrzyma się na wysokim poziomie w latach 2026 i 2027. W odpowiedzi Narodowy Bank Republiki Kirgiskiej (NBKR) podniósł stopę procentową o 100 punktów bazowych, z 11% do 12%. Jednak ze względu na ograniczony wpływ stóp procentowych bank centralny opiera się przede wszystkim na bardziej restrykcyjnym zarządzaniu płynnością. Jednocześnie, pomimo znacznych interwencji walutowych mających na celu stabilizację somu, rezerwy walutowe gwałtownie wzrosły w wyniku gromadzenia złota i zysków z wyceny, osiągając w lipcu 2026 r. równowartość około siedmiu miesięcy importu.

Rosnące wydatki i niższe dochody ze złota pogłębiają nierównowagę

Oczekuje się, że w bieżącym roku saldo budżetowe ponownie osiągnie deficyt z powodu słabszych dochodów związanych ze złotem, przyspieszających wydatków inwestycyjnych (35% wydatków publicznych) oraz podwyżek płac. Korekty wynagrodzeń osiągnęły nawet 50% w przypadku niektórych zawodów, w tym nauczycieli, lekarzy i urzędników służby cywilnej, co spowodowało wzrost udziału kosztów wynagrodzeń do 37% całkowitych wydatków. Pomimo stosunkowo niskiego obciążenia podatkowego kraj nadal boryka się z bardzo rozbudowaną szarą strefą, szacowaną na 19% PKB i zatrudniającą 65% siły roboczej. Sformalizowany system ma zasadnicze znaczenie dla poszerzenia podstawy opodatkowania, chociaż dochody podatkowe już w 2025 r. wyniosły około 22% PKB.

Bilans handlowy wykazuje znaczny deficyt, co negatywnie wpływa na rachunek bieżący i odzwierciedla ograniczoną dywersyfikację gospodarki. Kirgistan eksportuje głównie złoto, kamienie szlachetne i rafinowane produkty ropopochodne. Eksport złota gwałtownie spadł w 2025 r., a w okresie od listopada 2025 r. do maja 2026 r. nie odnotowano żadnego eksportu złota. Wzrost eksportu jest ograniczony przez śródlądowe położenie kraju i górzyste ukształtowanie terenu. Jednocześnie Kirgistan pozostaje w dużym stopniu uzależniony od importu wyrobów przemysłowych, które stanowią prawie 70% całkowitego importu, w szczególności maszyn, pojazdów i dóbr konsumpcyjnych sprowadzanych głównie z Chin, a także produktów ropopochodnych importowanych z Rosji, Kazachstanu i Uzbekistanu. Oczekuje się, że import wzrośnie umiarkowanie zarówno w 2026, jak i w 2027 roku. Saldo usług prawdopodobnie pozostanie nieznacznie ujemne, ponieważ przychody z turystyki, transportu i handlu regionalnego tylko częściowo równoważą płatności za usługi zagraniczne. Przekazy pieniężne od emigrantów wzrosły o 16% w 2025 r., częściowo dzięki umocnieniu rubla. Deficyt na rachunku bieżącym jest finansowany poprzez pożyczki zagraniczne, kredyty handlowe i finansowanie instytucjonalne, podczas gdy bezpośrednie inwestycje zagraniczne pozostają na skromnym poziomie około 1,5% PKB. Wreszcie, pomimo znacznej sprzedaży dolarów amerykańskich w celu wsparcia somu, rezerwy walutowe znacznie wzrosły dzięki gromadzeniu złota i jego rewaluacji, osiągając w lipcu 2026 r. poziom pokrywający około siedmiu miesięcy importu. Utrzymujące się deficyty budżetowe i zewnętrzne powodują wzrost zadłużenia. Trudne warunki prowadzenia działalności gospodarczej ograniczają napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych, które obejmują głównie inwestycje chińskie i rosyjskie lub projekty skupione na sektorze złota.

Dług krajowy, który stanowi 40% całkowitego długu publicznego, wzrósł z 11% PKB do 16% w latach 2024–2025 w wyniku emisji papierów wartościowych w walucie lokalnej nabywanych przez krajowe banki komercyjne. Tymczasem w 2025 r. kraj wyemitował swój pierwszy suwerenny euroobligację (700 mln USD), a następnie euroobligację o wartości 300 mln USD wyemitowaną przez państwowy bank Eldik. Finansowanie ma głównie charakter zewnętrzny. Zewnętrzny dług publiczny składa się głównie z wielostronnych pożyczek na warunkach preferencyjnych (34% należy do Azjatyckiego Banku Rozwoju) oraz pożyczek dwustronnych. Chińscy wierzyciele posiadają 28% całkowitego długu zagranicznego. Koszty obsługi długu rosną i w 2025 r. stanowiły około 12% dochodów publicznych.

Konsolidacja władzy prezydenckiej i utrzymująca się zależność od Rosji i Chin

Na początku XXI wieku Kirgistan był często przedstawiany jako wzór demokracji w regionie. Jednak seria wydarzeń rewolucyjnych w latach 2005, 2010 i 2020 odzwierciedla utrzymujące się niezadowolenie społeczne z powodu powracających tendencji autorytarnych. W 2020 r. prezydent Sooronbay Jeenbekov podał się do dymisji pod presją demonstracji protestujących przeciwko rzekomo sfałszowanym wynikom wyborów parlamentarnych. Następnie Sadyr Japarov wygrał wybory prezydenckie, które odbyły się w styczniu 2021 r. W kwietniu 2021 r. wprowadził poprawki do konstytucji w celu wzmocnienia uprawnień prezydenta kosztem parlamentu oraz umożliwienia prezydentowi ubiegania się o reelekcję, zastępując dotychczasową jednokadencyjną, sześcioletnią kadencję możliwością sprawowania dwóch pięcioletnich kadencji. Od tego czasu dąży do umocnienia swojej kontroli nad życiem politycznym poprzez wprowadzanie przepisów ograniczających wolność mediów oraz prześladowanie działaczy opozycyjnych i dziennikarzy. Przedterminowe wybory parlamentarne z 30 listopada 2025 r. charakteryzowały się frekwencją wyborczą wynoszącą zaledwie 36% oraz brakiem jakiejkolwiek znaczącej opozycji, co zaowocowało miażdżącym zwycięstwem kandydatów popierających prezydenta, którzy zdobyli 83 z 90 mandatów. Powszechnie oczekuje się, że Dżaparow wygra wybory prezydenckie w styczniu 2027 r. po wycofaniu się swojego wieloletniego sojusznika Kamczybeka Tasziewa, skazanego za próbę zamachu stanu.

Kirgistan należy do trzech głównych organizacji regionalnych: Euroazjatyckiej Unii Gospodarczej (EAEU), kierowanej przez Rosję Organizacji Układu o Bezpieczeństwie Zbiorowym (CSTO) oraz Szanghajskiej Organizacji Współpracy (SCO) – organizacji gospodarczej i bezpieczeństwa, w której dominującą rolę odgrywają Chiny i Rosja. Członkostwo w tych organizacjach odzwierciedla bliskie powiązania kraju zarówno z Pekinem, jak i z Moskwą. Jako była republika radziecka Kirgistan pozostaje w dużym stopniu zależny od Rosji w zakresie przekazów pieniężnych i dostaw paliwa. Rosja utrzymuje również znaczący wpływ kulturowy i wojskowy poprzez swoją bazę lotniczą w pobliżu Biszkeku oraz dążenie do zachowania statusu języka rosyjskiego. Jednocześnie współpraca z Chinami nadal się pogłębia dzięki inicjatywom mającym na celu wzmocnienie połączeń transportowych i handlu, co zwiększa zależność gospodarczą i polityczną Kirgistanu. W grudniu 2025 r. projekt kolejowy Chiny–Kirgistan–Uzbekistan, będący flagowym korytarzem w ramach inicjatywy „Jeden pas i jedna droga”, osiągnął ważny kamień milowy wraz z podpisaniem umowy finansowej o wartości 2,3 mld USD, stanowiącej część całkowitego kosztu projektu szacowanego na 4,7 mld USD.

Z drugiej strony stosunki z krajami zachodnimi są stosunkowo chłodniejsze. Unia Europejska dążyła do zacieśnienia więzi z Biszkekiem poprzez Umowę o wzmocnionym partnerstwie i współpracy (EPCA) podpisaną w 2024 r. Jednak w ramach nowego pakietu sankcji wobec Rosji UE wprowadziła środki dotykające bezpośrednio podmioty kirgiskie, wymierzone w kirgiski bank, platformy kryptowalutowe oraz kilka firm podejrzanych o ułatwianie obchodzenia sankcji. Kirgistan utrzymuje również bliskie stosunki gospodarcze z Kazachstanem i Uzbekistanem, które przyjmują kirgiskich pracowników migrujących i stały się ważnymi dostawcami paliw. Stosunki z Tadżykistanem były historycznie bardziej napięte z powodu powtarzających się sporów granicznych w Dolinie Fergana. Niemniej jednak oczekuje się, że porozumienie podpisane w marcu 2025 r. zapewni ostateczne rozstrzygnięcie kwestii wytyczenia wspólnej granicy obu krajów.

Ostatnia aktualizacja: sierpień 2026 r.