Wielka Brytania
Rosja
Kazachstan
Uzbekistan
Hongkong
Chiny
EuropaWysoki wzrost gospodarczy wspierany przez popyt krajowy i reeksport do Rosji
Oczekuje się, że wzrost gospodarczy, po osiągnięciu szczytu w latach 2022–2024, spowolni w latach 2025 i 2026 w związku ze stopniową stabilizacją reeksportu do Rosji. Jednak dzięki dalszemu wzrostowi popytu krajowego tempo wzrostu gospodarczego pozostanie na wysokim poziomie. Jest ono wspierane przez konsumpcję prywatną, finansowaną przez rosnący napływ przekazów pieniężnych od pracowników migrujących (z których 95% pochodzi z Rosji), rosnące płace realne oraz wzrost kredytów konsumenckich. Popyt jest również napędzany przez inwestycje publiczne w energetykę wodną i infrastrukturę transportową. Finansowanie na preferencyjnych warunkach dla tych inwestycji pochodzi od partnerów regionalnych: największa tama hydroelektryczna obecnie w budowie (Kambarata-1) jest współfinansowana przez Uzbekistan, Kazachstan oraz instytucje wielostronne (Azjatycki Bank Rozwoju i Bank Światowy). Linia kolejowa Chiny–Kirgistan–Uzbekistan jest budowana przez spółkę, w której 51% udziałów posiada Chiny, a Kirgistan i Uzbekistan po 24,5%. Ponadto motorami wzrostu będą budownictwo mieszkaniowe i komercyjne (wspierane przez państwo) oraz produkcja powiązanych materiałów, a także górnictwo – zwłaszcza złota, które stanowi 6% PKB i którego wartość ma znacznie wzrosnąć dzięki rosnącym cenom – oraz przemysł metalurgiczny.
Od początku wojny na Ukrainie (2022 r.) wzrost gospodarczy jest również napędzany przez gwałtowny wzrost reeksportu (głównie z Chin) do Rosji, którego Kirgistan nie rejestruje oficjalnie ze względu na członkostwo w Euroazjatyckiej Unii Celnej. Kirgistan jest zatem jednym z krajów omijających zachodnie sankcje. W rezultacie 38% całkowitego importu (z wyłączeniem paliw) jest podobno reeksportowane do Rosji. Stymuluje to aktywność gospodarczą bezpośrednio, poprzez operacje etykietowania lub montażu, oraz pośrednio, poprzez wzrost dochodów celnych i rozwój sieci transportowych.
W latach 2025 i 2026 gospodarkę zagrażają liczne czynniki ryzyka. Po pierwsze, oczekuje się, że gwałtowny wzrost inflacji obserwowany w pierwszej połowie 2025 r., spowodowany wysokim poziomem konsumpcji i deprecjacją somu, będzie się utrzymywał. Bank centralny mógłby podnieść swoją podstawową stopę procentową (9,25%), aby utrzymać inflację w docelowym przedziale 5–7%, co ograniczyłoby inwestycje na rynku nieruchomości. Po drugie, wojna rosyjsko-ukraińska ma mieszane skutki: stymuluje ona reeksport, ale prognozowane spowolnienie rosyjskiej gospodarki lub osłabienie rubla mogą negatywnie wpłynąć na przekazy pieniężne od diaspory.
Wzrost dochodów ze sprzedaży złota nie jest w stanie zrównoważyć wyższych inwestycji publicznych i słabszych wpływów z podatków
Po znacznej nadwyżce w 2024 r. oczekuje się, że saldo budżetowe ponownie osiągnie deficyt w 2025 r. Oczekuje się, że dochody publiczne będą rosły wolniej z powodu spadku wpływów z ceł i podatku VAT. Jednocześnie przewiduje się silny wzrost wydatków inwestycyjnych w związku z budową linii kolejowych i zapór wodnych – projektów finansowanych częściowo poprzez emisję euroobligacji. Ta nowa dla kraju metoda finansowania stała się możliwa dzięki podwyższeniu ratingu państwowego (B+, S&P) 31 marca 2025 r. Nie zrównoważy tego wzrost dywidend wypłacanych przez państwową spółkę prowadzącą kopalnię złota Kumtor w związku z wyższymi cenami złota. Stabilizacja wydatków operacyjnych, w tym zamrożenie wynagrodzeń i poziomu zatrudnienia, zostanie zrównoważona wzrostem zakupów towarów i usług.
Oczekuje się zatem, że w latach 2025 i 2026 obciążenie długiem publicznym wzrośnie. Sytuacja w 2026 r. będzie miała podobny przebieg, ale poziom zadłużenia nadal będzie znacznie poniżej progu niezrównoważenia wynoszącego 50% PKB. Krajowa część długu znajduje się w posiadaniu kirgiskich banków komercyjnych oraz funduszu ubezpieczeń społecznych. Pozostała część (73%) jest podzielona między Chiny (37% długu zagranicznego), MFW i Bank Światowy (23%) oraz Azjatycki Bank Rozwoju (17%). Pozostałą część posiadają Islamski Bank Rozwoju, Eurazjatycki Bank Rozwoju oraz wierzyciele dwustronni (z których największym jest Japonia).
Ogromny deficyt na rachunku bieżącym (31% PKB w 2024 r.) wynika z reeksportu do Rosji: w przypadku tych transakcji rejestruje się wyłącznie import, a nie eksport, co sztucznie powiększa saldo handlu zagranicznego. Wyjaśnia to obecność pozycji „błędy i pominięcia”, która stanowi 22% PKB w bilansie płatniczym. Pomijając tę manipulację księgową, deficyt na rachunku bieżącym wyniósłby w 2024 r. zaledwie 8,3% PKB. W związku z tym, po wyeliminowaniu zniekształcenia związanego z oficjalnym nieuwzględnianiem reeksportu i opierając się na rzeczywistych przepływach gospodarczych, oczekuje się, że deficyt na rachunku bieżącym wzrośnie w 2025 r., odzwierciedlając spowolnienie reeksportu, które zostanie częściowo zrównoważone przez rosnące transfery z diaspory. Oprócz pomocy międzynarodowej, której skala maleje wraz z rozwojem gospodarki, deficyt ten jest finansowany przez napływ kapitału netto w postaci pożyczek oraz rosnących bezpośrednich inwestycji zagranicznych, zwłaszcza w duże projekty hydroelektryczne i kolejowe.
Tendencja do autorytaryzmu i integracja regionalna
Kirgistan, od dawna uznawany za „demokratyczny” wzór w regionie, pomimo powtarzających się epizodów rewolucji (2005, 2010, 2020) podsycanych przez ubóstwo, złe zarządzanie i podziały regionalne, powoli, ale nieubłaganie zmierza w kierunku autorytaryzmu. W 2020 r. masowe protesty doprowadziły do odwołania wyborów parlamentarnych i dymisji prezydenta Sooronbaja Jeenbekowa. Sadyr Japarow, niedawno zwolniony z więzienia, wygrał wybory prezydenckie w styczniu 2021 r. po wolnej, ale nierównej pod względem zasobów finansowych i relacji medialnych kampanii, w której startowało 17 kandydatów. Umocnił swoją pozycję, zdobywając również bezwzględną większość w wyborach parlamentarnych w listopadzie 2021 roku. Jednocześnie zmienił konstytucję w drodze referendum, aby wzmocnić uprawnienia prezydenta kosztem parlamentu. Od tego czasu dążył do zwiększenia swojej względnej kontroli nad życiem politycznym, na przykład poprzez uchwalenie w kwietniu 2024 r. ustawy wzorowanej na rosyjskim ustawodawstwie, która ogranicza wolność prasy, oraz poprzez aresztowania działaczy opozycyjnych i dziennikarzy, ryzykując tym samym podsycenie niezadowolenia społecznego.
Od czasu wyboru Japarowa w 2021 r. rząd prezentuje wizerunek względnej stabilności, poparty godnymi uwagi wynikami gospodarczymi oraz wzrostem konserwatywnego i populistycznego nacjonalizmu, który jest zakorzeniony w społeczeństwie kirgiskim od momentu uzyskania niepodległości w 1991 r. Stabilność ta może jednak okazać się iluzoryczna: niska frekwencja w ostatnich wyborach (30% w referendum konstytucyjnym) oraz utrwalona praktyka rewolucyjna budzą obawy przed powstaniem społecznym podczas zbliżających się wyborów parlamentarnych i prezydenckich, zaplanowanych odpowiednio na lata 2026 i 2027.
Podobnie jak Kazachstan i Rosja, Kirgistan jest członkiem trzech głównych regionalnych organizacji międzypaństwowych: Euroazjatyckiej Unii Gospodarczej, obejmującej strefę wolnego handlu; Organizacji Układu o Bezpieczeństwie Zbiorowym (OUBZ), na czele której stoi Rosja; oraz Szanghajskiej Organizacji Współpracy (SOW), sojuszu gospodarczego i wojskowego, w skład którego wchodzą Chiny. Ta integracja regionalna przyczyniła się do wzmocnienia i tak już bliskich więzi Kirgistanu z Chinami i Rosją. W przypadku Chin więzi te przejawiają się w sferze finansów, handlu i logistyki dzięki inicjatywie „Jeden pas i jedna droga”. Rosja odgrywa rolę bardziej polityczną: angażuje się w obronność kraju i łączy z nim silne więzi kulturowe; posiada nawet bazę lotniczą w pobliżu Biszkeku. Stosunki z Zachodem są bardziej powściągliwe. Relacje ze Stanami Zjednoczonymi uległy ochłodzeniu od czasu zamknięcia bazy wojskowej w Manas w 2014 roku. Z kolei Unia Europejska zacieśniła swoje więzi z Kirgistanem poprzez zawarcie w 2024 r. Umowy o wzmocnionym partnerstwie i współpracy (EPCA). Kirgistan utrzymuje również bliskie stosunki gospodarcze z Kazachstanem i Uzbekistanem. Z drugiej strony stosunki z Tadżykistanem były historycznie bardziej napięte z powodu powtarzających się sporów granicznych w Dolinie Fergana, regionie o dużym potencjale hydroenergetycznym. Jednak w marcu 2025 r. oba kraje podpisały porozumienie, które ma raz na zawsze rozstrzygnąć spór graniczny.