Portugalia

Wzrost napędzany popytem krajowym i inwestycjami publicznymi pomimo niekorzystnych czynników zewnętrznych

W latach 2026 i 2027 gospodarka portugalska powinna nadal osiągać lepsze wyniki niż gospodarki innych krajów regionu (0,8% w 2026 r. i 1,2% w 2027 r. w strefie euro). Konsumpcja prywatna pozostanie na wysokim poziomie, ale przewiduje się, że będzie rosnąć w bardziej umiarkowanym tempie. Pomimo spadku inflacji po szczycie z 2026 r., spowodowanym gwałtownym wzrostem cen ropy, nie przewiduje się ponownego ożywienia konsumpcji gospodarstw domowych w 2027 r. Chociaż sytuacja na rynku pracy pozostanie stabilna, a stopa bezrobocia utrzyma się na niskim poziomie około 6%, przewiduje się spowolnienie wzrostu zatrudnienia z powodu słabszych przepływów migracyjnych po szczytach odnotowanych w 2023 r. Ponadto pozytywne skutki środków wsparcia dochodów gospodarstw domowych będą stopniowo zanikać. Niepewność geopolityczna przyczyni się do utrzymania stopy oszczędności znacznie powyżej średniej historycznej (12,5% dochodu rozporządzalnego brutto w I kwartale 2026 r.). Jednocześnie tempo inwestycji publicznych ulegnie spowolnieniu wraz z zakończeniem finansowanego przez UE Planu Odbudowy i Odporności (RRP), choć wypłaty na rzecz beneficjentów końcowych będą nadal wspierać aktywność gospodarczą w 2027 r. Na dzień sierpnia 2026 r. Portugalia otrzymała 17,2 mld EUR (79% całkowitej kwoty przewidzianej w RRP). Chociaż kraj ten mógłby jeszcze otrzymać część pozostałych środków do końca roku (prawie 5 mld EUR, czyli 3% PKB), utrzymujące się opóźnienia w realizacji projektów prawdopodobnie ograniczą faktycznie otrzymaną kwotę. Inwestycje prywatne będą wspierane przez dalsze obniżanie podatku dochodowego od osób prawnych, z 20% w 2025 r. do 19% w 2026 r., a następnie do 18% w 2027 r. Jednak ten czynnik sprzyjający będzie w pewnym stopniu ograniczony przez zaostrzone warunki finansowania w następstwie decyzji EBC z czerwca 2026 r. o podwyższeniu stopy depozytowej do 2,25%.

Oczekuje się, że sektor usług (76% PKB w 2025 r.) pozostanie dynamiczny, szczególnie w turystyce i działalności powiązanej (hotele, restauracje, handel detaliczny). Pomimo niekorzystnych warunków dla transportu lotniczego w 2026 r. spowodowanych konfliktem na Bliskim Wschodzie, turystyka wydaje się czerpać korzyści – podobnie jak w Hiszpanii – z reputacji „bezpiecznego miejsca docelowego”. Budownictwo (5% PKB) będzie nadal wspierać wzrost gospodarczy, zwłaszcza w zakresie inżynierii lądowej, dzięki funduszom europejskim. Rynek nieruchomości mieszkaniowych wykazuje odporność dzięki ciągłej poprawie kondycji finansowej gospodarstw domowych (spadek wskaźnika kredytów hipotecznych zagrożonych do 0,8% w pierwszym kwartale 2026 r.). Sektor ten będzie jednak nadal borykał się z ograniczeniami strukturalnymi, w szczególności z rosnącymi kosztami produkcji nowych mieszkań (+7% rok do roku w czerwcu 2026 r.) związanymi z utrzymującym się niedoborem siły roboczej, który hamuje rozpoczęcie budowy nowych mieszkań. Przemysł (15% PKB), a zwłaszcza produkcja, będzie nadal stanowił problem dla gospodarki. Produkcja przemysłowa utrzymuje się na poziomie o 5% niższym od poziomu z połowy 2022 r. Wyniki te, dalekie od bycia wyjątkiem w strefie euro, odzwierciedlają trudności, z jakimi borykały się w ostatnich latach kluczowe sektory, takie jak przemysł chemiczny, odzieżowy, meblarski i motoryzacyjny.

Solidna trajektoria fiskalna dzięki w dużej mierze zrównoważonym finansom publicznym

W 2026 r. Portugalia mogłaby odnotować czwartą z rzędu nadwyżkę budżetową pomimo polityki fiskalnej skoncentrowanej na zwiększaniu wydatków publicznych (usługi publiczne, emerytury, płaca minimalna), obniżkach podatków (od dochodów i od osób prawnych) oraz wprowadzeniu środków pomocowych w następstwie burz, które nawiedziły kraj na początku tego roku. Ponadto rząd zwiększył wydatki na obronę o 25% (3,8 mld euro, czyli 1,3% PKB), powołując się na krajową klauzulę wyłączenia, która pozwala na coroczny wzrost wydatków na obronę o 1,5% PKB do 2028 r. W 2027 r. kurs polityki budżetowej ma pozostać umiarkowany, ponieważ utrzymanie zrównoważonego budżetu jest głównym priorytetem agendy politycznej. Silny wzrost PKB w połączeniu z utrzymującymi się nadwyżkami pierwotnymi pozwoli długowi publicznemu utrzymać stabilną tendencję spadkową w latach 2026–2027, po tym jak w szczytowym momencie kryzysu w 2011 r. przekroczył on 130% PKB. Gospodarka portugalska nadal boryka się jednak z kilkoma słabościami strukturalnymi, które w perspektywie średnioterminowej nieuchronnie będą obciążać finanse publiczne: gwałtownym starzeniem się społeczeństwa, niską wydajnością oraz kryzysem mieszkaniowym, który napędza exodus młodych ludzi.

Po pogorszeniu się sytuacji w 2026 r. nadwyżka na rachunku bieżącym powinna nieznacznie wzrosnąć w 2027 r. dzięki niższym kosztom energii. Oczekuje się, że eksport na główne rynki pozostanie zasadniczo stabilny, przy czym spowolnienie popytu w Hiszpanii zostanie zrównoważone przez przyspieszenie aktywności gospodarczej w Niemczech i stabilny wzrost we Francji. Nadwyżka w bilansie usług, napędzana przychodami z turystyki, z nadwyżką zrównoważy strukturalny deficyt w bilansie towarowym. Przekazy pieniężne od portugalskiej diaspory będą nadal równoważyć repatriację dywidend przez inwestorów zagranicznych.

Rozdrobnienie parlamentarne jako zapowiedź niestabilności politycznej

Przedterminowe wybory parlamentarne w maju 2025 r., spowodowane rezygnacją premiera Luísa Montenegro w następstwie zarzutów o konflikt interesów, po raz kolejny doprowadziły do powstania rozdrobnionego parlamentu zaledwie rok po upadku rządu socjalistycznego. Montenegro został ostatecznie ponownie mianowany szefem władzy wykonawczej i obecnie stoi na czele centroprawicowego rządu mniejszościowego (Sojusz Demokratyczny, koalicja PSD i CDS-PP), który posiada 91 z 230 mandatów w parlamencie. Po raz pierwszy skrajnie prawicowa partia Chega stała się główną siłą opozycyjną, zdobywając 60 mandatów i wyprzedzając Partię Socjalistyczną (PS, 58 mandatów). Jej lider, André Ventura, awansował następnie do drugiej tury wyborów prezydenckich w lutym 2026 r., ale poniósł sromotną porażkę z rąk kandydata socjalistów António José Seguro, który został wybrany, uzyskując prawie 67% głosów. Wzrost znaczenia partii Chega w parlamencie doprowadził do bardziej pragmatycznych relacji między tradycyjną prawicą a skrajną prawicą, zwłaszcza w kwestiach imigracyjnych. Jednak w ciągu ostatnich dwóch lat stabilność zależała od „odpowiedzialności” socjalistów, którzy zgodzili się wstrzymać się od głosu podczas głosowania nad budżetami na lata 2025 i 2026, umożliwiając w ten sposób ich przyjęcie. Współpraca ta pozostaje jednak krucha i uwarunkowana okolicznościami. W tym kontekście nie jest jasne, czy budżet na rok 2027 zostanie przyjęty. W przypadku jego odrzucenia mogą zostać ogłoszone przedterminowe wybory w niecałe dwa lata od rozpoczęcia obecnej kadencji parlamentarnej. Niezależnie od wyniku tych negocjacji obecna fragmentacja parlamentarna wskazuje na okres niepewności i możliwej niestabilności politycznej.

Płatności

W Portugalii często korzysta się z czeków, a powszechną praktyką jest ustalanie planów płatności z wykorzystaniem czeków z datą przyszłą, które są realizowane w momencie przedstawienia. Jeśli na rachunku bankowym nie ma wystarczających środków, koszty te pokrywa bank do maksymalnej kwoty 150 euro. W przypadku czeków bez pokrycia osoba fizyczna lub firma nie może przyjmować ani wystawiać kolejnych czeków przez okres maksymalnie dwóch lat (lub ewentualnie sześciu lat, jeśli zapadnie orzeczenie sądowe).

W Portugalii w transakcjach handlowych powszechnie stosuje się weksle. Aby były one ważne, podlegają opłacie skarbowej, której stawka jest ustalana co roku w budżecie państwa. Weksel jest zasadniczo uznawany za dokument niezależny od umowy, której dotyczy.

Czeki, weksle i weksle własne stanowią skuteczne zabezpieczenie dla wierzycieli przed niewykonaniem zobowiązań, ponieważ są to instrumenty podlegające egzekucji sądowej, uprawniające wierzycieli do wszczęcia „postępowania egzekucyjnego”. W ramach tego postępowania wierzyciele mogą zwrócić się do sądu o wydanie tytułu wykonawczego i powiadomienie dłużnika o tym fakcie. Jeżeli dłużnicy nadal nie uregulują swoich długów, wierzyciele mogą zwrócić się do komornika o wydanie nakazu zajęcia majątku dłużników.

Przelewy elektroniczne za pośrednictwem sieci SWIFT są powszechnie stosowane przez portugalskie przedsiębiorstwa i stanowią szybki, niezawodny oraz ekonomiczny środek płatniczy. Jeżeli nabywca nie dokona przelewu, środkiem prawnym jest wszczęcie postępowania zwykłego lub uproszczonego, opartego po prostu na niezapłaconej fakturze.

W przypadku niewykonania płatności wierzyciele nie są zobowiązani do wystosowania zawiadomienia o protestie przed wniesieniem pozwu do sądu, jednak takie zawiadomienie może posłużyć do nagłośnienia sprawy, a tym samym wywarcia presji na dłużników, aby wywiązali się ze swoich zobowiązań, choćby z opóźnieniem.

Windykacja należności

Etap polubowny

Windykacja polubowna rozpoczyna się od wysłania dłużnikowi czterech wezwań do zapłaty kwoty głównej. Można żądać odsetek od kwoty głównej, ale w Portugalii zazwyczaj trudno je wyegzekwować. Porozumienia dotyczące spłaty zawarte następnie między wierzycielami a dłużnikami mogą zawierać gwarancje zapewniające, że płatności zostaną dokonane zgodnie z ustaleniami.

Stopy procentowe ustala Ministerstwo Skarbu. Stopy te są publikowane w „Diário da República” w pierwszym półmiesiącu stycznia i lipca każdego roku i obowiązują przez kolejne sześć miesięcy. Stopy te mają zastosowanie domyślnie, chyba że strony umowy handlowej uzgodniły inaczej.

Postępowania sądowe

Postępowanie w trybie przyspieszonym

Postępowanie w sprawie nakazu zapłaty (Injunção), mające zastosowanie do bezspornych roszczeń handlowych, zostało ustanowione w marcu 2003 r. Postępowania te, niezależnie od wysokości kwoty, są rozpatrywane przez sąd, w którego jurysdykcji zobowiązanie podlega egzekucji, lub przez sąd właściwy dla miejsca zamieszkania dłużnika. Od września 2005 r. nakazy zapłaty mogą być również doręczane drogą elektroniczną.

Krajowy Urząd ds. Nakazów Płatności (Balcão Nacional de Injunções, BNI) posiada wyłączną jurysdykcję na terenie całego kraju w zakresie elektronicznego rozpatrywania postępowań w sprawie nakazu zapłaty.

Postępowanie zwykłe

W przypadku spornych roszczeń wierzyciele mogą wszcząć formalne, ale bardziej kosztowne postępowanie deklaratoryjne (acção declarativa) w celu uzyskania orzeczenia potwierdzającego ich prawo do zapłaty. Po wniesieniu pozwu do sądu i doręczeniu go dłużnikowi można złożyć odpowiedź na pozew w terminie 30 dni. Brak odpowiedzi uprawnia sąd do wydania wyroku zaocznego. Jeżeli sędzia orzeknie na korzyść wierzyciela, sąd może zasądzić odszkodowanie, o ile strona wnosząca powództwo o to wnioskuje. Następnie wierzyciel musi wszcząć „postępowanie egzekucyjne” (acção executiva) w celu wykonania orzeczenia sądu.

Zgodnie ze znowelizowanym Kodeksem postępowania cywilnego każdy oryginalny dokument opatrzony pieczęcią prywatną (tj. każdy dokument pisemny wystawiony na rzecz dostawcy), w którym nabywca jednoznacznie uznaje swoje zadłużenie, uznaje się za umowę podlegającą egzekucji z mocy prawa. Od 2013 r., kiedy to wprowadzono ostatnią nowelizację kodeksu postępowania cywilnego, pisemne i podpisane plany spłaty mogą służyć do wszczęcia postępowania egzekucyjnego wyłącznie wtedy, gdy zostały poświadczone przez notariusza.

W ramach trwającej od 2014 r. restrukturyzacji portugalskich sądów utworzono więcej sądów specjalizujących się w sprawach handlowych. Liczba sądów pierwszej instancji została zmniejszona do 23 (w każdej stolicy okręgu), natomiast obecnie istnieje 21 sądów specjalistycznych (Secções de Competência Especializada) zajmujących się sprawami handlowymi (secção de Comércio). Sekcje te zajmują się w szczególności sprawami upadłościowymi oraz sprawami dotyczącymi spółek handlowych. W tym samym okresie utworzono również 16 sekcji specjalizujących się w postępowaniach egzekucyjnych (Secções Especializadas).

Postępowania sądowe w Portugalii mogą trwać kilka lat, w zależności od złożoności sprawy. Postępowania egzekucyjne mogą przebiegać szybciej, w zależności od dostępności majątku.

0

Wykonanie orzeczenia sądowego

Po wyczerpaniu wszystkich środków odwoławczych orzeczenie zazwyczaj staje się prawomocne i może zostać wykonane. Jeżeli dłużnik nie zastosuje się do orzeczenia, wierzyciel może zwrócić się do sądu o zastosowanie środków egzekucyjnych – albo w drodze nakazu zajęcia, albo poprzez uzyskanie spłaty długu od osoby trzeciej, która jest dłużnikiem dłużnika (nakaz zajęcia wynagrodzenia).

Orzeczenia zagraniczne wydane w innych krajach UE korzystają ze specjalnych mechanizmów egzekucyjnych, takich jak europejski tytuł egzekucyjny (z którego można skorzystać, jeśli roszczenie jest bezsporne) lub europejska procedura w sprawie drobnych roszczeń. Orzeczenia wydane w krajach spoza UE muszą być objęte dwustronną lub wielostronną umową z Portugalią w sprawie uznawania i wykonywania orzeczeń sądowych.

Postępowania upadłościowe

Postępowanie pozasądowe

Specjalna pozasądowa procedura administracyjna (Regime Extra Juditial de Recuperação de Empresas, RERE) weszła w życie 1 lipca 2017 r. Procedura ta, mająca na celu restrukturyzację zadłużenia przedsiębiorstw, jest prowadzona przez wyspecjalizowanych mediatorów. Została ona opracowana w celu umożliwienia wierzycielom i dłużnikom osiągnięcia kompromisu w sposób poufny i oparty na konsensusie.

Postępowanie restrukturyzacyjne

Reformy wprowadzone w 2012 r. obejmowały wprowadzenie specjalnej procedury ratunkowej (Processo Especial de Revitalização, PER). Celem tej nowej procedury jest zapewnienie odzyskania długów od dłużników znajdujących się w „trudnej sytuacji ekonomicznej” bez wszczynania postępowania upadłościowego. Kierownictwo jest zobowiązane do uzyskania zgody tymczasowego zarządcy sądowego w celu podjęcia „szczególnie istotnych działań”. W trakcie tego procesu zarządca przygotowuje plan naprawczy, który musi zostać zatwierdzony przez wierzycieli i sędziego.

Upadłość

Portugalskie prawo upadłościowe przewiduje również postępowanie upadłościowe (Processo de Insolvência). Głównym celem tych postępowań jest uzyskanie spłaty na rzecz wierzycieli spółki poprzez wdrożenie planu upadłościowego. Plany upadłościowe mogą być ustanawiane w taki sposób, aby umożliwić restrukturyzację spółki i kontynuację jej działalności. Jeżeli okaże się to niewykonalne, majątek upadłego podlega likwidacji, a uzyskane w ten sposób środki są rozdzielane między wierzycieli.

Ostatnia aktualizacja: sierpień 2026 r.