Portugalia

Konsumpcja prywatna i fundusze europejskie – czynniki napędzające solidny wzrost gospodarczy w 2026 r.

W 2026 r. gospodarka Portugalii powinna nadal osiągać wyniki lepsze od średniej regionalnej (1,2% w strefie euro). Nowe ekspansywne środki fiskalne, ogólnie stabilna inflacja oraz rosnące zatrudnienie będą wspierać solidną konsumpcję prywatną. Liczba osób zatrudnionych wzrosła w październiku 2025 r. o 3,3%, co stanowi najszybsze tempo wzrostu od czasu ożywienia gospodarczego po pandemii, a stopa bezrobocia utrzymuje się na niskim poziomie (6%). Jednak globalna niepewność może negatywnie wpłynąć na konsumpcję, o czym świadczy stopa oszczędności gospodarstw domowych (12% dochodu rozporządzalnego brutto w III kwartale 2025 r.), która znacznie przewyższa średnią historyczną. Oczekuje się, że inwestycje publiczne znacznie wzrosną, napędzane przyspieszoną realizacją Planu Odbudowy i Odporności (RRP) finansowanego przez Unię Europejską – biorąc pod uwagę zbliżające się zakończenie programu. Na dzień 1 grudnia 2025 r. Portugalia otrzymała 13,8 mld EUR (62% całkowitej kwoty RRP). Chociaż kraj ten mógłby teoretycznie otrzymać ponad 8 mld EUR (3% PKB) w ostatnim roku trwania programu, rzeczywista kwota środków będzie znacznie niższa z powodu utrzymujących się opóźnień w ich wdrażaniu. Jednocześnie oczekuje się wzrostu inwestycji prywatnych, wspieranych przez lepsze warunki finansowania w następstwie czterech obniżek podstawowych stóp procentowych EBC od stycznia 2025 r. oraz dalszego obniżenia podatku od osób prawnych (IRC).

Oczekuje się, że sektor usług (77% PKB w 2024 r.) pozostanie dynamiczny, szczególnie w turystyce i działalności powiązanej (hotele, restauracje, handel detaliczny). Jednak jego wpływ na wzrost gospodarczy będzie mniej wyraźny niż w fazie ożywienia gospodarczego po pandemii. Tymczasem sektor budowlany wykazuje oznaki ożywienia, zwłaszcza w zakresie inżynierii lądowej, dzięki funduszom europejskim. Rynek nieruchomości mieszkaniowych pozostaje odporny dzięki poprawie sytuacji finansowej gospodarstw domowych (wskaźnik kredytów zagrożonych w sektorze mieszkaniowym spadł do 1,1% w drugim kwartale 2025 r.). Sektor ten będzie jednak nadal borykał się z ograniczeniami strukturalnymi, w szczególności z rosnącymi kosztami produkcji nowych mieszkań (+4,5% rok do roku w październiku 2025 r.) związanymi z utrzymującym się niedoborem siły roboczej, który hamuje rozpoczynanie nowych inwestycji budowlanych. Wreszcie ryzyko związane z wprowadzeniem przez Stany Zjednoczone w sierpniu 2025 r. 15-procentowego cła na import z Unii Europejskiej jest szczególnie wysokie dla niektórych sektorów portugalskich — zwłaszcza sektorów benzyny, kauczuku i wina — które są w większym stopniu uzależnione od rynku amerykańskiego.

W 2026 r. inflacja będzie nadal spowalniać, stopniowo zbliżając się do celu EBC. Presja inflacyjna jest nadal napędzana przez dynamikę płac i silny popyt krajowy. Ponadto niedawna aprecjacja euro oraz niższe ceny energii przyczyniają się do łagodzenia inflacji importowanej.

Dalsza konsolidacja fiskalna pozwala utrzymać stabilną trajektorię budżetową

W 2026 r. centroprawicowy rząd będzie prowadził ekspansywną politykę fiskalną, skupiającą się na zwiększeniu wydatków na usługi publiczne i emerytury, podwyżkach płac oraz obniżkach podatków. Niemniej jednak polityka ta pozostanie umiarkowana, ponieważ utrzymanie zrównoważonego budżetu pozostaje kluczowym priorytetem w agendzie politycznej. Budżet na rok 2026 przewiduje nową nadwyżkę, choć skromną, co oznacza czwarty rok z rzędu zrównoważonego budżetu. Stawka podatku dochodowego zostanie obniżona w przedziałach od drugiego do piątego (z dziewięciu), a podatek od osób prawnych spadnie z 20% do 19% (z 16% do 15% dla MŚP od pierwszych 50 000 euro dochodu podlegającego opodatkowaniu). Ponadto najniższe emerytury zostaną podwyższone, a płaca minimalna wzrośnie z 870 do 920 euro miesięcznie (w ciągu 14 miesięcy). Rząd planuje również znaczny wzrost wydatków na obronność, co stało się możliwe dzięki uruchomieniu krajowej klauzuli derogacyjnej, która pozwala na zwiększanie tych wydatków o 1,5% PKB rocznie w ciągu najbliższych czterech lat. Wreszcie silny wzrost PKB w połączeniu z ogólnie ostrożnym kursem fiskalnym powinien pozwolić na kontynuację zdecydowanej tendencji spadkowej długu publicznego w 2026 r., który w szczytowym momencie kryzysu w 2011 r. przekroczył 130% PKB. Jednak gospodarka portugalska nadal boryka się z kilkoma słabościami strukturalnymi, które w perspektywie średnioterminowej nieuchronnie będą obciążać finanse publiczne: szybkim starzeniem się społeczeństwa, niską wydajnością oraz kryzysem mieszkaniowym, który napędza exodus młodych ludzi.

Oczekuje się, że w 2026 r. pozycja zewnętrzna kraju będzie nadal ulegać poprawie, napędzana utrzymującymi się wysokimi nadwyżkami na rachunku bieżącym i kapitałowym. Deficyt strukturalny w bilansie towarowym – związany ze wzrostem importu maszyn i dóbr kapitałowych w kontekście utrzymujących się inwestycji – zostanie w dużej mierze zrównoważony przez nadwyżkę w bilansie usług, napędzaną przychodami z turystyki. Przekazy pieniężne od portugalskiej diaspory zrównoważą dywidendy repatriowane przez inwestorów zagranicznych, a zwiększone transfery kapitału z Europy wzmocnią nadwyżkę na rachunku kapitałowym.

Rozdrobnienie parlamentarne zapowiada niestabilność polityczną

Przedterminowe wybory parlamentarne w maju 2025 r., wywołane rezygnacją premiera Luísa Montenegro w związku z zarzutami o konflikt interesów, po raz kolejny doprowadziły do rozdrobnienia parlamentu – rok po upadku rządu socjalistycznego. Montenegro został ostatecznie ponownie mianowany szefem władzy wykonawczej i obecnie stoi na czele centroprawicowego rządu mniejszościowego (Sojusz Demokratyczny, koalicja PSD i CDS-PP), który posiada 91 z 230 mandatów w parlamencie. Po raz pierwszy skrajnie prawicowa partia Chega stała się główną siłą opozycyjną, zdobywając 60 mandatów i wyprzedzając Partię Socjalistyczną (PS, 58 mandatów). Ten wzrost popularności doprowadził do bardziej pragmatycznych relacji między tradycyjną prawicą a partią Chega. W lipcu 2025 r. rząd przyjął pakiet ustawodawczy o charakterze antyimigracyjnym, mający na celu ograniczenie wydawania wiz, zaostrzenie zasad łączenia rodzin oraz zniesienie uproszczonych procedur legalizacji pobytu. Jednak przez ostatnie dwa lata stabilność zależała od „odpowiedzialności” socjalistów, którzy zgodzili się wstrzymać się od głosu podczas głosowania nad budżetami na lata 2025 i 2026, umożliwiając w ten sposób ich przyjęcie. Współpraca ta pozostaje jednak krucha i uwarunkowana okolicznościami. Obecna fragmentacja parlamentu wskazuje na okres niepewności i możliwą niestabilność polityczną w nadchodzących latach.

Płatności

W Portugalii często korzysta się z czeków, a powszechną praktyką jest ustalanie planów płatności z wykorzystaniem czeków z datą przyszłą, które są realizowane w momencie ich przedstawienia. Jeśli na rachunku bankowym nie ma wystarczających środków, bank pokrywa koszty do maksymalnej kwoty 150 euro. W przypadku czeków bez pokrycia osoba fizyczna lub firma nie może przyjmować ani wystawiać kolejnych czeków przez okres maksymalnie dwóch lat (lub ewentualnie sześciu lat, jeśli zapadnie orzeczenie sądowe).

W Portugalii w transakcjach handlowych powszechnie stosuje się weksle. Aby były one ważne, podlegają opłacie skarbowej, której stawka jest ustalana co roku w budżecie państwa. Weksel jest zasadniczo uznawany za niezależny od umowy, której dotyczy.

Czeki, weksle i weksle własne stanowią skuteczne zabezpieczenie dla wierzycieli przed niewykonaniem zobowiązań, ponieważ są to instrumenty podlegające egzekucji sądowej, uprawniające wierzycieli do wszczęcia „postępowania egzekucyjnego”. W ramach tego postępowania wierzyciele mogą zwrócić się do sądu o wydanie tytułu egzekucyjnego i powiadomienie dłużnika o tym fakcie. Jeżeli dłużnicy nadal nie uregulują swoich długów, wierzyciele mogą zwrócić się do komornika o wydanie nakazu zajęcia majątku dłużników.

Przelewy elektroniczne za pośrednictwem sieci SWIFT są powszechnie stosowane przez portugalskie przedsiębiorstwa i stanowią szybki, niezawodny oraz ekonomiczny środek płatniczy. Jeśli nabywca nie dokona przelewu, środkiem prawnym jest wszczęcie postępowania zwykłego lub uproszczonego, opartego po prostu na niezapłaconej fakturze.

W przypadku niewywiązania się z płatności wierzyciele nie mają obowiązku wystosowania zawiadomienia o protestie przed wniesieniem sprawy do sądu, jednak takie zawiadomienie może posłużyć do nagłośnienia sprawy, a tym samym wywarcia presji na dłużników, aby wywiązali się ze swoich zobowiązań, choćby z opóźnieniem.

Windykacja należności

Etap polubowny

Windykacja polubowna rozpoczyna się od wysłania dłużnikowi czterech wezwań do zapłaty kwoty głównej. Można żądać odsetek od kwoty głównej, ale w Portugalii zazwyczaj trudno je wyegzekwować. Porozumienia dotyczące spłaty zawarte następnie między wierzycielami a dłużnikami mogą zawierać gwarancje zapewniające, że płatności zostaną dokonane zgodnie z ustaleniami.

Stopy procentowe ustala Ministerstwo Skarbu. Stopy te są publikowane w „Diário da República” w pierwszym dwutygodniu stycznia i lipca każdego roku i obowiązują przez kolejne sześć miesięcy. Stopy te mają zastosowanie domyślnie, chyba że strony umowy handlowej uzgodniły inaczej.

Postępowanie sądowe

Postępowanie w trybie przyspieszonym

Postępowanie w sprawie nakazu zapłaty (Injunção), mające zastosowanie do bezspornych roszczeń handlowych, zostało ustanowione w marcu 2003 r. Postępowania te, niezależnie od kwoty, są rozpatrywane przez sąd, w którego jurysdykcji zobowiązanie podlega egzekucji, lub przez sąd właściwy dla miejsca zamieszkania dłużnika. Od września 2005 r. nakazy te mogą być również doręczane drogą elektroniczną.

Krajowe Biuro Nakazów Płatności (Balcão Nacional de Injunções, BNI) posiada wyłączną jurysdykcję na terenie całego kraju w zakresie elektronicznego rozpatrywania postępowań w sprawie nakazu zapłaty.

Postępowanie zwykłe

W przypadku spornych roszczeń wierzyciele mogą wszcząć formalne, ale bardziej kosztowne postępowanie deklaratoryjne (acção declarativa) w celu uzyskania orzeczenia potwierdzającego ich prawo do zapłaty. Po wniesieniu pozwu do sądu i doręczeniu go dłużnikowi można złożyć odpowiedź na pozew w terminie 30 dni. Brak odpowiedzi uprawnia sąd do wydania wyroku zaocznego. Jeśli sędzia orzeknie na korzyść wierzyciela, sąd może zasądzić odszkodowanie, o ile strona wnosząca powództwo o to wnioskuje. Następnie wierzyciel musi wszcząć „postępowanie egzekucyjne” (acção executiva) w celu wykonania orzeczenia sądu.

Zgodnie ze znowelizowanym Kodeksem postępowania cywilnego każdy oryginalny dokument opatrzony pieczęcią prywatną (tj. każdy dokument pisemny wystawiony na rzecz dostawcy), w którym kupujący jednoznacznie uznaje swoje zadłużenie, uznaje się za umowę podlegającą egzekucji z mocy prawa. Od 2013 r., kiedy to wprowadzono ostatnią nowelizację kodeksu postępowania cywilnego, pisemne i podpisane plany spłaty mogą być wykorzystywane do wszczęcia postępowania egzekucyjnego wyłącznie wtedy, gdy zostały poświadczone przez notariusza.

W ramach trwającej od 2014 r. restrukturyzacji portugalskiego systemu sądowego utworzono więcej sądów specjalizujących się w sprawach gospodarczych. Liczba sądów pierwszej instancji została zmniejszona do 23 (w każdej stolicy okręgu), natomiast obecnie istnieje 21 sądów specjalistycznych (Secções de Competência Especializada) zajmujących się sprawami handlowymi (secção de Comércio). Sekcje te zajmują się w szczególności sprawami upadłościowymi oraz sprawami dotyczącymi spółek handlowych. W tym samym okresie utworzono również 16 sekcji specjalizujących się w postępowaniach egzekucyjnych (Secções Especializadas).

Postępowania sądowe w Portugalii mogą trwać kilka lat, w zależności od złożoności sprawy. Postępowania egzekucyjne mogą przebiegać szybciej, w zależności od dostępności majątku.

0

Wykonanie orzeczenia sądowego

Po wyczerpaniu wszystkich możliwości odwołania wyrok zazwyczaj staje się prawomocny i może zostać wykonany. Jeżeli dłużnik nie zastosuje się do orzeczenia, wierzyciel może zwrócić się do sądu o zastosowanie środków egzekucyjnych – albo w drodze nakazu zajęcia, albo poprzez uzyskanie spłaty długu od osoby trzeciej, która jest dłużnikiem dłużnika (nakaz zajęcia wierzytelności).

Orzeczenia zagraniczne wydane w innych krajach UE korzystają ze specjalnych mechanizmów egzekucyjnych, takich jak europejski tytuł egzekucyjny (który można wykorzystać, jeśli roszczenie jest bezsporne) lub europejska procedura w sprawie drobnych roszczeń. Orzeczenia wydane w krajach spoza UE muszą być objęte dwustronną lub wielostronną umową z Portugalią w sprawie uznawania i wykonywania orzeczeń sądowych.

Postępowania upadłościowe

Postępowanie pozasądowe

Specjalna pozasądowa procedura administracyjna (Regime Extra Juditial de Recuperação de Empresas, RERE) weszła w życie 1 lipca 2017 r. Procedura ta, mająca na celu restrukturyzację zadłużenia przedsiębiorstw, jest prowadzona przez wyspecjalizowanych mediatorów. Została ona opracowana w celu umożliwienia wierzycielom i dłużnikom osiągnięcia kompromisu w sposób poufny i oparty na konsensusie.

Postępowania restrukturyzacyjne

Reformy wprowadzone w 2012 r. obejmowały wprowadzenie specjalnej procedury ratunkowej (Processo Especial de Revitalização, PER). Celem tej nowej procedury jest zapewnienie odzyskania wierzytelności od dłużników znajdujących się w „trudnej sytuacji ekonomicznej” bez wszczynania postępowania upadłościowego. Kierownictwo jest zobowiązane do uzyskania zgody tymczasowego zarządcy sądowego w celu podjęcia „szczególnie istotnych działań”. W trakcie tego procesu zarządca przygotowuje plan naprawczy, który musi zostać zatwierdzony przez wierzycieli i sędziego.

Upadłość

Portugalskie prawo upadłościowe przewiduje również postępowanie upadłościowe (Processo de Insolvência). Głównym celem tych postępowań jest uzyskanie spłaty na rzecz wierzycieli spółki poprzez wdrożenie planu upadłościowego. Plany upadłościowe mogą być ustanawiane w taki sposób, aby umożliwić restrukturyzację spółki i kontynuację jej działalności. Jeżeli okaże się to niewykonalne, majątek upadłego podlega likwidacji, a uzyskane w ten sposób środki są rozdzielane między wierzycieli.

Ostatnia aktualizacja: grudzień 2025 r.