Papua-Nowa Gwinea

Nieznaczne spowolnienie wzrostu gospodarczego w 2026 r. w związku ze spadkiem cen gazu

W 2025 r. nastąpiło przyspieszenie wzrostu gospodarczego, napędzane przychodami z eksportu skroplonego gazu ziemnego oraz minerałów (złota, miedzi, niklu), do czego przyczyniły się zarówno wysokie ceny, jak i zwiększone wielkości wydobycia. W przypadku złota wzrost ten wynika w szczególności ze stopniowego zwiększania wydajności kopalni Porgera, która wznowiła działalność pod koniec 2023 r., a także z rozbudowy kopalni Kainantu – obie te kopalnie znajdują się na głównej wyspie – oraz kopalni Lihir na dalekim wschodzie archipelagu. Projekty te będą kontynuowane w 2026 r.

Oczekuje się, że w 2026 r. tempo wzrostu ulegnie spowolnieniu. Wartość eksportu będzie nadal rosła, ale w wolniejszym tempie. Ceny produktów rolnych (oleju palmowego, kawy, kakao, orzechów kokosowych itp.) oraz skroplonego gazu ziemnego (który stanowi około 40% eksportu) mogą spaść, podczas gdy ceny złota i miedzi powinny nadal rosnąć. Wzrost publicznych wydatków operacyjnych, zwłaszcza na bezpieczeństwo, również przyczyni się do ożywienia gospodarczego. To samo dotyczy inwestycji publicznych, które mają się zintensyfikować w zakresie infrastruktury drogowej, takiej jak autostrada Ramu – biegnąca równolegle do rzeki Ramu na głównej wyspie, która została częściowo sfinansowana przez Bank Światowy. Trasa ta połączy dwa główne porty – Madang na północnym wybrzeżu i Lae na wschodnim wybrzeżu – przez Watarais w głębi lądu, gdzie połączy się z autostradą Highlands, przecinającą wyspę ze wschodu na zachód. Inwestycje prywatne skoncentrują się głównie na telekomunikacji oraz wydobyciu złota i miedzi, w szczególności na dużym wspólnym przedsięwzięciu Wafi-Golpu (65 km na zachód od Lae), finansowanym przez południowoafrykańską grupę Harmony oraz amerykańską firmę Newmont Corporation. Jednak niepewność rzuca cień na kilka projektów ze względów środowiskowych: decyzja o eksploatacji podmorskich złóż metali ziem rzadkich pozostaje wstrzymana, a projekt gazowy Papua LNG, prowadzony przez TotalEnergies, ExxonMobil i Santos, jest nadal przedmiotem dyskusji ze względu na koszty finansowe i środowiskowe.

Oczekuje się, że inflacja pozostanie na wysokim poziomie w 2026 r. pomimo podwyżki podstawowej stopy procentowej (5% jesienią 2025 r.) oraz zmniejszenia niedoborów paliw – co stało się możliwe dzięki zwiększeniu rezerw walutowych i zmniejszeniu zaległości płatniczych wobec zagranicznych dostawców. Tendencja ta będzie napędzana przez celową deprecjację kiny, która do tej pory była przewartościowana, a także przez wysokie koszty energii, przy czym produkcja energii elektrycznej i połączenia lotnicze między wyspami są w dużym stopniu uzależnione od importu paliw. Oczekuje się jednak, że inflacja cen żywności pozostanie pod kontrolą dzięki zwiększonej produkcji rolnej (80% ludności zajmuje się rolnictwem na własne potrzeby) oraz przedłużeniu zwolnienia z podatku VAT dla 13 podstawowych produktów spożywczych. Oczekuje się zatem, że konsumpcja gospodarstw domowych będzie rosła w umiarkowanym tempie.

Kontynuacja konsolidacji fiskalnej, ale ryzyko suwerenne pozostaje wysokie

Oczekuje się, że w 2026 r. nadal będzie następować redukcja deficytu publicznego. Budżety ministerstw obrony, prokuratora generalnego i sprawiedliwości zostaną znacznie zwiększone w celu zmniejszenia braku bezpieczeństwa oraz zapobiegania starciom między rywalizującymi gangami w dużych miastach, między społecznościami lokalnymi a pracownikami kopalń oraz między plemionami na obszarach wiejskich. Te powtarzające się i wieloaspektowe starcia regularnie powodują dziesiątki ofiar śmiertelnych i rannych oraz zakłócają działalność gospodarczą. Wzrosną również wydatki inwestycyjne – głównie na drogi – oraz dotacje mające na celu stymulowanie eksportu produktów rolnych (olej palmowy, kakao itp.), podobnie jak budżety na edukację i opiekę zdrowotną (podwyżki wynagrodzeń, kampanie szczepień, dofinansowanie czesnego). Wreszcie, jak wspomniano wcześniej, utrzymane zostanie zwolnienie z podatku VAT na 13 podstawowych artykułów spożywczych. Jednak dochody będą rosły szybciej niż wydatki dzięki wyższym dochodom z górnictwa i dywidendom wypłacanym przez spółki publiczne, a także dzięki reformie podatkowej (ustawa o naliczaniu podatku dochodowego) oraz szerszym uprawnieniom przyznanym organom podatkowym, co powinno zwiększyć dochody bez podnoszenia stawek podatku dochodowego ani ceł.

Oczekuje się, że wskaźnik zadłużenia do PKB będzie nadal spadał. Około połowa długu Papui-Nowej Gwinei ma charakter krajowy, podczas gdy 53% długu zagranicznego jest utrzymywane na warunkach preferencyjnych przez wierzycieli wielostronnych (MFW, Bank Światowy, Azjatycki Bank Rozwoju). Pozostała część długu znajduje się w rękach wierzycieli dwustronnych, głównie Australii i Chin, oraz inwestorów prywatnych, których udział wynosi 2% PKB w postaci euroobligacji z terminem wykupu w 2028 r. Według MFW potencjalna niemożność spłaty obligacji w terminie zapadalności oraz utrzymujący się niedobór waluty zagranicznej wskazują na wysokie ryzyko niewypłacalności, pomimo szybkiej konsolidacji finansów publicznych. Opóźnienia w płatnościach zagranicznych zaczęły się zmniejszać dzięki wzrostowi rezerw walutowych, a ostatnie wypłaty w ramach programów MFW również przyczyniają się do złagodzenia napięć walutowych.

Wreszcie oczekuje się, że w 2026 r. nadwyżka na rachunku bieżącym wzrośnie, przy czym eksport będzie rósł szybciej niż import. Nadwyżka ta powinna wystarczyć na pokrycie deficytu na rachunku finansowym wynikającego z amortyzacji długu publicznego oraz kredytów zaciągniętych przez przedsiębiorstwa górnicze na swoją działalność, który przewyższy wypłaty w ramach programów MFW oraz bezpośrednie inwestycje zagraniczne. Kredyty pochodzą głównie z Australii, RPA, Kanady, Chin, USA, Japonii i Malezji, a mogą również pochodzić z Francji, jeśli projekt gazowy Total Energie zostanie zrealizowany.

Ryzyko niestabilności społecznej i przemocy między społecznościami

Od momentu uzyskania niepodległości w 1975 r. kraj ten jest demokracją parlamentarną o systemie jednoizbowym. James Marape pełni funkcję premiera od 2019 r. W wyborach parlamentarnych w 2022 r. wygrał drugą kadencję dzięki zróżnicowanej koalicji niezależnych kandydatów i mikropartii – co jest powszechną konfiguracją w tym kraju. Oczekuje się, że pozostanie na stanowisku do końca kadencji w 2027 r. po odparciu dwóch wniosków o wotum nieufności we wrześniu 2024 r. i kwietniu 2025 r. Chociaż docenia się jego próby zmniejszenia deficytu publicznego oraz zapobieżenia eskalacji konfliktu zbrojnego z separatystami z Bougainville poprzez uznanie ich dążeń do niepodległości wyspy oraz przekazanie udziałów w kopalni miedzi rządowi wyspy, niezadowolenie związane z kosztami życia, bezrobociem i niskim poziomem redystrybucji dochodów z górnictwa nadal rośnie.

W tej atmosferze frustracji i braku perspektyw ekonomicznych, szczególnie dotkliwej wśród młodzieży, starcia między gangami i plemionami, a także ataki na kobiety oskarżane o czary, stają się coraz częstsze i brutalniejsze, zwłaszcza na Wyżynach (w głębi lądu), co powoduje, że rodziny uciekają do obszarów miejskich. Wzmocnienie zasobów policji i armii – których część personelu pozostaje skorumpowana, a czasami nadmiernie agresywna – nie wystarczy do rozwiązania tego kryzysu ani do skutecznego zwalczania handlu bronią, ludźmi i narkotykami, czemu sprzyja archipelagowy charakter kraju, bez większego zaangażowania lokalnych społeczności.

Na arenie międzynarodowej Papua-Nowa Gwinea utrzymuje bliskie stosunki z członkami Wspólnoty Narodów, zwłaszcza z tymi, którzy dysponują dużym doświadczeniem w dziedzinie górnictwa – z RPA, Kanadą, a przede wszystkim z Australią. Ta ostatnia pozostaje jej głównym partnerem: jest ważnym rynkiem zbytu dla eksportu surowców mineralnych, głównym dostawcą pomocy rozwojowej oraz bezpośrednich inwestycji zagranicznych w infrastrukturę i górnictwo, a także kluczowym sojusznikiem wojskowym w następstwie dwóch umów podpisanych w 2023 i 2025 roku – pierwszej poświęconej zwalczaniu przemytu, a drugiej dotyczącej wzajemnej pomocy w przypadku agresji. Partnerstwo wojskowe obejmuje również Stany Zjednoczone, które uczyniły Papuę placówką swojej obecności na Południowym Pacyfiku, zakładając dziesiątki baz marynarki wojennej na całym archipelagu w zamian za wsparcie dla rozwoju sił zbrojnych i walki z handlem ludźmi. Wreszcie, dwa największe rynki handlowe Papui-Nowej Gwinei to Japonia (LNG i miedź) oraz Chiny (LNG, nikiel, drewno). Ten ostatni kraj dąży do zwiększenia swoich wpływów, zarówno pod względem finansowym – poprzez częściowe wypełnienie luki powstałej w wyniku zakończenia programów USAID oraz poprzez inwestycje i pożyczki – jak i handlowym – poprzez negocjowanie dwustronnej umowy o wolnym handlu, której sprzeciwiają się Stany Zjednoczone i Australia.

Ostatnia aktualizacja: grudzień 2025 r.