Nowa Zelandia

Gospodarka się ożywia, ale perspektywy są zagrożone

Wzrost gospodarczy wznowił się w 2025 r. po tym, jak kraj doświadczył niepokojącej recesji. W 2024 r. aktywność gospodarcza skurczyła się o 0,5% z powodu trudnych warunków finansowych, które wpłynęły na inwestycje i (silnie zadłużone) gospodarstwa domowe, a wyniki handlu były słabe w wyniku słabego wzrostu gospodarczego w Chinach, głównym odbiorcy eksportu kraju. Ponadto zimowy kryzys energetyczny skłonił wiele przedsiębiorstw do zaprzestania działalności z powodu gwałtownego wzrostu cen energii elektrycznej. Tymczasem wydajność pracy uległa dalszemu spadkowi, co spowodowało wzrost jednostkowych kosztów pracy i wywarło dodatkową presję na marże przedsiębiorstw.

W 2025 r. gospodarka ożywiła się dzięki utrzymującej się poprawie sytuacji w turystyce (stanowiącej około 6% PKB) oraz poluzowaniu polityki pieniężnej zainicjowanemu przez Bank Rezerw Nowej Zelandii (RBNZ) w sierpniu 2024 r., co wspiera inwestycje i konsumpcję gospodarstw domowych. W pierwszym kwartale 2025 r. liczba przyjazdów zagranicznych osiągnęła 94% poziomu sprzed pandemii (2019 r.) w tym samym okresie, a takie działania jak złagodzenie wymogów wizowych powinny dodatkowo wspierać turystykę. Tymczasem po podwyższeniu oficjalnej stopy procentowej (OCR) do 5,5% w 2023 r. – najwyższego poziomu od 2008 r. – RBNZ obniżył ją sześć razy od sierpnia 2024 r. łącznie o 225 punktów bazowych (stan na czerwiec 2025 r.). Niższa inflacja i rosnąca stopa bezrobocia skłoniły RBNZ do złagodzenia polityki pieniężnej, w świetle podwójnego mandatu banku, polegającego na stabilizacji inflacji na poziomie około 2% oraz wspieraniu maksymalnego zrównoważonego zatrudnienia. Pomimo przyspieszenia inflacji do 2,5% w pierwszym kwartale 25 r., pozostaje ona w docelowym przedziale RBNZ (1–3%), a trudności z wyjściem z recesji sugerują perspektywę dalszych obniżek. W tym kontekście gwałtowny spadek w budownictwie mieszkaniowym odnotowany w 2024 r. może dobiec końca od 2026 r., ponieważ sektor ten wykazał oznaki stabilizacji na początku 2025 r. Niedobory siły roboczej są mniejsze (częściowo dzięki wzrostowi migracji netto), a presja kosztowa (koszty materiałów, kosztów finansowania) osłabła. Tendencja wzrostowa aktywności gospodarczej powinna utrzymać się do 2026 r., choć perspektywy są obciążone ryzykiem.

Ograniczenia handlowe zwiększają niepewność co do ożywienia gospodarczego wyspy. Biorąc pod uwagę stosunkowo niewielki udział Nowej Zelandii w deficycie handlowym Stanów Zjednoczonych, kraj ten otrzymał jedynie preferencyjną stawkę celną w wysokości 10%. Ponieważ jednak cła te zostaną prawdopodobnie przeniesione na amerykańskich konsumentów, mogą one spowodować wzrost cen na rynkach amerykańskich, wpływając tym samym na popyt na produkty nowozelandzkie. Niektóre sektory są szczególnie narażone ze względu na swoją zależność od rynku amerykańskiego, zwłaszcza sektor produktów mlecznych, mięsny i winiarski. Ponadto na gospodarkę Nowej Zelandii mogą wpłynąć skutki pośrednie, w szczególności spowodowane spadkiem globalnego wzrostu gospodarczego, a zwłaszcza spowolnieniem w Chinach, które są jej głównym rynkiem eksportowym po Stanach Zjednoczonych.

Utrzymujący się deficyt budżetowy

Chociaż oczekuje się wzrostu dochodów budżetowych w budżecie na rok 2025, kończącym się w czerwcu 2026 r., przewiduje się, że wzrost wydatków będzie większy. W związku z tym oczekuje się, że deficyt salda operacyjnego z wyłączeniem zysków i strat (OBEGAL lub saldo budżetowe) nieznacznie się zwiększy, przy czym rząd prognozuje powrót do zrównoważonego budżetu w 2028 r. Aby pobudzić inwestycje przedsiębiorstw i przeciwdziałać spadkowi wydajności, rząd zamierza wprowadzić 20-procentową ulgę podatkową na nowe aktywa produkcyjne (maszyny, narzędzia i sprzęt). Spowoduje to zmniejszenie potencjalnych dochodów podatkowych, ale poza tym ramy fiskalne pozostają stabilne. W związku z tym spodziewane ożywienie gospodarcze powinno zwiększyć podstawę opodatkowania, a tym samym przyczynić się do wyższych dochodów podatkowych. Ponadto sektorom zdrowia, infrastruktury, edukacji, obrony oraz porządku publicznego przypadnie znaczna część nowych wydatków. Kolejnym kluczowym środkiem budżetowym jest wprowadzenie zmian w systemie KiwiSaver, który ma na celu zachęcenie Nowozelandczyków do inwestowania w obliczu rosnących kosztów życia. Zmiany obejmują podwyższenie domyślnej stawki składek pracowniczych i pracodawczych, co z nawiązką zrównoważy spadek wkładu rządowego. Zmiany te powinny wesprzeć lokalną gospodarkę, ponieważ środki z programu KiwiSaver są inwestowane w aktywa nowozelandzkie.

Deficyt na rachunku bieżącym Nowej Zelandii wykazywał w ostatnich latach tendencję do zmniejszania się po osiągnięciu szczytowego poziomu w 2022 r. w wyniku drastycznego wzrostu światowych cen surowców. Tendencja do zmniejszania się deficytu na rachunku bieżącym ma się utrzymać w 2025 r. Deficyt w handlu towarami powinien nadal maleć ze względu na spodziewany globalny spadek kosztów surowców, co oznacza presję na obniżenie cen importowych. Ponadto bariery handlowe wprowadzone przez Stany Zjednoczone prawdopodobnie spowodują globalny spadek cen towarów w związku z poszukiwaniem alternatywnych rynków zbytu. Jest to jednak częściowo równoważone przez eksport, na który negatywnie wpływa słaby popyt globalny w obliczu nasilających się napięć handlowych, a także przez politykę łagodzenia polityki pieniężnej prowadzoną przez RBNZ, która wywołała presję na deprecjację waluty, a w konsekwencji – presję na wzrost cen importowych. Tymczasem deficyt w sektorze usług powinien nadal się zmniejszać, a nawet przekształcić się w nadwyżkę dzięki ożywieniu turystyki przyjazdowej. Deficyt na rachunku bieżącym jest tradycyjnie finansowany przez napływ środków finansowych i kapitału, zarówno w formie inwestycji bezpośrednich, jak i portfelowych. Do finansowania mogą również przyczynić się rezerwy walutowe, które w 2024 r. odpowiadały wartości około czterech miesięcy importu. Ryzyko związane z ewentualnym wyczerpaniem rezerw międzynarodowych jest ograniczone, ponieważ dług zagraniczny kraju (86% PKB, przy czym część państwowa stanowi 45% PKB) jest denominowany głównie w walucie lokalnej.

Polityka skręca w prawo

Wybory w październiku 2023 r. zakończyły się względnym zwycięstwem Partii Narodowej pod przewodnictwem Christophera Luxona, która zdobyła 38,1% głosów. Zdobywszy jedynie 48 mandatów z łącznej liczby 123, Partia Narodowa nie była w stanie samodzielnie sprawować rządów i utworzyła koalicję z Partią ACT (11 mandatów) oraz New Zealand First (8 mandatów). Przejęcie władzy przez prawicę stanowi ważny punkt zwrotny w polityce kraju, kończąc sześcioletnią kadencję lewicowej Partii Pracy. Rządząca koalicja próbuje cofnąć wiele polityk Partii Pracy, w tym przywileje i prawa Maorysów, postępowe reformy społeczne oraz regulacje środowiskowe.

Na arenie dyplomatycznej rywalizacja między Stanami Zjednoczonymi a Chinami stanowi wyzwanie dla Nowej Zelandii. Waszyngton jest długoletnim partnerem w zakresie sojuszu dyplomatycznego i bezpieczeństwa. Tymczasem Pekin jest zdecydowanie największym odbiorcą nowozelandzkiego eksportu. W celu utrzymania dobrych stosunków z obydwoma krajami były premier Hipkins złożył wizytę w Chinach w czerwcu 2023 roku. Niemniej jednak pod rządami nowej koalicji orientacja geopolityczna przesunęła się w kierunku zacieśnienia więzi z zachodnimi sojusznikami (sojusz „Five Eyes” oraz AUKUS). Ponadto mianowanie na stanowisko ministra spraw zagranicznych Winstona Petersa, lidera partii New Zealand First i krytyka Pekinu, może spowodować ochłodzenie stosunków między obydwoma krajami.

Płatności

Głównymi metodami płatności w Nowej Zelandii są karty (debetowe i kredytowe) oraz elektroniczne transakcje kredytowe lub debetowe (polecenia zapłaty i przelewy, automatyczne opłacanie rachunków oraz przelewy elektroniczne). Odnotowano gwałtowny wzrost popularności płatności zbliżeniowych, aplikacji mobilnych oraz płatności internetowych. Chociaż gotówka nadal odgrywa ważną rolę, jej wykorzystanie znacznie spada, a w latach 2013–2016 liczba czeków zmniejszyła się o połowę. Przelewy bankowe i przelewy SWIFT są najczęściej stosowanymi metodami płatności w transakcjach krajowych i międzynarodowych. Większość nowozelandzkich banków jest podłączona do sieci SWIFT.

Windykacja należności

0

Proces windykacji wierzytelności rozpoczyna się zazwyczaj od doręczenia wezwania do zapłaty, w którym wierzyciel powiadamia dłużnika o jego zobowiązaniach płatniczych (w tym o wszelkich należnych odsetkach umownych) wraz z terminem dokonania płatności.

POSTĘPOWANIE W SPRAWIE WYROKU SUMARYCZNEGO

Jeśli wierzyciel nie otrzyma płatności po wysłaniu wezwania do zapłaty, kolejnym możliwym krokiem jest wszczęcie postępowania w trybie uproszczonym. Procedura ta jest przeznaczona dla sytuacji, w których dłużnik nie ma argumentów na swoją obronę przed roszczeniem. Wniosek można złożyć do Sądu Rejonowego lub Sądu Najwyższego, w zależności od wartości roszczenia. Sąd Rejonowy jest właściwy do rozpatrywania spraw dotyczących roszczeń do kwoty 350 000 NZD, natomiast Sąd Najwyższy zazwyczaj rozpatruje sprawy dotyczące roszczeń powyżej 350 000 NZD. Należy złożyć pozew wraz z zawiadomieniem o wszczęciu postępowania, wnioskiem o wydanie wyroku w trybie uproszczonym oraz uzupełniającym oświadczeniem pod przysięgą wierzyciela (lub, w przypadku spółki, osoby fizycznej posiadającej osobistą wiedzę na temat okoliczności sprawy i upoważnionej do złożenia oświadczenia pod przysięgą w imieniu spółki), w którym przedstawiono okoliczności roszczenia. Wyrok w trybie uproszczonym zazwyczaj wiąże się z rozprawą trwającą około jednego dnia (jeśli dłużnik wniesie zarzuty), podczas której dowody są przedstawiane w formie oświadczenia pod przysięgą, a nie poprzez przesłuchanie świadków. Jeśli wniosek zostanie uwzględniony, sąd może wydać wyrok na korzyść wierzyciela. Jeśli wniosek nie spotka się z zarzutami, sąd może wydać wyrok zaoczny na korzyść wierzyciela, bez konieczności przeprowadzania pełnej rozprawy, choć wymagane będzie stawienie się w sądzie w celu wyznaczenia terminu rozprawy. Jeśli pozwany jest w stanie przedstawić uzasadniony zarzut, sąd może odmówić wydania wyroku w trybie uproszczonym i skierować sprawę do rozpatrzenia w trybie zwykłym.

POSTĘPOWANIE ZWYKŁE

Postępowanie zwykłe stosuje się w przypadku, gdy wydanie wyroku w trybie uproszczonym nie jest możliwe, ponieważ dłużnik podniósł uzasadniony zarzut, lub jeśli wyrok w trybie uproszczonym nie został wydany. Postępowanie zwykłe wszczyna się poprzez złożenie zawiadomienia o wszczęciu postępowania oraz pozwu. W zależności od wartości roszczenia (jak opisano powyżej) postępowanie to może toczyć się przed sądem rejonowym lub sądem wyższej instancji. W przeciwieństwie do wyroku w trybie uproszczonym, zwykłe postępowanie z obroną może wiązać się z dodatkowymi czynnościami, takimi jak ujawnienie dowodów, przesłuchanie świadków i wnioski międzyinstancyjne lub doręczenie pisemnych zestawień dowodów, w zależności od charakteru postępowania.

ODWOŁANIA

Sąd Najwyższy rozpatruje odwołania od orzeczeń Sądu Okręgowego. Sąd Apelacyjny jest właściwy do rozpatrywania odwołań od orzeczeń Sądu Wyższego. Odwołania ograniczają się zazwyczaj wyłącznie do kwestii prawnych. Odwołania do najwyższego sądu apelacyjnego w Nowej Zelandii, Sądu Najwyższego, mogą być rozpatrywane wyłącznie za zgodą tego sądu. Zgoda zostanie udzielona, jeżeli Sąd Najwyższy uzna, że rozpatrzenie odwołania leży w interesie sprawiedliwości.

0

Wykonanie orzeczenia sądowego

Jeżeli sąd wyda wyrok na korzyść wierzyciela, nie ma możliwości wniesienia odwołania lub wszystkie drogi odwoławcze zostały wyczerpane, wierzyciel może zwrócić się do Sądu Najwyższego lub Sądu Okręgowego (w zależności od wartości roszczenia, jak wskazano powyżej) z wnioskiem o podjęcie działań egzekucyjnych. Może to obejmować potrącenie z wynagrodzenia lub świadczeń dłużnika (jeśli dłużnikiem jest osoba fizyczna), zajęcie mienia, postępowanie egzekucyjne wobec osób trzecich lub ustanowienie zastawu na majątku dłużnika. Wyroki zagraniczne muszą najpierw zostać uznane przez sąd na podstawie ustawy o wzajemnym wykonywaniu orzeczeń z 1934 r. (Reciprocal Enforcement of Judgments Act 1934) lub na podstawie prawa zwyczajowego.

Postępowanie upadłościowe

UPADŁOŚĆ

Jeżeli wierzyciel nie otrzyma zapłaty po uzyskaniu wyroku przeciwko dłużnikowi, a dłużnik ten jest osobą fizyczną, wierzyciel może wystosować do dłużnika zawiadomienie o ogłoszeniu upadłości. Niezastosowanie się przez dłużnika do zawiadomienia o ogłoszeniu upadłości jest uznawane przez prawo za czyn upadłościowy.

WEZWANIE DO SPŁATY

Jeżeli dłużnik nie dokona płatności zgodnie z wezwaniem do zapłaty, a dłużnikiem jest spółka, kolejnym potencjalnym krokiem wierzyciela jest sporządzenie i doręczenie wezwania ustawowego dotyczącego zaległego długu. Można z niego skorzystać jako alternatywy dla wyroku w trybie uproszczonym lub postępowania zwykłego. Wezwanie ustawowe można wystosować tylko wtedy, gdy nie ma istotnego sporu co do długu. Po doręczeniu wezwania ustawowego dłużnik ma 15 dni roboczych na spłatę długu lub zawarcie porozumienia w sprawie spłaty, na które wyrazi zgodę wierzyciel. Jeżeli spółka będąca dłużnikiem nie dokona spłaty zgodnie z wezwaniem ustawowym, wierzyciel ma kolejne 30 dni roboczych na wszczęcie postępowania likwidacyjnego wobec tej spółki, wykorzystując nieprzestrzeganie wezwania ustawowego jako dowód niemożności spłaty przez dłużnika należnych długów. Spółka będąca dłużnikiem może jednak złożyć wniosek o uchylenie wezwania do zapłaty w terminie 10 dni roboczych od jego doręczenia. Sąd może uchylić wezwanie do zapłaty, jeżeli istnieje istotny spór co do tego, czy dług jest wymagalny, jeżeli spółka będąca dłużnikiem zgłasza roszczenie wzajemne, potrącenie lub roszczenie wzajemne, lub jeżeli istnieją inne wystarczające podstawy do uchylenia wezwania.

LIKWIDACJA

Likwidacja polega na zbyciu i podziale majątku spółki będącej dłużnikiem w przypadku, gdy spółka ta jest niewypłacalna lub nie przewiduje kontynuowania działalności. Do spółki wyznacza się likwidatora, który przejmuje zarządzanie spółką, zbywa jej majątek, spłaca wierzycieli, a pozostałą część majątku rozdziela między udziałowców.

UGODĘ Z WIERZYCIELAMI

Istnieją dwie potencjalne formy ugody z wierzycielami: nieformalne porozumienie między dłużnikiem a wierzycielem lub formalna ugoda z wierzycielami na mocy ustawy o spółkach z 1993 r. Formalny kompromis z wierzycielami to wiążące porozumienie między spółką będącą dłużnikiem a jej wierzycielem (wierzycielami) dotyczące spłaty jej długów, zawierające warunki mniej rygorystyczne niż ścisłe prawa wierzycieli wynikające z przepisów prawa. Ugoda może obejmować spłaty rozłożone w czasie, odroczenie płatności lub przyjęcie niższej kwoty w ramach całkowitego i ostatecznego uregulowania długu. Po zatwierdzeniu ugody z wierzycielami przez wymaganą większość wierzycieli lub przez sąd ugoda ta staje się wiążąca dla wszystkich wierzycieli. Odpowiednia procedura istnieje również w odniesieniu do osób fizycznych na mocy ustawy o niewypłacalności z 2006 r.

DOBROWOLNA ADMINISTRACJA

Spółka będąca dłużnikiem może poddać się dobrowolnej administracji, aby spróbować zmaksymalizować szanse na kontynuację działalności przez niewypłacalną spółkę lub, jeśli nie jest to możliwe, zapewnić wierzycielom lepszy zwrot niż w przypadku natychmiastowej likwidacji. Stanowi to uzupełnienie istniejącej procedury ugody z wierzycielami jako alternatywy dla likwidacji poprzez nałożenie moratorium na podejmowanie przez wierzycieli kroków mających na celu egzekucję wierzytelności.

Ostatnia aktualizacja: czerwiec 2025 r.