Libia

Kraj podzielony na dwie części

Rewolucja z 2011 roku i upadek Muammara Kaddafiego po 42 latach sprawowania władzy pogrążyły Libię w okresie niestabilności, który ostatecznie doprowadził do faktycznego podziału kraju od 2014 roku. Na zachodzie jedyną władzą wykonawczą uznaną przez społeczność międzynarodową jest Rząd Jedności Narodowej (GNU) pod przewodnictwem premiera Abdula Hamida Dbeibaha z Trypolisu, wspierany przez Wysoką Radę Państwa. Na wschodzie Rząd Stabilności Narodowej (GNS), na czele którego stoi premier Osama Hammad, a którego siedziba znajduje się między Syrtą a Bengazi, cieszy się poparciem Izby Reprezentantów od 2022 r. w związku z bezterminowym odroczeniem wyborów prezydenckich i parlamentarnych, pierwotnie zaplanowanych na 2021 r. GNS cieszy się poparciem Libijskiej Armii Narodowej (LNA) marszałka polowego Khalify Haftara, która faktycznie sprawuje władzę w regionie. Większość zasobów ropy i gazu w Libii znajduje się na terytoriach kontrolowanych przez LNA. Ta instytucjonalna dwoistość, uosabiana przez dwie rywalizujące ze sobą administracje otoczone mnóstwem uzbrojonych milicji, nadal poważnie osłabia sprawowanie rządów i rozwój gospodarczy.

Chociaż pojednanie polityczne pozostaje odległą perspektywą, kilka ostatnich wydarzeń wzbudziło nadzieję na ściślejszą współpracę między obiema stronami. W 2023 r. doszło do ponownego zjednoczenia Libijskiego Banku Centralnego (CBL) z siedzibą w Trypolisie. Instytucja ta ma szczególne znaczenie strategiczne, ponieważ gromadzi i redystrybuuje dochody z ropy naftowej, które stanowią praktycznie całość dochodów rządowych. Niedawno, przy wsparciu mediacji amerykańskiej, frakcje ze wschodu i zachodu wspólnie przyjęły jednolity budżet na rok 2026 – pierwszy od ponad dekady. W sierpniu tego samego roku obie strony podpisały również porozumienie pod auspicjami ONZ, mające na celu zorganizowanie wyborów w ciągu maksymalnie 24 miesięcy. Harmonogram ten pozostaje jednak uzależniony od utworzenia jednolitej władzy wykonawczej i instytucji krajowych. Niestabilność polityczna utrzymuje się jednak nadal, czego przykładem jest próba rezygnacji prezesa Banku Centralnego Naji Issy latem 2026 r., mimo że został on mianowany dwa lata wcześniej w celu ustabilizowania zarządzania dochodami z ropy naftowej. W kwestii bezpieczeństwa Wspólna Komisja Wojskowa (5+5), utworzona na mocy porozumienia o zawieszeniu broni z 2020 r., pozostaje jednym z głównych kanałów dialogu między przeciwnymi obozami.

Na fragmentację polityczną Libii wpływa również rywalizacja między konkurującymi ze sobą mocarstwami zagranicznymi. Trypolis korzysta ze wsparcia politycznego i wojskowego Turcji, a także finansowego i dyplomatycznego wsparcia Kataru. Natomiast obóz wschodni jest wspierany przez Egipt, Zjednoczone Emiraty Arabskie i Rosję, która dąży do umocnienia swojej pozycji zarówno w Afryce, jak i w regionie Morza Śródziemnego, zwłaszcza poprzez Korpus Afrykański (dawniej Grupa Wagnera). Niemniej jednak złagodzenie napięć między kilkoma regionalnymi mocarstwami wspierającymi przeciwne frakcje ograniczyło zakres konfrontacji prowadzonej przez pośredników i sprzyjało bardziej pragmatycznemu podejściu skoncentrowanemu na zachowaniu stabilności i utrzymaniu równowagi sił.

Wzrost gospodarczy w znacznym stopniu zależy od ropy

Ponieważ węglowodory stanowią ponad 60% PKB Libii, oczekuje się spowolnienia wzrostu gospodarczego w 2027 r. w miarę normalizacji cen ropy, przy założeniu, że Cieśnina Ormuz pozostanie otwarta w perspektywie długoterminowej. Niemniej jednak aktywność gospodarcza powinna nadal być wspierana przez rosnącą produkcję ropy naftowej, po osiągnięciu w 2026 r. rekordowej średniej wynoszącej prawie 1,4 mln baryłek dziennie – najwyższego poziomu od ponad dekady – pod warunkiem utrzymania względnej stabilności politycznej i bezpieczeństwa. Oczekuje się zatem, że sektor wydobywczy przyciągnie większość zagranicznych inwestycji prywatnych, ponieważ władze dążą do zwiększenia produkcji do dwóch milionów baryłek dziennie do 2030 r. Jednak przyznanie zaledwie pięciu z 22 bloków oferowanych przez Narodową Korporację Naftową (NOC) w ramach rundy koncesyjnej z 2025 r. – pierwszej od 2007 r. – podkreśla trudności w pogodzeniu ambicji Libii z wymaganiami międzynarodowych koncernów naftowych, które ostrożnie powracają do tego kraju. W sektorze gazowym NOC kontynuuje realizację morskiego projektu Structures A&E (8 mld USD) we współpracy z włoską firmą Eni. Projekt, którego uruchomienie zaplanowano na 2027 r., powinien przyczynić się do poprawy wytwarzania energii elektrycznej w czasie, gdy nadal często dochodzi do przerw w dostawach prądu.

Ponadto przyjęcie jednolitego budżetu na rok 2026 powinno ułatwić finansowanie projektów rozwojowych i odbudowy, poprawiając jednocześnie koordynację polityk gospodarczych między konkurującymi ze sobą instytucjami. Ten pierwszy krok w kierunku zjednoczenia może ożywić dyskusje na temat stopniowego znoszenia zamrożenia części libijskiego funduszu majątkowego o wartości około 80 mld USD, w celu sfinansowania ukierunkowanych projektów inwestycyjnych. Aktywa te, zamrożone od 2011 r. w ramach sankcji międzynarodowych, są co do zasady powiązane z utworzeniem rządu wybranego w wyborach.

Biorąc pod uwagę ogromną zależność Libii od ropy naftowej, która generuje ponad 95% dochodów rządowych, wysokie wydatki publiczne będą nadal wspierać konsumpcję gospodarstw domowych, choć w mniejszym stopniu niż w 2026 r., ponieważ sektor publiczny pozostaje głównym pracodawcą w kraju, odpowiadającym za około 80% formalnego zatrudnienia. Natomiast oczekuje się, że prywatny sektor pozanaftowy pozostanie słabo rozwinięty i w dużej mierze nieformalny. Inflacja, która prawdopodobnie jest niedoszacowana pomimo niedawnej zmiany metodologii obliczania, powinna nieco osłabnąć w 2027 r., głównie dzięki efektowi bazowemu wynikającemu z dewaluacji dinara libijskiego w styczniu 2026 r., która znacznie zwiększyła koszty importu. Libia pozostaje w dużym stopniu uzależniona od importu, który w 2025 r. wyniesie około 65% PKB. Inflacja będzie jednak nadal negatywnie wpływać na siłę nabywczą gospodarstw domowych. Dewaluacja, w połączeniu ze zniesieniem w marcu 2026 r. 15-procentowego podatku od transakcji walutowych, pomogła zmniejszyć różnicę między oficjalnym kursem walutowym a kursem na rynku równoległym, chociaż ten ostatni nadal finansuje prawie 60% importu kraju.

Utrzymująca się niepewność sytuacji fiskalnej

Sytuacja fiskalna Libii pozostaje ściśle powiązana z sektorem węglowodorów. Pomimo prawdopodobnej normalizacji cen ropy naftowej w 2027 r. oczekuje się utrzymania nadwyżki budżetowej, wspieranej w szczególności przez rosnącą produkcję ropy i gazu. Przedłużyłoby to ożywienie w finansach publicznych obserwowane po kilku latach znacznych deficytów. Przyjęcie jednolitego budżetu powinno również poprawić przejrzystość i koordynację wydatków publicznych, które wcześniej były realizowane oddzielnie przez dwie rywalizujące ze sobą administracje w kraju. Pozwoliłoby to ponadto na ponowne włączenie do oficjalnych kanałów części dochodów, które wcześniej były przekierowywane poza formalne ramy budżetowe. Zgodnie z porozumieniem Rząd Jedności Narodowej (GNU) zachowa odpowiedzialność za wydatki bieżące, natomiast wydatki na środki trwałe będą ustalane przez wspólną komisję reprezentującą obie strony pod nadzorem Centralnego Banku Libii (CBL). Dokładniej rzecz ujmując, spadek dochodów pozapodatkowych wynikający ze zniesienia podatku od transakcji walutowych nie powinien stanowić przeszkody dla kontynuacji inwestycji publicznych. Zgodnie z zaleceniami CBL oczekuje się również, że władze będą dążyć do ograniczenia wzrostu kosztów wynagrodzeń w sektorze publicznym oraz dotacji energetycznych, które w 2025 r. stanowiły odpowiednio 30% i 20% PKB, choć postępy w tym zakresie prawdopodobnie pozostaną ograniczone.

Utrzymanie nadwyżki budżetowej – choć mniejszej – w połączeniu z solidnym wzrostem nominalnym oraz stopniowym ograniczaniem równoległych mechanizmów finansowania powinno przyczynić się do obniżenia długu publicznego jako udziału w PKB. Redukcja długu pozostaje jednak kwestią drugorzędną. Libijski dług publiczny znajduje się w dużej mierze w posiadaniu CBL, który finansuje rząd poprzez wykorzystanie swoich rezerw walutowych, i jest denominowany w walucie lokalnej. Składający się głównie z zaliczek i wierzytelności wewnątrz sektora publicznego, nakłada on na państwo jedynie ograniczone ograniczenia finansowe, ponieważ nie wiąże się ani z płatnościami odsetkowymi, ani ze stałymi harmonogramami spłat.

Po gwałtownym wzroście w 2026 r., spowodowanym wyższymi cenami ropy, oczekuje się, że nadwyżka na rachunku bieżącym zmniejszy się w 2027 r. Niższe światowe ceny ropy prawdopodobnie będą miały negatywny wpływ na przychody z eksportu, pomimo utrzymującego się wzrostu produkcji ropy i gazu. Import pozostanie na wysokim poziomie, wspierany przez wydatki na odbudowę, projekty infrastrukturalne oraz inwestycje w sektorze energetycznym. Oczekuje się, że deficyt w sektorze usług utrzyma się na wysokim poziomie ze względu na duże uzależnienie Libii od zagranicznej wiedzy specjalistycznej przy realizacji wielkoskalowych projektów inwestycyjnych. Pomimo zmniejszenia nadwyżki na rachunku bieżącym sytuacja zewnętrzna powinna pozostać stabilna dzięki znacznym rezerwom walutowym, które odpowiadają wartości ponad 30 miesięcy importu, oraz utrzymującym się napływom bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Oczekuje się, że inwestycje te będą nadal koncentrować się w sektorze węglowodorów, jednak ich realizacja będzie nadal utrudniona przez rozdrobnienie instytucjonalne, niepewność polityczną oraz niekorzystne otoczenie biznesowe, co skłoni wielu inwestorów do odłożenia w czasie swoich największych przedsięwzięć.

Ostatnia aktualizacja: sierpień 2026 r.