Kongo (Republika Demokratyczna)

Nadzieje na szybkie zawarcie porozumienia pokojowego na wschodzie słabną

Od października 2023 r. na wschodzie nasiliły się walki między M23/AFC (Ruch 23 Marca/Sojusz Rzeki Kongo) a Siłami Zbrojnymi Demokratycznej Republiki Konga (FARDC), wspieranymi przez lokalne uzbrojone milicje znane jako „patrioci”. Na początku 2025 r. M23 posunęło się naprzód we wschodnich prowincjach Północnego i Południowego Kivu, zajmując w styczniu i lutym strategiczne miasta Goma i Bukavu. Rozejm, podpisany 24 kwietnia 2025 r. przy mediacji Kataru i potwierdzony deklaracją zasad 19 lipca, został złamany 10 sierpnia. Od tego czasu walki trwają, a każda ze stron obwinia drugą, co zagraża perspektywom pokoju. Ruch M23 domaga się uwolnienia ponad 700 więźniów i zamierza utrzymać kontrolę nad dwiema prowincjami Kivu, co sprawia, że zawarcie trwałego porozumienia staje się niepewne. Ponadto brak wiarygodnego odstraszania militarnego ze strony rządu centralnego oraz pojawienie się nowych milicji, takich jak Wazalendo, które wspierają FARDC, dodatkowo komplikuje negocjacje. Ruch M23 ma przewagę militarną, dysponując kontyngentem szacowanym na 3 000 do 5 000 bojowników. ONZ szacuje tę liczbę na dwukrotnie większą, biorąc pod uwagę wsparcie ze strony Rwandyjskich Sił Obronnych (RDF), których obecność Kigali nadal zaprzecza. Obecność administracyjna państwa na wschodzie kraju praktycznie zanikła, pozostawiając pole do działania M23, podczas gdy misja zbrojna Wspólnoty Rozwoju Afryki Południowej w DRK (SAMIDRC) rozpoczęła wycofywanie się pod koniec kwietnia.

27 lipca 2025 r. podpisano porozumienie pokojowe między Demokratyczną Republiką Konga (DRK) a Rwandą, przy wspólnym pośrednictwie Stanów Zjednoczonych i Kataru. Przewiduje ono w szczególności wycofanie Sił Obronnych Rwandy (RDF) oraz obejmuje wspólny mechanizm koordynacji bezpieczeństwa mający na celu ściganie grup zbrojnych i wymianę danych wywiadowczych, a także zobowiązania dotyczące powrotu uchodźców, dostępu pomocy humanitarnej oraz współpracy z Misją Stabilizacyjną Organizacji Narodów Zjednoczonych w Demokratycznej Republice Konga (MONUSCO). Wprowadzenie tego mechanizmu może okazać się żmudne. Presję wywieraną przez Waszyngton można tłumaczyć dążeniem tego ostatniego do uzyskania preferencyjnej umowy dotyczącej wydobycia oraz zabezpieczenia strategicznego łańcucha dostaw, ponieważ wschodnia część DRK jest bogata w zasoby naturalne (złoto, cyna, tantal i wolfram). Chiny pozostają również ważnym partnerem dyplomatycznym i handlowym DRK, a chińskie przedsiębiorstwa kontrolują prawie 80% kopalń miedzi i kobaltu w tym kraju. Umowa z 2008 r. między tymi przedsiębiorstwami a DRK, przewidująca budowę infrastruktury w zamian za dostęp do surowców mineralnych, została renegocjowana w 2024 r. na warunkach bardziej korzystnych dla DRK. Społeczeństwo obywatelskie uważa jednak, że zmienione postanowienia są nadal niewystarczające. Na szczeblu regionalnym Uganda umacnia swoją pozycję jako sojusznik wojskowy: 20 czerwca 2025 r. podpisano umowę o współpracy między obydwoma krajami w celu zwalczania Sojuszniczych Sił Demokratycznych (ADF), ugrupowania zbrojnego utworzonego pierwotnie przez byłych ugandyjskich rebeliantów i powiązanego z Państwem Islamskim. Kampala stara się zapobiec ponownym atakom na swoim terytorium oraz ograniczyć wpływy M23 i Rwandy poprzez wzmocnienie swojej obecności na dalekiej północy, zwłaszcza w Ituri – strategię tę przyjęło również Burundi w prowincji Kivu Południowe. MONUSCO wstrzymała realizację planu wycofania się i wysyła posiłki, zwłaszcza do Ituri.

Konsekwencje tych walk wewnętrznych są znaczne, zarówno pod względem gospodarczym, jak i dyplomatycznym, a także z punktu widzenia humanitarnego: 7 milionów osób wewnętrznie przesiedlonych, pogorszenie się sytuacji zdrowotnej (epidemia cholery), zwiększone ryzyko niedożywienia, w sytuacji, gdy prawie 72% ludności żyje w skrajnym ubóstwie. Ponadto przejęcie wschodniej części kraju przez grupy zbrojne pozbawia gospodarkę kongijską dodatkowych dochodów z wydobycia, zwłaszcza ze złota.

Miedź jest motorem wzrostu gospodarczego

W 2025 r. wzrost gospodarczy nieznacznie spowolnił z powodu mniej dynamicznej ekspansji górniczej, ale oczekuje się, że w 2026 r. ulegnie on stabilizacji. Sektor wydobywczy i związane z nim projekty infrastrukturalne pozostaną jednak siłą napędową gospodarki. Produkcja górnicza wzrośnie, głównie dzięki miedzi, kobaltowi i cynkowi, których złoża znajdują się poza strefami walk, na dalekim południu (Tanganika, Katanga i Lualaba). Od 2025 r. sektor miedzi czerpie korzyści z wyższych cen oraz rozbudowy kilku kopalń, w szczególności Kamoa-Kakula w prowincji Lualaba, której roczna produkcja osiągnęła 600 000 ton pod koniec 2025 r. W lutym bieżącego roku rząd zawiesił eksport kobaltu, aby przeciwdziałać spadkowi jego ceny, która w ciągu trzech lat spadła czterokrotnie z powodu nadpodaży. W 2024 r. na DRK przypadały trzy czwarte światowej produkcji kobaltu. Oczekuje się, że zawieszenie to zostanie zniesione w 2026 r. wraz z ożywieniem cen, aby nie utrudniać produkcji miedzi, która jest ściśle powiązana z produkcją kobaltu. Wreszcie oczekuje się, że cynk będzie ważnym motorem wzrostu w sektorze wydobywczym dzięki pełnemu uruchomieniu kopalni Kipushi, której roczna zdolność produkcyjna wynosi 278 000 ton koncentratu. Surowce te są eksportowane ciężarówkami, głównie do portu w Durbanie, a w mniejszym stopniu na angolską linię kolejową prowadzącą do portu w Lobito, której tor o długości 1 300 km został odnowiony przez Chiny. Stany Zjednoczone, Unia Europejska oraz Afrykański Bank Rozwoju zobowiązały się do sfinansowania renowacji odcinka kongijskiego (800 km) oraz jego połączenia. Rozwój tej infrastruktury, której finansowanie ma zostać zakończone do 2026 r., zwiększy atrakcyjność tego obszaru poprzez poprawę dostępu do oceanu i połączeń regionalnych, pobudzając tym samym sektor górniczy kraju oraz eksport. Oczekuje się również, że projekt ten przyniesie korzyści branży budowlanej.

Jednak inwestycje poza sektorem górniczym będą nadal hamowane przez niekorzystne otoczenie biznesowe, na które wpływ mają powszechna korupcja i napięcia związane z bezpieczeństwem. Inwestycje publiczne i krajowe są utrudnione przez niskie dochody rządowe oraz wysokie koszty i niedostępność kredytów. Rządowy program działań (2024–2028), o wartości prawie 93 mld USD, ma na celu stymulowanie działalności gospodarczej poprzez wspieranie kluczowych sektorów, takich jak rolnictwo, transport i bezpieczeństwo. Jednak jego wdrażanie przebiega powoli. Inwestycje zagraniczne koncentrują się w sektorze górniczym i powiązanej infrastrukturze transportowej (drogi, lotniska i porty). Na przykład projekt głębokowodnego portu w Banana, położonego na wąskim wybrzeżu, jest współfinansowany przez emiracką firmę DP World oraz brytyjski fundusz publiczny British International Investment (BII) na łączną kwotę około 1,2 mld USD. Pierwsza faza, której zakończenie zaplanowano na koniec 2026 r., umożliwi portowi przyjmowanie dużych statków, zapewniając roczną przepustowość na poziomie 450 000 TEU oraz powierzchnię magazynową wynoszącą 30 hektarów. Konsumpcja prywatna, która stanowi 63% PKB, nadal odczuwa skutki kryzysu humanitarnego wynikającego z konfliktu we wschodniej części kraju. Inflacja będzie jednak nadal spadać dzięki stabilizacji kursu walutowego względem dolara amerykańskiego, spadkowi światowych cen ropy naftowej oraz restrykcyjnej polityce pieniężnej. Oczekuje się, że Bank Centralny Konga będzie stopniowo obniżał swoją stopę procentową, która podczas ostatniej weryfikacji w lipcu 2025 r. utrzymano na poziomie 25%, w celu wsparcia wzrostu gospodarczego.

Utrata kontroli na wschodzie spowalnia redukcję podwójnego deficytu

W 2025 r. deficyt budżetowy wzrósł z powodu konfliktu zbrojnego. Wydatki na bezpieczeństwo stanowią obecnie 2% PKB, a rząd podwoił wynagrodzenia wojskowych, które obecnie stanowią 24,5% publicznych wydatków na wynagrodzenia, co z kolei odpowiada 4,8% PKB. Z drugiej strony dochody spadły z powodu utraty kontroli nad terytoriami Ituri, Północnego i Południowego Kivu, co doprowadziło do szacowanego 4-procentowego spadku oczekiwanych dochodów z podatków od wydobycia. Złoto, cyna, wolfram i tantal wydobywane w kopalniach rzemieślniczych znajdujących się pod kontrolą lub wpływem rebeliantów są przemycane drogą lądową do sąsiednich krajów (Uganda, Rwanda), a następnie eksportowane, często przez Kenię, do Zjednoczonych Emiratów Arabskich w celu przetworzenia i sprzedaży na rynku międzynarodowym. W odpowiedzi na osłabienie państwa w czerwcu 2025 r. Zgromadzenie Narodowe uchwaliło zrewidowany budżet, w którym odnotowano spadek dochodów o 2,5 punktu procentowego w porównaniu z budżetem początkowym. W rezultacie wydatki celowe również zostały zmniejszone o 1,7 punktu. Główne środki oszczędnościowe dotyczyły zmniejszenia budżetów przeznaczonych dla instytucji ministerialnych i ustawodawczych. W 2026 r. oczekuje się jedynie nieznacznej poprawy deficytu, pod warunkiem wdrożenia niektórych reform przewidzianych w ramach programu MFW, w szczególności zniesienia zwolnień z podatku VAT i ceł na artykuły pierwszej potrzeby. Ponadto dochody z sektora wydobywczego, które stanowią około 30% dochodów publicznych, powinny pomóc w ograniczeniu deficytu. Chińsko-kongijskie joint venture górnicze Sicomines od stycznia 2024 r. płaci państwu roczną opłatę eksploatacyjną w wysokości 1,2% swoich przychodów.

Finansowanie deficytu opiera się głównie na zewnętrznych środkach wielostronnych, zwłaszcza na pożyczkach projektowych i wsparciu budżetowym (2,2% PKB w 2025 r.). W styczniu 2025 r. MFW zatwierdził dwie umowy o okresie obowiązywania 38 miesięcy: rozszerzony instrument kredytowy (ECF) o wartości 1,7 mld USD oraz instrument na rzecz odporności i zrównoważonego rozwoju o wartości 1 mld USD. W ramach ECF wypłacono już 523 mln USD. Oczekuje się, że umiarkowany wskaźnik zadłużenia publicznego pozostanie stabilny, a jego część zewnętrzna (64,5% całości) będzie równomiernie rozłożona między wierzycieli wielostronnych (MFW, Bank Światowy) i dwustronnych; zadłużenie wobec Chin stanowiło 4,7% PKB w 2024 r. Dług krajowy składa się głównie z zaległości (6,4% PKB).

W 2026 r. umiarkowany deficyt na rachunku bieżącym nieznacznie się zmniejszy dzięki poprawie nadwyżki handlowej. Eksport, pochodzący niemal wyłącznie z sektora wydobywczego, będzie rósł w szybszym tempie niż import. DRK będzie mogła liczyć na miedź, zarówno surową, jak i rafinowaną, której wysokie ceny oraz zakończona rozbudowa kopalni Kamoa-Kakula przyczynią się do wzrostu dochodów. W 2026 r. wznowiony zostanie eksport kobaltu, choć może on podlegać kontyngentom mającym na celu podwyższenie cen. DRK eksportuje również złoto, diamenty i ropę naftową. Chociaż walki we wschodniej części kraju utrudniają handel, ponieważ minerały są transportowane głównie ciężarówkami, główne zakłady wydobywcze znajdują się poza strefami konfliktu. Handel z Chinami, który stanowi 70% eksportu Konga i 34% importu, będzie nadal odgrywał kluczową rolę. Import dóbr kapitałowych (40% całości), związanych z projektami infrastrukturalnymi i finansowanych przez sektor prywatny lub publiczny w ramach rządowego programu działań, pozostanie na wysokim poziomie. Jednak spadek światowych cen ropy rafinowanej, która stanowi drugą co do wielkości pozycję importową, przyczyni się do zmniejszenia ogólnych kosztów. Projekty infrastrukturalne (górnictwo, transport) będą również przyczyniać się do wzrostu deficytu strukturalnego w sektorze usług. Deficyt dochodów pierwotnych również ma się pogłębić w związku z rozwojem sektora wydobywczego, który jest w dużej mierze finansowany przez inwestorów zagranicznych, którzy repatriują zyski. Z drugiej strony saldo dochodów wtórnych pozostanie dodatnie, wspierane przez przekazy pieniężne od diaspory, które stanowią około 5% PKB. Poziom pomocy międzynarodowej pozostaje niepewny ze względu na ograniczenia oficjalnej pomocy rozwojowej, pomimo trwającego kryzysu humanitarnego. Wreszcie deficyt na rachunku bieżącym będzie w dużej mierze finansowany z dotacji projektowych i międzynarodowych pożyczek projektowych (0,8% PKB w 2025 r.), bezpośrednich inwestycji zagranicznych (2,5% PKB) oraz wsparcia finansowego z MFW i Banku Światowego (1,6% PKB). Płatności z MFW pomogą uzupełnić rezerwy, których pokrycie stopniowo zbliża się do progu trzech miesięcy importu, z wyłączeniem pomocy.

Ostatnia aktualizacja: sierpień 2025 r.