Kazachstan

Wzrost napędzany przez węglowodory i popyt krajowy

W 2025 r. spodziewane jest tymczasowe przyspieszenie wzrostu gospodarczego, które będzie napędzane zwiększoną produkcją ropy naftowej oraz bodźcami fiskalnymi. Sektor naftowy ma kluczowe znaczenie dla gospodarki (35% PKB i 75% eksportu), a produkcja ropy naftowej wzrośnie dzięki rozbudowie złoża Tengiz oraz rozpoczęciu wydobycia ropy łupkowej. Popyt krajowy utrzymuje się na wysokim poziomie, napędzany przez zmniejszenie oszczędności gospodarstw domowych, stopniowe ograniczanie ubóstwa oraz łatwiejszy dostęp do kredytów dzięki pożyczkom subsydiowanym i innym działaniom o charakterze quasi-fiskalnym (gwarancje kredytowe, wsparcie sektorowe lub społeczne itp.). Jednocześnie modernizacja infrastruktury publicznej wspiera inwestycje. Kraj ten nadal przyciąga również bezpośrednie inwestycje zagraniczne; w 2025 r. uruchomiono kilka dużych projektów w zakresie infrastruktury, energetyki i metalurgii o łącznej wartości 6 mld EUR. Oczekuje się jednak, że od 2026 r. tempo wzrostu gospodarczego ulegnie spowolnieniu i powróci do poziomu potencjalnego, ponieważ hamują go utrzymujące się słabości strukturalne poza sektorem węglowodorów. Wynika to z ograniczenia środków wsparcia fiskalnego, stabilizacji produkcji węglowodorów oraz zacieśnienia polityki pieniężnej mającego na celu powstrzymanie inflacji.

Gospodarka Kazachstanu nadal się dywersyfikuje, a sektor usług stanowi już 56% PKB, napędzany przez finanse, handel i transport, choć wydajność pozostaje czynnikiem ograniczającym. Transport i logistyka szybko się rozwijają dzięki popytowi ze strony sektorów wydobywczego i rolnego, a także dzięki rozwojowi korytarza transkaspijskiego (lub środkowego) oraz integracji z chińską inicjatywą „Jeden pas i jedna droga”. W 2024 r. wolumen przewozów towarowych w korytarzu środkowym wzrósł o 60%, dzięki ogromnym inwestycjom w infrastrukturę kolejową i portową, a także międzynarodowemu finansowaniu modernizacji dróg i poprawie regionalnej łączności. Ponadto wolumen w budownictwie wzrósł o 15,4%, napędzany dużymi projektami w regionie Mangystau (miejscu wydarzeń w 2023 r.), takimi jak szkoły, szpitale, zakłady odsalania wody i rurociągi naftowe. Przemysł pozostaje silny (39% PKB), ale jest uzależniony od węglowodorów, podczas gdy rolnictwo (4% PKB) nadal odgrywa strategiczną rolę: przy 215 milionach hektarów gruntów rolnych i 12,7% ludności aktywnej zawodowo zatrudnionej w rolnictwie, Kazachstan jest jednym z czołowych światowych eksporterów pszenicy, jednak jego potencjał pozostaje w niewystarczającym stopniu wykorzystany. Zaczyna się rozwijać sektor czystej energii. W kraju działa 148 obiektów wykorzystujących energię odnawialną, wytwarzających prawie 3 000 MW, jednak w 2024 r. stanowiło to zaledwie 5% koszyka energetycznego. Kazachstan zobowiązał się do osiągnięcia neutralności węglowej do 2060 r., realizując flagowe projekty, takie jak Hyrasia One dotyczące ekologicznego wodoru, oraz wprowadzając zachęty mające na celu przyciągnięcie inwestycji prywatnych i zagranicznych.

Chociaż prognozuje się jej spadek, inflacja pozostaje jednym z głównych wyzwań makroekonomicznych, a jej poziom od pięciu lat utrzymuje się konsekwentnie powyżej docelowego poziomu 5%. Ta utrzymująca się tendencja wynika z trwałego popytu krajowego, napędzanego kredytami – często subsydiowanymi – oraz innymi bodźcami fiskalnymi. Do tego dochodzą czynniki zewnętrzne, w szczególności przenoszenie rosyjskich presji inflacyjnych poprzez import, spotęgowane przez deprecjację tenge w następstwie spadku wartości rubla oraz spadających cen ropy naftowej. Słabość waluty krajowej skłania bank centralny do interwencji na rynku walutowym poprzez sprzedaż waluty obcej z rezerw oraz z Funduszu Narodowego (NFRK), przy jednoczesnym utrzymaniu restrykcyjnej polityki. W ten sposób neutralizuje on tenge wykorzystane do zakupu złota produkowanego lokalnie poprzez sprzedaż waluty obcej uzyskanej z eksportu tego złota. Oczekiwania inflacyjne pozostają wysokie i zmienne. Napędzają je rosnące ceny paliw związane z wycofywaniem dotacji, planowana podwyżka podatku VAT z 12% do 16% w 2026 r. oraz wdrożenie programu „Taryfa w zamian za inwestycje”. Program ten zakłada podwyżki taryf w zamian za zobowiązania operatorów do inwestowania w modernizację infrastruktury energetycznej. Pomimo zacieśnienia polityki pieniężnej oczekuje się, że inflacja utrzyma się powyżej poziomu docelowego banku centralnego co najmniej do 2027 r.

Deficyt ograniczony dzięki wykorzystaniu niekonwencjonalnych źródeł finansowania

Pomimo utrzymującego się wzrostu gospodarczego sytuacja budżetowa staje się coraz bardziej niestabilna z powodu spadku cen ropy naftowej, co doprowadziło do spadku dochodów z węglowodorów (3,2% PKB w pierwszej połowie 2025 r. w porównaniu z 5,6% rok wcześniej). Dochody podatkowe pozostają niewystarczające z powodu wąskiej podstawy opodatkowania, licznych zwolnień i zbyt optymistycznych prognoz, a sytuację pogarsza spadek cen ropy. Reforma kodeksu podatkowego, zaplanowana na 2026 r. i obejmująca podwyżki podatków oraz usprawnienia w administracji podatkowej, powinna doprowadzić do niewielkiego wzrostu dochodów i wesprzeć konsolidację fiskalną. Aby ograniczyć deficyt, rząd ucieka się do finansowania nadzwyczajnego, takiego jak wypłaty z państwowego funduszu majątkowego (NFRK) oraz niekonwencjonalne dywidendy z przedsiębiorstw publicznych. Strategia ta nie jest zrównoważona w perspektywie długoterminowej, ponieważ powoduje spadek wartości aktywów państwowych i opóźnia reformy strukturalne niezbędne do poszerzenia podstawy opodatkowania. Dług publiczny, który wciąż jest niski jak na standardy rynków wschodzących, mimo to rośnie, a wraz z nim koszty obsługi długu (2,7% PKB w 2025 r.).

Deficyt na rachunku bieżącym znacznie się pogłębił w 2025 r. Pogorszenie to wynikało głównie z niższych cen ropy naftowej i wolumenu eksportu. Podczas gdy eksport spadł, import wzrósł, napędzany silnym popytem krajowym i projektami infrastrukturalnymi. Deficyt dochodów pierwotnych pozostaje wysoki z powodu repatriacji zysków przez zagraniczne przedsiębiorstwa z sektora naftowego, choć tempo repatriacji spowalnia wraz ze spadkiem cen ropy. Deficyt na rachunku bieżącym nie jest finansowany przez bezpośrednie inwestycje zagraniczne (BIZ), których poziom gwałtownie spadł, zwłaszcza w związku z zakończeniem dużych projektów naftowych i gazowych (dywidendy repatriowane przez największe koncerny naftowe). Rezerwy walutowe ulegają uszczupleniu. Ze względu na szczególnie dużą liczbę błędów i pominięć prawdopodobne jest, że deficyt na rachunku bieżącym jest przeszacowany, ponieważ nie uwzględniono reeksportu do Rosji z naruszeniem zachodnich sankcji. W ramach strategii dywersyfikacji eksportu rząd w czerwcu 2025 r. wsparł utworzenie 557 przedsiębiorstw z sektorów innych niż wydobywczy na rynkach zagranicznych. Chociaż Kazachstan eksportuje głównie do Włoch, Chin, Holandii i Rosji, dąży do wzmocnienia stosunków handlowych z całą Unią Europejską, szczególnie w dziedzinie energii, infrastruktury i rud metali. Pozycja Rosji, która nadal pozostaje partnerem strategicznym, ulega osłabieniu w kontekście międzynarodowych sankcji oraz logistycznej reorientacji w kierunku korytarza transkaspijskiego.

Rosnące znaczenie korytarzy łączących Chiny z Europą

Polityka wewnętrzna nadal charakteryzuje się aktywną dynamiką prezydenta Kassym-Jomarta Tokajewa, który dąży do umocnienia swojej władzy, kształtując jednocześnie wizerunek „Nowego Kazachstanu”. Od czasu krwawych zamieszek w styczniu 2022 r., wywołanych gwałtownym wzrostem cen paliw i spotęgowanych gniewem spowodowanym korupcją, nierównościami społecznymi oraz brakiem reform, Tokajew zmarginalizował sieci powiązań byłego prezydenta Nursułtana Nazarbajewa, osłabiając w ten sposób wpływy jego lojalistów w sferze gospodarczej i politycznej. Strategia ta ma na celu odcięcie jego władzy od oskarżeń o przywłaszczanie sobie bogactw ropy naftowej, które przypisuje on poprzedniemu reżimowi, przy jednoczesnym zapobieganiu jakiemukolwiek skoordynowanemu sprzeciwowi ze strony elit. Pomimo ogłoszenia reform instytucjonalnych, społecznych i gospodarczych reżim zachowuje autorytarny charakter. Kontrola nad społeczeństwem obywatelskim, mediami i opozycją pozostaje ścisła, a pluralizm polityczny praktycznie nie istnieje. Zniesienie kary śmierci i utworzenie Rady Konstytucyjnej nie wystarczyły do wzmocnienia praworządności: instytucje sądowe pozostają w dużej mierze zależne, co ogranicza dostęp do sprawiedliwego wymiaru sprawiedliwości zarówno dla obywateli, jak i inwestorów zagranicznych. Utrzymuje się niezadowolenie społeczne, podsycane przez postrzegane zjawiska korupcji, nepotyzmu, niskiej jakości życia oraz strajki, szczególnie w sektorze energetycznym. Autorytarna reakcja rządu na sprzeciw przyczynia się do niepewnej sytuacji politycznej i gospodarczej, co prawdopodobnie zniechęci inwestorów i podważy długoterminową stabilność.

Tymczasowe zamknięcie granicy między Białorusią a Polską we wrześniu 2025 r., w następstwie rosyjsko-białoruskich manewrów wojskowych „Zapad-2025”, zakłóciło funkcjonowanie korytarza kolejowego Chiny–Europa, co skłoniło Kazachstan do przyspieszenia rozwoju tras alternatywnych, w szczególności korytarza transkaspijskiego przebiegającego przez Azerbejdżan, Gruzję i Turcję. Korytarz ten ma znaczenie strategiczne w kontekście sankcji wobec Rosji, podczas gdy Kazachstan jest regularnie oskarżany o ułatwianie obchodzenia zachodnich ograniczeń poprzez reeksport towarów wrażliwych (półprzewodników, komponentów elektrycznych) do Rosji, pomimo wdrożenia w 2023 r. systemu identyfikowalności, którego skuteczność jest ograniczona. Sytuacja ta naraża Kazachstan na presję ze strony Zachodu oraz ryzyko sankcji wtórnych, co dodatkowo zwiększa pilną potrzebę dywersyfikacji szlaków handlowych i partnerów. Kraj ten cieszy się międzynarodowym poparciem dla tego projektu: Unia Europejska przeznaczyła na jego rozwój inwestycje w wysokości 10 mld EUR, a Zjednoczone Emiraty Arabskie przeznaczyły 5 mld USD na porty, logistykę i infrastrukturę cyfrową. W kwestii energetycznej kraj ten ma napięte stosunki z OPEC+. Kazachstan regularnie przekracza swoje limity wydobycia (1,88 mln baryłek dziennie w czerwcu 2025 r. przy limicie wynoszącym 1,5 mln), powołując się na trudności z narzuceniem cięć zagranicznym konsorcjom, które eksploatują jego główne złoża (Tengiz, Kashagan, Karachaganak). Podejście „Kazachstan na pierwszym miejscu” podsyca tarcia z wpływowymi członkami. OPEC+ rozważało nawet dobrowolne zwiększenie wydobycia w celu ukarania krajów nieprzestrzegających ustaleń, co pogłębia zmienność cen i napięcia wewnętrzne.

Ostatnia aktualizacja: październik 2025 r.