Jamajka

Powrót na ścieżkę wzrostu, w dużej mierze uzależniony od gospodarki Stanów Zjednoczonych

Gospodarka Jamajki weszła w fazę recesji w 2024 r., kiedy huragan Beryl (lipiec) i burza Rafael (listopad) spowodowały spadek konsumpcji prywatnej oraz pogorszenie się wyniku eksportu netto. W trzecim kwartale szczególnie dotknięty został sektor wydobywczy w wyniku spadku eksportu tlenku glinu (-20% w ujęciu rok do roku) i boksytu (-28%).

W 2025 r. nastąpi ożywienie gospodarcze, napędzane przez odbicie w konsumpcji prywatnej, stymulowane dynamiką turystyki (22% PKB w 2024 r.), wydatkami przedwyborczymi oraz spadkiem inflacji. Po osiągnięciu szczytowego poziomu 6,5% w sierpniu 2024 r. w wyniku gwałtownego wzrostu cen spowodowanego huraganem inflacja spadła do 5% pod koniec 2024 r., czyli do środkowej wartości przedziału docelowego Banku Jamajki (BoJ) (4,0%–6,0%). BoJ stopniowo obniżał swoją stopę referencyjną od sierpnia 2024 r. (z 7% do 6,75%), aż do poziomu 6% w marcu 2025 r. Konsumpcja skorzysta również na dobrej kondycji rynku pracy, gdzie stopa bezrobocia utrzymuje się na historycznie niskim poziomie (3,5% w październiku 2024 r. w porównaniu z 5,4% w I kwartale). Jednak spowolnienie gospodarcze w Stanach Zjednoczonych może negatywnie wpłynąć na turystykę (50% przyjazdów w 2024 r.) oraz przekazy pieniężne (17,4% PKB; 65% z USA w 2024 r.). Bardziej restrykcyjna polityka migracyjna administracji Trumpa oraz zagrożenie, jakie stanowi ona dla Jamajczyków mieszkających w USA (1 milion osób, w tym 5 100 zagrożonych deportacją), również mogą ograniczyć te przekazy pieniężne. Ponadto konsumpcja publiczna zostanie ograniczona przez środki konsolidacji fiskalnej. Zagraniczne i krajowe inwestycje prywatne pozostaną na wysokim poziomie, napędzane przez realizowane projekty turystyczne oraz środki ogłoszone przez rząd w listopadzie 2024 r. Obejmują one ulgę podatkową na inwestycje na obszarach o niskich dochodach oraz utworzenie funduszu przeznaczonego na projekty infrastrukturalne w ramach partnerstwa publiczno-prywatnego (PPP).

Eksport produktów rolnych odnotuje ożywienie w 2025 r., natomiast przemysł wydobywczy (43% całkowitego eksportu w 2023 r.) skorzysta na wznowieniu działalności w zakładach produkcji aluminium JAMALCO oraz boksytu WINDALCO. Jamajka będzie jednak musiała zmierzyć się z nowymi barierami handlowymi wprowadzonymi przez administrację Trumpa. Nawet jeśli cło w wysokości 25% nałożone na aluminium w marcu 2025 r. nie będzie miało zastosowania do boksytu i aluminium, 10-procentowe cło stosowane od początku kwietnia wobec pozostałego importu z wyspy stanowi zagrożenie ze względu na jej zależność od Stanów Zjednoczonych (głównego odbiorcy, na którego przypadało 47% eksportu w 2023 r.). Głównymi produktami eksportowanymi do USA są aluminium (96% produkcji trafia do USA), a także cukier (79% eksportu trafia do USA), kawa i banany.

Ciąg dalszy polityki oszczędnościowej

W roku budżetowym 2024–2025 nadwyżka budżetowa uległa poprawie dzięki kontroli wydatków oraz wyższym dochodom pozapodatkowym wynikającym z transakcji sekurytyzacji aktywów lotniska NMIA. Rząd zobowiązał się do zrównoważenia budżetu na rok budżetowy 2025–2026, który zostanie zmniejszony o 810 mln USD w porównaniu z rokiem 2023–2024. Po pierwsze, wydatki spadną do 30,5% PKB w latach 2025–2026, w porównaniu z 30,7% w latach 2024–2025; spadek ten wynika głównie z obniżenia kosztów obsługi zadłużenia (29% całkowitych wydatków w latach 2024–2025 w porównaniu z 35% w latach 2025–2026). Priorytetem będzie reforma sektora publicznego (39,5% wydatków) rozpoczęta w 2022 r., która dotyczy przekształcenia systemu wynagrodzeń oraz uproszczenia siatek płacowych. Wydatki inwestycyjne (5% wydatków) będą przeznaczone na finansowanie już realizowanych projektów infrastrukturalnych (projekt południowej autostrady nadbrzeżnej, obwodnica Montego Bay itp.). Jednocześnie dochody spadną (30,6% PKB w latach 2025–2026) z powodu spadku dochodów pozapodatkowych po ich wysokim poziomie w latach 2024–2025. Budżet zawiera środki mające na celu wsparcie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw. Na przykład próg podatku dochodowego będzie stopniowo podwyższany w ciągu trzech lat. Dla klientów będących rezydentami wprowadzona zostanie obniżka stawki podatku od zużycia energii elektrycznej. Planowane są również inne środki, takie jak obniżenie podatku od zwykłych dywidend dla przedsiębiorstw i osób fizycznych niebędących rezydentami.

Niezależnie od wyniku wyborów, utrzymując dużą nadwyżkę pierwotną (6% PKB w roku 2024/25), rząd pozostanie zaangażowany w realizację celu, jakim jest obniżenie wskaźnika zadłużenia publicznego poniżej 60% PKB do roku 2027–2028. W ten sposób zmniejszono udział w budżecie przeznaczony na spłatę odsetek (14% całkowitych wydatków w latach 2025–2026 w porównaniu z 19% w latach 2021–2022). Dług zagraniczny stanowi 63% całości (luty 2024 r.), z czego 95% jest denominowane w USD. Wierzyciele prywatni, głównie posiadacze obligacji, posiadają 55%, podczas gdy wierzyciele wielostronni – 37%.

Nadwyżka na rachunku bieżącym zmniejszyła się w 2024 r. Zjawiska klimatyczne doprowadziły do spadku liczby turystów i wzrostu deficytu handlowego (23,5% PKB w 2024 r.). Oprócz importu związanego z odbudową odnotowano spadek eksportu surowców wydobywczych i produktów rolnych. Przekazy pieniężne od emigrantów nieznacznie spadły (-0,4% w porównaniu z 2023 r.), odnotowując trzeci rok z rzędu spadku, ale pozostały powyżej poziomu sprzed pandemii. Pomimo spodziewanego spadku wydatków na energię oraz stabilnej sytuacji w turystyce – nawet jeśli na tę ostatnią prawdopodobnie wpłynie spowolnienie gospodarcze w Stanach Zjednoczonych – nadwyżka na rachunku bieżącym ponownie się zmniejszy w 2025 r. Osłabienie popytu w USA zahamuje eksport, a przekazy pieniężne emigrantów prawdopodobnie ucierpią nie tylko z powodu słabszej sytuacji gospodarczej w USA, ale także z powodu zaostrzonej polityki migracyjnej. Rezerwy walutowe utrzymają się na komfortowym poziomie, pokrywającym 5,5 miesiąca importu. W 2024 r. wzrosły one o prawie 825 mln USD, osiągając na koniec roku poziom 5,6 mld USD.

Wzrost siły opozycji i utrzymująca się przestępczość w miarę zbliżania się wyborów

Pomimo rekordowego wskaźnika wstrzymania się od głosu (63%) centroprawicowa Partia Pracy (JLP), sprawująca władzę od 2016 r. i kierowana przez premiera Andrew Holnessa, zdobyła 49 z 63 mandatów w wyborach parlamentarnych we wrześniu 2020 r. W związku z tym, że kolejne wybory parlamentarne zaplanowano na wrzesień 2025 r., perspektywy ponownego wyboru JLP wydają się niepewne. Ludowa Partia Narodowa (PNP), główna centrolewicowa partia opozycyjna kierowana przez Marka Goldinga, wydaje się zyskiwać na popularności. Według sondażu przeprowadzonego w styczniu 2025 r. przez lokalny instytut Don Anderson, PNP uzyskała 35,4% głosów, w porównaniu z 30,7% dla JLP. Ponadto w wyborach samorządowych w lutym 2024 r. JLP odzyskała kontrolę nad prestiżową gminą Kingston i St. Andrew. Spadek poparcia dla rządu można przypisać kilku czynnikom, wśród których na szczególną uwagę zasługuje inflacja, która nadal podsyca niezadowolenie. Przede wszystkim jednak poważnym problemem pozostaje brak bezpieczeństwa. Chociaż całkowita liczba zabójstw spadła z 1 399 w 2023 r. do 1 139 w 2024 r., Jamajka nadal ma jeden z najwyższych wskaźników zabójstw na świecie (40 na 100 000 mieszkańców). Władze podjęły drastyczne środki, w tym ogłoszenie stanu wyjątkowego (listopad 2022 r.) na znacznej części wyspy oraz wprowadzenie surowszych kar za posiadanie broni palnej. Działania te zostały wzmocnione po strzelaninach między gangami w sierpniu 2024 r., co doprowadziło do wprowadzenia 14-dniowej godziny policyjnej obowiązującej w nocy. W odpowiedzi na nasilenie wojen gangów podjęto również regionalne działania mające na celu ich zwalczanie (Wspólnota Karaibska, CARICOM oraz Organizacja Państw Amerykańskich).

W zakresie polityki zagranicznej Jamajka utrzymuje silne więzi ze Stanami Zjednoczonymi, swoim głównym partnerem handlowym. Współpraca ta przejawia się w ścisłej kooperacji w walce z handlem bronią i narkotykami. Jednak protekcjonistyczne środki administracji Trumpa oraz surowa polityka migracyjna mogą wpłynąć na stosunki dwustronne. Ponadto Jamajka nadal rozwija swoje stosunki gospodarcze z Chinami po przystąpieniu w 2019 r. do inicjatywy „Nowy Jedwabny Szlak”, co umożliwiło krajowi czerpanie korzyści z chińskich inwestycji, zwłaszcza w infrastrukturę.

Ostatnia aktualizacja: kwiecień 2025 r.