Gambia, Republika

Spowolnienie wzrostu gospodarczego w gospodarkach rozwiniętych

Chociaż wzrost gospodarczy nadal będzie silny, w latach 2025 i 2026 nastąpi jego nieznaczne spowolnienie. W rzeczywistości wolniejszy wzrost w rozwiniętych gospodarkach europejskich będzie miał negatywny wpływ na turystykę (20% PKB w 2024 r.) oraz przekazy pieniężne od emigrantów (około 20%). Ponadto rząd planuje w 2025 r. nowelizację ustawy o Gambijskiej Agencji ds. Inwestycji (zarówno krajowych, jak i zagranicznych) oraz Promocji Eksportu poprzez ograniczenie ulg podatkowych i zaprzestanie wydawania specjalnych certyfikatów inwestycyjnych przedsiębiorstwom osiągającym słabe wyniki. Reforma ta ograniczy inwestycje prywatne. Z drugiej strony, do końca 2025 r. planowane są jednak reformy mające na celu zachęcanie do zakładania przedsiębiorstw, takie jak polityka gruntowa ukierunkowana na zapewnienie i ułatwienie dostępu do gruntów oraz finansowania.

Przed wyborami prezydenckimi w 2026 r. oczekuje się spowolnienia inwestycji publicznych na rzecz wydatków socjalnych. Jednak w ramach Krajowego Planu Rozwoju na lata 2023–2027 (RF-NDP) rząd planuje inwestować w rolnictwo, transport, energetykę i kapitał ludzki. Finansowanie infrastruktury przez partnerów międzynarodowych pozostaje kluczowe, choć pewną rolę odgrywają również bezpośrednie inwestycje zagraniczne oraz inwestycje rządowe – niekiedy we współpracy z sektorem prywatnym. Na początku 2025 r. oddano do użytku linię wysokiego napięcia, współfinansowaną przez Bank Światowy, Unię Europejską i Europejski Bank Inwestycyjny (EBI). Wzrost gospodarczy będzie również wspierany przez sektor rolniczy dzięki niższym cenom środków produkcji, zwłaszcza nawozów i nasion. Oczekuje się, że przyczyni się to do wzrostu konsumpcji gospodarstw domowych, ponieważ w 2023 r. rolnictwo stanowiło 29% całkowitego zatrudnienia. Wreszcie w czerwcu 2025 r. Chiny ogłosiły całkowite zniesienie ceł na import z 53 krajów afrykańskich. W 2024 r. Chiny były głównym odbiorcą eksportu Gambii, na który przypadało 36,3% całkowitego eksportu. Oczekuje się, że bezpośredni wpływ wojny handlowej oraz planowanego wygaśnięcia ustawy o wzroście gospodarczym i możliwościach w Afryce (AGOA) we wrześniu 2025 r. będzie minimalny, ponieważ eksport do Stanów Zjednoczonych stanowił dotychczas zaledwie 0,3% całkowitego eksportu.

Od 2024 r. obserwuje się spadek inflacji w wyniku utrzymującej się restrykcyjnej polityki pieniężnej – główna stopa procentowa utrzymuje się na poziomie 17% od grudnia 2023 r. – oraz spadku cen ropy i żywności. W latach 2025 i 2026 oczekuje się, że inflacja będzie stopniowo zbliżać się do docelowego poziomu 5% wyznaczonego przez bank centralny. W obliczu globalnej niepewności bank centralny prawdopodobnie rozpocznie obniżanie stóp dopiero od 2026 r. Spadająca inflacja i zbliżające się złagodzenie polityki pieniężnej będą sprzyjać prywatnej konsumpcji i inwestycjom.

Konsolidacja fiskalna zagrożona przedwyborczymi wydatkami

Rząd zamierza kontynuować działania na rzecz konsolidacji fiskalnej, kierując się warunkami programu Extended Credit Facility (ECF) MFW o wartości 100 mln USD, który obejmie okres do 2027 r. Oczekuje się, że w latach 2025–2026 stosunek dochodów podatkowych do PKB nieznacznie wzrośnie, czemu sprzyjać będą wyższe taryfy za energię elektryczną i wodę w miarę stopniowego wycofywania dotacji. Dochody pozapodatkowe wzrosną dzięki kolejnej transzy środków w ramach programu recyklingu aktywów Africa50 związanego z mostem Senegambia, odpowiadającej 1,8% PKB. Program ten umożliwia prywatnym inwestorom zarządzanie infrastrukturą przez określony czas w zamian za wynagrodzenie. Ponadto rząd planuje sprzedać w 2026 r. do 60% swoich udziałów w Gambia Telecommunications Company (Gamtel). Niemniej jednak prognozuje się wzrost deficytu budżetowego, szczególnie w 2026 r. MFW odnotował powolne postępy w zakresie konsolidacji fiskalnej, głównie z powodu utrzymujących się pozabudżetowych transferów na wsparcie borykającej się z trudnościami Narodowej Spółki Wodno-Energetycznej (NAWEC). Oczekuje się jednak, że sytuacja finansowa NAWEC ulegnie poprawie w związku z nieprzedłużeniem umowy z firmą Karpowership, wobec której spółka ta zgromadziła znaczne zaległości płatnicze. Wskaźnik wydatków do PKB wzrośnie w 2025 r. w wyniku planowanych podwyżek wynagrodzeń w sektorze publicznym, wyższych płatności z tytułu obsługi zadłużenia zagranicznego (przy czym obsługa zadłużenia stanowi 23% budżetu państwa) oraz zwiększonych wydatków na infrastrukturę przed wyborami w 2026 r. Spadająca popularność prezydenta Adamy Barrowa prawdopodobnie spowoduje zwiększenie wydatków socjalnych i transferów na rzecz społeczności znajdujących się w trudnej sytuacji. Pomimo tych presji oczekuje się, że program ECF będzie kontynuowany do planowanego zakończenia w styczniu 2027 r., a wypłaty środków będą kontynuowane, choć mogą zostać tymczasowo zawieszone w okresie wyborczym. Prognozuje się, że dług publiczny, który ma głównie charakter zewnętrzny i składa się z pożyczek na warunkach preferencyjnych i półpreferencyjnych udzielonych przez wierzycieli wielostronnych i dwustronnych, będzie dalej spadał w latach 2025 i 2026 w miarę kontynuacji spłat. MFW określa dług Gambii jako możliwy do obsługi, ale uważa, że ryzyko nadmiernego zadłużenia pozostanie wysokie.

Jeśli chodzi o rachunki zewnętrzne, oczekuje się, że deficyt na rachunku bieżącym, który jest strukturalnie ujemny z powodu znacznej nierównowagi handlowej, zmniejszy się w latach 2025 i 2026. Poprawa ta będzie wynikać z niższych cen importowych ropy naftowej i towarów spożywczych, a także ze wzrostu przychodów z eksportu, zwłaszcza ze sprzedaży orzeszków ziemnych do Senegalu. Spadek dochodów z turystyki i napływu przekazów pieniężnych zostanie zrównoważony przez wyższe wypłaty z MFW. Deficyt na rachunku bieżącym będzie finansowany z dotacji projektowych, bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ) oraz, w mniejszym stopniu, z pożyczek na warunkach preferencyjnych. Rezerwy walutowe pokrywają pięć miesięcy importu.

Napięta sytuacja polityczna i perspektywa trzeciej kadencji prezydenta

Prezydent Adama Barrow, ponownie wybrany w 2021 r. na drugą pięcioletnią kadencję, wielokrotnie sugerował, że w grudniu 2026 r. będzie ubiegał się o ewentualną trzecią kadencję. Takie posunięcie jest możliwe dzięki zablokowaniu przez niego reformy konstytucyjnej, której celem jest ograniczenie liczby kadencji prezydenckich. Jego partia, Narodowa Partia Ludowa (NPP), uzyskała niewielką większość względną w wyborach parlamentarnych w kwietniu 2022 r. i, przy poparciu dwóch mniejszych partii, dysponuje niewielką większością bezwzględną. Jednak zmiany w konstytucji wymagają 75-procentowej większości w Zgromadzeniu Narodowym, zanim zostaną poddane pod referendum. W tym kontekście protesty i demonstracje publiczne organizowane przez opozycję mogą nasilić się przed wyborami, dołączając do niedawnych mobilizacji przeciwko korupcji. Pomimo niespełnienia kluczowych obietnic wyborczych – zwłaszcza dotyczących reform politycznych i konstytucyjnych mających na celu wzmocnienie demokracji – oraz w obliczu utrzymujących się ograniczonych możliwości gospodarczych, Barrow wydaje się znajdować w korzystnej sytuacji, opierając się na sojuszach z mniejszymi partiami politycznymi. Tymczasem reforma sektora bezpieczeństwa postępuje powoli, opóźniając wycofanie się misji ECOWAS w Gambii (ECOMIG), która została rozmieszczona w 2017 r. w następstwie odmowy ustąpienia przez byłego prezydenta Yahya Jammeha. Dalsza obecność ECOMIG pozostaje źródłem frustracji dla niektórych grup społecznych.

Gambia utrzymuje bliskie stosunki z Senegalem, z którym zawarła umowę o współpracy handlowej i tranzytowej. Utrzymuje również silne relacje z Mali – znaczącym partnerem handlowym – pomimo wycofania się tego kraju z ECOWAS, a także z Gwineą Bissau i Wybrzeżem Kości Słoniowej. Gambia pozostaje blisko związana z krajami Zatoki Perskiej, które zapewniają znaczące wsparcie w zakresie finansowania infrastruktury. Ponadto kraj ten nadal utrzymuje dobre stosunki zarówno z Chinami, jak i z Indiami: Chiny inwestują w lokalny przemysł rybny, podczas gdy Indie importują orzechy nerkowca i dostarczają ryż.

Ostatnia aktualizacja: lipiec 2025 r.