Gambia, Republika

Spowolnienie wzrostu gospodarczego w gospodarkach rozwiniętych

Chociaż wzrost gospodarczy nadal będzie silny, w latach 2025 i 2026 nastąpi jego nieznaczne spowolnienie. W rzeczywistości wolniejszy wzrost w rozwiniętych gospodarkach europejskich będzie miał negatywny wpływ na turystykę (20% PKB w 2024 r.) oraz przekazy pieniężne od emigrantów (około 20%). Ponadto rząd planuje w 2025 r. nowelizację ustawy o Gambijskiej Agencji ds. Inwestycji (zarówno krajowych, jak i zagranicznych) oraz Promocji Eksportu poprzez ograniczenie ulg podatkowych i zaprzestanie wydawania specjalnych certyfikatów inwestycyjnych przedsiębiorstwom osiągającym słabe wyniki. Reforma ta ograniczy inwestycje prywatne. Z drugiej strony, do końca 2025 r. planowane są jednak reformy mające na celu zachęcenie do tworzenia przedsiębiorstw, takie jak polityka gruntowa zmierzająca do zapewnienia i ułatwienia dostępu do gruntów oraz finansowania.

Przed wyborami prezydenckimi w 2026 r. oczekuje się spowolnienia inwestycji publicznych na rzecz wydatków socjalnych. Jednak w ramach Krajowego Planu Rozwoju na lata 2023–2027 (RF-NDP) rząd planuje inwestować w rolnictwo, transport, energetykę i kapitał ludzki. Finansowanie infrastruktury przez partnerów międzynarodowych pozostaje kluczowe, choć pewną rolę odgrywają również bezpośrednie inwestycje zagraniczne oraz inwestycje rządowe – niekiedy we współpracy z sektorem prywatnym. Na początku 2025 r. oddano do użytku linię wysokiego napięcia, współfinansowaną przez Bank Światowy, Unię Europejską i Europejski Bank Inwestycyjny (EBI). Wzrost gospodarczy będzie również wspierany przez sektor rolniczy dzięki niższym cenom środków produkcji, zwłaszcza nawozów i nasion. Oczekuje się, że przyczyni się to do wzrostu konsumpcji gospodarstw domowych, ponieważ w 2023 r. rolnictwo stanowiło 29% całkowitego zatrudnienia. Wreszcie w czerwcu 2025 r. Chiny ogłosiły całkowite zniesienie ceł na import z 53 krajów afrykańskich. W 2024 r. Chiny były głównym odbiorcą eksportu Gambii, na który przypadało 36,3% całkowitego eksportu. Oczekuje się, że bezpośredni wpływ wojny handlowej oraz planowanego wygaśnięcia ustawy o wzroście gospodarczym i możliwościach w Afryce (AGOA) we wrześniu 2025 r. będzie minimalny, ponieważ eksport do Stanów Zjednoczonych stanowił dotychczas zaledwie 0,3% całkowitego eksportu.

Od 2024 r. obserwuje się spadek inflacji w wyniku utrzymującej się restrykcyjnej polityki pieniężnej – główna stopa procentowa utrzymuje się na poziomie 17% od grudnia 2023 r. – oraz spadku cen ropy i żywności. W latach 2025 i 2026 oczekuje się, że inflacja będzie stopniowo zbliżać się do docelowego poziomu 5% wyznaczonego przez bank centralny. W obliczu globalnej niepewności bank centralny prawdopodobnie rozpocznie obniżanie stóp dopiero od 2026 r. Spadająca inflacja i zbliżające się złagodzenie polityki pieniężnej będą sprzyjać prywatnej konsumpcji i inwestycjom.

Konsolidacja fiskalna zagrożona przedwyborczymi wydatkami

Rząd zamierza kontynuować działania na rzecz konsolidacji budżetowej, kierując się warunkami programu Extended Credit Facility (ECF) MFW o wartości 100 mln USD, który obejmie okres do 2027 r. Oczekuje się, że w latach 2025–2026 stosunek dochodów podatkowych do PKB nieznacznie wzrośnie, dzięki wyższym taryfom za energię elektryczną i wodę w miarę stopniowego wycofywania dotacji. Dochody pozapodatkowe wzrosną dzięki kolejnej transzy w ramach programu recyklingu aktywów Africa50 związanego z mostem Senegambia, odpowiadającej 1,8% PKB. Program ten umożliwia prywatnym inwestorom zarządzanie infrastrukturą przez określony czas w zamian za wynagrodzenie. Ponadto rząd planuje sprzedać w 2026 r. do 60% swoich udziałów w Gambia Telecommunications Company (Gamtel). Niemniej jednak prognozuje się wzrost deficytu budżetowego, szczególnie w 2026 r. MFW odnotował powolne postępy w zakresie konsolidacji fiskalnej, głównie z powodu utrzymujących się pozabudżetowych transferów na wsparcie borykającej się z trudnościami Narodowej Spółki Wodno-Energetycznej (NAWEC). Oczekuje się jednak, że sytuacja finansowa NAWEC ulegnie poprawie w związku z nieprzedłużeniem umowy z firmą Karpowership, wobec której spółka ta zgromadziła znaczne zaległości w płatnościach. Wskaźnik wydatków do PKB wzrośnie w 2025 r. w wyniku planowanych podwyżek płac w sektorze publicznym, wyższych płatności z tytułu obsługi zadłużenia zagranicznego (przy czym obsługa zadłużenia stanowi 23% budżetu krajowego) oraz zwiększonych wydatków na infrastrukturę przed wyborami w 2026 r. Spadająca popularność prezydenta Adamy Barrowa prawdopodobnie skłoni rząd do zwiększenia wydatków socjalnych i transferów na rzecz społeczności znajdujących się w trudnej sytuacji. Pomimo tych presji oczekuje się, że program ECF będzie kontynuowany do planowanego zakończenia w styczniu 2027 r., a wypłaty środków będą kontynuowane, choć mogą zostać tymczasowo zawieszone w okresie wyborczym. Przewiduje się, że dług publiczny, który ma głównie charakter zewnętrzny i składa się z pożyczek na warunkach preferencyjnych i półpreferencyjnych udzielonych przez wierzycieli wielostronnych i dwustronnych, będzie dalej spadał w latach 2025 i 2026 w miarę kontynuacji spłat. MFW określa dług Gambii jako zrównoważony, ale uważa, że ryzyko nadmiernego zadłużenia pozostanie wysokie.

Jeśli chodzi o rachunki zewnętrzne, oczekuje się, że deficyt na rachunku bieżącym – który jest strukturalnie ujemny z powodu znacznej nierównowagi handlowej – zmniejszy się w latach 2025 i 2026. Poprawa ta będzie wynikać z niższych cen importowych ropy naftowej i towarów spożywczych, a także ze wzrostu przychodów z eksportu, zwłaszcza ze sprzedaży orzeszków ziemnych do Senegalu. Spadek dochodów z turystyki i napływu przekazów pieniężnych zostanie zrównoważony przez wyższe wypłaty z MFW. Deficyt na rachunku bieżącym będzie finansowany z dotacji projektowych, bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ) oraz, w mniejszym stopniu, z pożyczek na warunkach preferencyjnych. Rezerwy walutowe pokrywają pięć miesięcy importu.

Napięta sytuacja polityczna i perspektywa trzeciej kadencji prezydenta

Prezydent Adama Barrow, ponownie wybrany w 2021 r. na drugą pięcioletnią kadencję, wielokrotnie sugerował, że w grudniu 2026 r. będzie ubiegał się o ewentualną trzecią kadencję. Takie posunięcie jest możliwe dzięki zablokowaniu przez niego reformy konstytucyjnej mającej na celu ograniczenie liczby kadencji prezydenckich. Jego partia, Narodowa Partia Ludowa (NPP), zapewniła sobie niewielką większość względną w wyborach parlamentarnych w kwietniu 2022 r. i, przy poparciu dwóch mniejszych partii, dysponuje niewielką większością bezwzględną. Jednak zmiany w konstytucji wymagają większości 75% w Zgromadzeniu Narodowym, zanim zostaną poddane pod referendum. W tym kontekście protesty i demonstracje publiczne organizowane przez opozycję mogą nasilić się przed wyborami, dołączając do niedawnych mobilizacji przeciwko korupcji. Pomimo niespełnienia kluczowych obietnic wyborczych – zwłaszcza dotyczących reform politycznych i konstytucyjnych mających na celu wzmocnienie demokracji – oraz w obliczu utrzymujących się ograniczonych możliwości gospodarczych, Barrow wydaje się znajdować w korzystnej sytuacji, opierając się na sojuszach z mniejszymi partiami politycznymi. Tymczasem reforma sektora bezpieczeństwa postępuje powoli, opóźniając wycofanie się misji ECOWAS w Gambii (ECOMIG), która została rozmieszczona w 2017 r. w następstwie odmowy ustąpienia przez byłego prezydenta Yahya Jammeha. Dalsza obecność ECOMIG pozostaje źródłem frustracji dla niektórych grup społecznych.

Gambia utrzymuje bliskie stosunki z Senegalem, z którym zawarła umowę o współpracy handlowej i tranzytowej. Utrzymuje również silne relacje z Mali – znaczącym partnerem handlowym – pomimo wycofania się Mali z ECOWAS, a także z Gwineą Bissau i Wybrzeżem Kości Słoniowej. Gambia pozostaje blisko związana z krajami Zatoki Perskiej, które zapewniają znaczące wsparcie w zakresie finansowania infrastruktury. Ponadto kraj ten nadal utrzymuje dobre stosunki zarówno z Chinami, jak i z Indiami: Chiny inwestują w lokalny przemysł rybny, podczas gdy Indie importują orzechy nerkowca i dostarczają ryż.

Ostatnia aktualizacja: lipiec 2025 r.