Fidżi, Republika Wysp Fidżi

Ograniczenia w turystyce, spowolnienie wzrostu

Po silnym odbiciu po pandemii COVID-19 wzrost gospodarczy Fidżi powrócił w 2024 r. do poprzedniego tempa. Nadal opiera się on głównie na turystyce, która stanowi 40% PKB, a większość odwiedzających pochodzi z Australii (46%), Nowej Zelandii (23%) i Stanów Zjednoczonych (11%). Do 2022 r. sektor turystyczny powrócił do poziomu sprzed pandemii. Jednak pierwsze oznaki spowolnienia zaobserwowane w pierwszej połowie 2025 r. powinny znaleźć potwierdzenie w drugiej połowie tego roku oraz w 2026 r. Niedobory siły roboczej oraz opóźnienia w realizacji projektów infrastruktury turystycznej ograniczają możliwości przyjmowania turystów z powodu emigracji i ograniczeń podażowych.

Jednocześnie podwyżka amerykańskich ceł na produkty z Fidżi, ogłoszona na poziomie 32%, ale będąca przedmiotem negocjacji, może spowodować spadek eksportu do Stanów Zjednoczonych, które są głównym rynkiem zbytu dla tego kraju, zwłaszcza w przypadku wody mineralnej. Jednak wzrost inwestycji publicznych zapowiedziany w budżecie na rok 2026 powinien pobudzić wzrost gospodarczy.

Inflacja zaczęła spadać w 2025 r., gdy ustąpiły skutki podwyżki podatku VAT z 2024 r. Do spadku inflacji przyczynia się umocnienie nominalnego kursu walutowego oraz spadek światowych cen energii i żywności. To, w połączeniu z podwyżką wynagrodzeń urzędników służby cywilnej w 2025 r., pobudzi konsumpcję gospodarstw domowych, która stanowi średnio 70% PKB.

Budżet ekspansywny na rok 2026

Kryzys związany z Covid-19 mocno dotknął gospodarkę Fidżi, zwłaszcza sektor turystyczny, który w latach 2020–2022 odczuł najsilniejsze skutki pandemii. Niższe dochody podatkowe oraz środki wsparcia gospodarczego spowodowały wzrost deficytu publicznego. Dług publiczny wzrósł z 49% PKB w 2019 r. do 90% w 2022 r. W 2024 r. wzrost dochodów podatkowych wynikający z podwyższenia stawki VAT, opłaty lotniskowej i stawki podatku od osób prawnych, a także zniesienie niektórych zwolnień, umożliwił szybsze niż oczekiwano zmniejszenie deficytu do 3,5% zamiast zapowiadanych 4,8%. W 2025 r. zwiększone inwestycje w infrastrukturę, wyższe wynagrodzenia urzędników służby cywilnej oraz obniżka stawki VAT na 22 podstawowe produkty spowodują wzrost deficytu.

Ogłoszono dalszy wzrost deficytu w roku budżetowym 2026. Ogromny plan inwestycyjny obejmuje remonty dróg, mostów i pomostów oraz budowę wiat autobusowych i przejść dla pieszych. Cztery mosty zostaną wyremontowane za łączną kwotę 400 mln USD, która zostanie sfinansowana z pożyczek udzielonych przez Bank Światowy i Azjatycki Bank Rozwoju. Planowane są również prace związane z naprawą rur i usprawnieniem uzdatniania wody. Przewiduje się również 11-procentowy wzrost budżetu na roboty publiczne (83 mln USD). Jednocześnie stawka podatku VAT zostanie obniżona z 15% do 12,5%, a w przypadku niektórych produktów pozostanie na poziomie 0%, co ma stanowić zabezpieczenie przed inflacją. Dług publiczny pozostanie zatem na wysokim poziomie, a jego udział w PKB ma się ustabilizować na poziomie około 80% w nadchodzących latach. Długi okres zapadalności długu Fidżi (średnio 11,7 roku), fakt, że 62% tego długu ma charakter krajowy, a pozostała część znajduje się w posiadaniu partnerów dwustronnych i wielostronnych, głównie w formie pożyczek na warunkach preferencyjnych, zmniejszają ryzyko suwerenne.

Ze względu na wyspiarski charakter, izolację geograficzną i niski poziom rozwoju przemysłowego bilans handlowy Fidżi jest strukturalnie bardzo ujemny: 30% PKB w 2024 r. Nadwyżka na rachunku usług (20% PKB), która zasadniczo wynika z turystyki, oraz przekazy pieniężne od diaspory nie wystarczają do zrównoważenia deficytu handlowego. Rachunek bieżący pozostaje zatem w poważnym deficycie. Ten ostatni jest finansowany przez nadwyżkę na rachunku finansowym, która odzwierciedla napływ kapitału netto (6,6% PKB w 2024 r.). Przepływy te obejmują skromne bezpośrednie inwestycje zagraniczne (BIZ stanowiące 1,6% PKB), ponieważ kraj boryka się z trudnościami w przyciąganiu inwestorów zagranicznych z powodu niedoborów siły roboczej, braków infrastrukturalnych i ograniczeń walutowych, a także finansowanie wielostronne i dwustronne (6,7% PKB).

Demokracja na drodze do stabilizacji

Chociaż Fidżi jest demokracją parlamentarną od momentu uzyskania niepodległości w 1970 r., jego historia polityczna naznaczona jest ogromną niestabilnością – w latach 1987–2006 miały miejsce cztery zamachy stanu na tle napięć etniczno-religijnych między społecznościami fidżijską i indyjską. W 2013 r. demokracja została potwierdzona w wyniku przegłosowania nowej konstytucji. Chociaż nadal przyznaje ona armii prawo do interwencji w sprawy wewnętrzne i skupia uprawnienia w rękach władzy wykonawczej – co częściowo wyjaśnia dążenie premiera do jej zreformowania – stanowi ona jednak krok w kierunku ustanowienia prawdziwego państwa prawa, kładąc podwaliny pod bardziej stabilne ramy instytucjonalne i potwierdzając pewne fundamentalne zasady demokratyczne. Po 16 latach sprawowania władzy Frank Bainimarama został zmuszony do przekazania stanowiska premiera Sitiveniemu Rabuce po wyborach krajowych w grudniu 2022 roku. Rabuka stoi na czele trójpartyjnej koalicji znanej jako Koalicja Ludowa i dysponuje większością 29 mandatów w parlamencie, podczas gdy opozycja posiada 26 mandatów.

Od czasu tych wyborów Fidżi zbliżyło się do Zachodu, w szczególności do Stanów Zjednoczonych i Nowej Zelandii, po podpisaniu umów o współpracy wojskowej, a także do Australii poprzez umowę o pomocy inwestycyjnej i rozwojowej. Odnowiono również więzi z Wspólnotą Narodów, składając oficjalne przeprosiny Koronie Brytyjskiej za zamach stanu z 1987 r. Mimo to nie zerwano stosunków z Chinami. Zintensyfikowały się również relacje z Izraelem.

Utrzymanie silnych stosunków dyplomatycznych z krajami regionu pozostaje kluczowe. Chociaż Fidżi odgrywa kluczową rolę gospodarczą i logistyczną dla mniejszych państw wyspiarskich Pacyfiku, jest również zależne od swoich większych sąsiadów, zwłaszcza Australii i Nowej Zelandii, gdzie mieszka ponad 60% jego diaspory. Ci ostatni czerpią korzyści zwłaszcza z sezonowych ustaleń wizowych. Świadome tych wyzwań władze potwierdziły swoje zaangażowanie na rzecz głównych instytucji regionalnych, takich jak Wspólnota Pacyfiku i Forum Wysp Pacyfiku.

Ostatnia aktualizacja: lipiec 2025 r.