Etiopia

Wzrost gospodarczy jest napędzany przez szeroko zakrojone reformy uzgodnione z MFW

W roku budżetowym 2025–2026 (od 8 lipca 2025 r. do 7 lipca 2026 r.) wzrost gospodarczy utrzyma się na stałym poziomie dzięki wdrożeniu istotnych reform uzgodnionych w lipcu 2024 r. z MFW w zamian za program finansowania o wartości 3,4 mld USD. Obejmują one przywrócenie zdolności obsługi zadłużenia, liberalizację kursu walutowego, utworzenie giełdy papierów wartościowych oraz stopniowe otwieranie gospodarki na inwestorów prywatnych. Środki te stymulują eksport oraz pobudzają inwestycje lokalne i zagraniczne w ramach drugiej fazy programu reform gospodarczych „Homegrown” (lata 2023–24, 25–26). Sektor bankowy czerpie korzyści z rozporządzenia w sprawie działalności bankowej z marca 2025 r., które po raz pierwszy zezwala na zagraniczny udział w wysokości do 49% w etiopskich instytucjach.

Wyniki sektora rolnego, który stanowi filar gospodarki (stanowi 35% PKB i zapewnia 70% miejsc pracy), powinny poprawić się dzięki lepszym zbiorom wynikającym z rozwoju systemów nawadniających i mechanizacji. Produkcja kawy (głównego produktu eksportowego) skorzysta na 4-procentowym wzroście areału upraw dzięki uruchomieniu nowych plantacji i odnowieniu starych. Sektor ten pozostanie jednak uzależniony od często niewystarczającego importu nawozów do czasu wybudowania wartej 3 mld USD fabryki nigeryjskiej firmy Dangote Industries, na którą rząd niedawno wyraził zgodę. Sektor górniczy rozwija się, napędzany uruchomieniem w listopadzie ubiegłego roku kopalni złota Segele, eksploatowanej przez norweską firmę Akobo Minerals, która jest pierwszą kopalnią, która rozpoczęła produkcję od 1994 roku. Oczekuje się, że kopalnie Kurmuk (Allied Gold) i Tulu Kap (Kefi), których docelowa roczna produkcja wynosi odpowiednio 240 000 i 135 000 uncji, rozpoczną działalność w 2026 i 2027 roku. Ponadto sektor ten skorzysta z umów inwestycyjnych podpisanych w maju 2025 r. z innymi zagranicznymi podmiotami z branży górniczej i energetyki słonecznej o łącznej wartości 1,7 mld USD. Co więcej, oczekuje się, że w drugiej połowie roku zostanie oficjalnie oddana do użytku Wielka Tama Odrodzenia (GERD), która jest źródłem napięć z Egiptem i Sudanem. Kilka z 13 turbin działa już od 2022 r., pomimo braku trójstronnego porozumienia w sprawie zasad gospodarowania wodami Nilu Błękitnego. Tama powinna w pełni zaspokoić popyt krajowy oraz zapewnić nadwyżki eksportowe do Sudanu, Kenii i Dżibuti. Wreszcie sektor lotniczy pozostanie motorem wzrostu, wspierany przez rosnące przychody grupy Ethiopian Airlines (4,5% PKB), co będzie miało pozytywny wpływ na eksport produktów rolnych i turystykę. W 2026 r. sektor ten przyciągnie znaczne inwestycje w ramach budowy nowego lotniska w Bishoftu w pobliżu stolicy, której koszt wyniesie 7,8 mld USD. Po ukończeniu budowy w 2029 r. będzie to największe lotnisko w Afryce.

W lipcu 2024 r. rząd zastąpił system stałego kursu walutowego systemem płynnego kursu w celu zmniejszenia różnicy między kursem oficjalnym a kursem na rynku równoległym. Birr stracił na wartości o prawie 50%, co spowodowało wzrost kosztów oficjalnego importu, jednak wpływ tego zjawiska był ograniczony dzięki konsumpcji opartej głównie na produktach lokalnych, już wcześniej powszechnemu korzystaniu z kanałów nieformalnych oraz środkom wsparcia publicznego (państwowy import towarów pierwszej potrzeby i regulowane taryfy celne). Jednocześnie Narodowy Bank Etiopii, obecnie niezależny i działający na otwartym rynku, przyczynia się do łagodzenia inflacji poprzez wysoką podstawową stopę procentową (15% w lipcu 2025 r.) oraz ograniczenie tempa wzrostu kredytów do 18%, przy wsparciu w postaci ograniczenia monetyzacji deficytu publicznego.

Restrukturyzacja długu zagranicznego zbliża się do końca

W roku budżetowym 2024–2025 rządowi udało się znacznie zwiększyć dochody krajowe poprzez poszerzenie podstawy opodatkowania, zmianę stawek podatku VAT i akcyzy, wprowadzenie nowego podatku od nieruchomości oraz cyfryzację usług publicznych. Jednocześnie reforma rynku walutowego umożliwiła pobranie nadzwyczajnego podatku od importu, co zwiększyło dochody celne. Proponowany budżet na lata 2025–2026 wynosi 2 mld birrów (15 mld USD), co stanowi wzrost o 31% w stosunku do poprzedniego roku. Wzrost ten wynika głównie z deprecjacji birra, ale odzwierciedla również zobowiązanie podjęte wobec MFW dotyczące zwiększania dochodów krajowych o jeden punkt procentowy PKB rocznie (w latach 23–24 stanowiły one 7,3%). Aby złagodzić społeczno-gospodarcze skutki reform, budżet uzupełniający przyjęty w październiku 2024 r. zapewnia tymczasowe finansowanie dotacji (na paliwo, nawozy, olej spożywczy i leki), rozszerza program „Productive Safety Net Programme” (PSNP) w celu zwalczania braku bezpieczeństwa żywnościowego oraz przewiduje podwyżki wynagrodzeń w sektorze publicznym. Środki te będą stopniowo wycofywane w miarę zbliżania się roku 2026. Wytyczne budżetowe na rok budżetowy 2025–2026 mają na celu racjonalizację wydatków podatkowych oraz wzmocnienie podatku dochodowego. Jeśli chodzi o pomoc zewnętrzną, kraj korzysta z wznowienia wypłat ze strony Banku Światowego (1,5 mld USD) w ramach wsparcia programu MFW, którego trzeci przegląd umożliwił uruchomienie 262 mln USD pod koniec maja 2025 r. Z planowanych do 2028 r. 3,4 mld USD wypłacono już łącznie 1,5 mld USD. Jednak zawieszenie programów USAID (1,2 mld USD w 2024 r.) oraz zaprzestanie pomocy ze strony Światowego Programu Żywnościowego ograniczają dostępną przestrzeń budżetową. Wydatki kapitałowe nadal koncentrują się głównie na finansowaniu projektów w ramach PSNP oraz na budowie infrastruktury.

Nagromadzenie wysokiego długu zagranicznego (44% całkowitego długu publicznego), związane ze znacznymi inwestycjami infrastrukturalnymi, konfliktami wewnętrznymi, suszami oraz wojną na Ukrainie, skłoniło kraj do wystąpienia w 2021 r. z wnioskiem o restrukturyzację długu w ramach G20. Negocjacje zostały opóźnione przez konflikt w Tigray, aż do momentu uzgodnienia w listopadzie 2023 r. tymczasowego moratorium z wierzycielami dwustronnymi (w tym z Chinami), w wyniku czego obsługa długu dwustronnego za lata 2023 i 2024 została zamrożona. Pomimo zawieszenia broni kraj ten ogłosił niewypłacalność w grudniu 2023 r., nie spłacając kuponu z euroobligacji o wartości 1 mld USD, którego termin zapadalności przypadał na grudzień 2024 r. Na początku lipca 2025 r. podpisano protokół ustaleń z oficjalnym komitetem wierzycieli publicznych, w którym uzgodniono pakiet restrukturyzacyjny o wartości 8,4 mld USD oraz umorzenie długu w wysokości 2,5 mld USD w ramach programu MFW (do 2028 r.). Trwają negocjacje w sprawie euroobligacji, a wierzyciele prywatni odrzucają proponowaną redukcję wartości o 18%, argumentując, że kraj boryka się raczej z problemem płynności niż z problemem wypłacalności. Rząd oświadcza, że po sfinalizowaniu porozumienia jest gotowy zaciągnąć nowe zadłużenie w celu sfinansowania swoich projektów rozwojowych.

Eksport (3,5% PKB) będzie nadal napędzany przez deprecjację birra, wysokie ceny złota i kawy (odpowiednio 21% i 19% eksportu) oraz stały wzrost sprzedaży energii elektrycznej z Wielkiej Etiopskiej Tamy Odrodzenia (GERD) do krajów sąsiednich. Import (14% PKB) dóbr kapitałowych, niezbędnych do ożywienia projektów infrastrukturalnych, pozostanie na wysokim poziomie, wspierany przez lepszą dostępność walut obcych. W sektorze usług ekspansja linii lotniczych Ethiopian Airlines nadal częściowo równoważy deficyt handlowy w handlu towarami, podczas gdy przekazy pieniężne od emigrantów realizowane za pośrednictwem kanałów bankowych utrzymują się na wysokim poziomie, czemu sprzyjają reformy sektora finansowego. Pomimo drastycznego ograniczenia amerykańskiej pomocy rozwojowej i zaniku pomocy żywnościowej rezerwy walutowe będą nadal rosnąć, wspierane przez wielostronne przepływy finansowe oraz postępy w restrukturyzacji długu zagranicznego. Na koniec października 2024 r. rezerwy walutowe odpowiadały wartości 1,6 miesiąca importu.

Wysokie ryzyko związane z bezpieczeństwem wewnętrznym oraz napięcia z krajami sąsiednimi

Abiy Ahmed pełni funkcję premiera od 2018 r. Jego partia, Partia Dobrobytu (PP), zdobyła w czerwcu 2021 r. 410 z 547 mandatów w parlamencie w wyniku pokojowych wyborów, choć naznaczonych licznymi nieprawidłowościami. Cieszy się on poparciem ludu Oromo, grupy etnicznej, z której się wywodzi, a także ludności z południa kraju. Wybory zaplanowane na czerwiec 2026 r. będą prawdopodobnie przedmiotem sporów. Porozumienie pokojowe z listopada 2022 r. zakończyło trwające dwa lata walki między siłami federalnymi a Ludowym Frontem Wyzwolenia Tigray (TPLF). Pod koniec marca 2025 r. parlament federalny zatwierdził przedłużenie kadencji tymczasowej administracji Tigray, powołanej w 2022 r., w kontekście eskalacji napięć między frakcjami TPLF. Kwestia statusu spornych terytoriów, zwłaszcza tych w zachodniej części Tigray, zajętych podczas wojny przez siły Amhary, ma zostać wkrótce rozstrzygnięta w drodze referendum, aby umożliwić powrót osób przesiedlonych oraz określić kontrolę administracyjną nad strategicznym obszarem graniczącym z Erytreą i Sudanem. W sąsiednim regionie Amhara doszło do eskalacji napięć między siłami federalnymi a regionalną milicją „samoobrony” (Fano), co doprowadziło do ogłoszenia stanu wyjątkowego na okres od sierpnia 2023 r. do czerwca 2024 r. Od tego czasu sytuacja bezpieczeństwa nie uległa poprawie. Milicja oskarżyła rząd federalny o dążenie do likwidacji jednostek paramilitarnych utworzonych przez stany federalne w celu ich osłabienia oraz o przekazanie terytorium Amhary regionowi Tigray na mocy porozumienia pokojowego. W centralnym regionie Oromii starcia z Oromo Liberation Army (OLA), kolejną niepaństwową grupą zbrojną, również powodują zakłócenia w funkcjonowaniu tego ważnego regionu.

Niepokoje w Tigray pogarszają stosunki z Erytreą. Wrogość Erytrei wobec administracji regionalnej Tigray znajduje odzwierciedlenie w jej utrzymującej się obecności wojskowej na północy kraju. Podobnie jak Somalia, Erytrea postrzega ambicje Etiopii dotyczące uzyskania dostępu do morza jako zagrożenie dla swojej suwerenności. W grudniu 2024 r., dzięki mediacji prezydenta Erdogana, porozumienie z Ankary złagodziło napięcia między Somalią a Etiopią. W zamian za wycofanie się z protokołu ustaleń ze stycznia 2024 r. między Etiopią a samozwańczą republiką Somalilandu Somalia zobowiązała się do ułatwienia dostępu towarów etiopskich do swoich portów. Porozumienie to, które nigdy nie zostało ratyfikowane, przyznawało Etiopii pas wybrzeża w zamian za uznanie Somalilandu. Jednak obecność egipskich sił pokojowych w Somalii może zagrozić tej umowie ze względu na spór dotyczący zapory GERD. Jednocześnie brak bezpieczeństwa w Sudanie i Sudanie Południowym zwiększa ryzyko wzdłuż zachodniej granicy, gdzie kraj doświadcza rosnącego napływu uchodźców.

Stosunki z innymi partnerami zagranicznymi powinny nadal się rozwijać w następstwie porozumienia zawartego z MFW w lipcu 2024 r. Wojna w Tigray spowodowała ochłodzenie stosunków ze Stanami Zjednoczonymi i zmusiła premiera Abiy Ahmeda do zacieśnienia więzi z nowymi partnerami, takimi jak Rosja, Zjednoczone Emiraty Arabskie i Chiny. W styczniu 2024 r. kraj ten przystąpił do grupy BRICS i dzięki temu będzie mógł korzystać z finansowania ze strony Nowego Banku Rozwoju, którego głównym finansistą są Chiny. Ponadto kraj ten zamierza przystąpić do Światowej Organizacji Handlu do marca 2026 r.

Ostatnia aktualizacja: lipiec 2025 r.