Etiopia

Wzrost napędzany reformami uzgodnionymi z MFW

Pomimo konsekwencji wojny na Bliskim Wschodzie – w szczególności wyższych kosztów importu (ropy naftowej i nawozów) oraz, w mniejszym stopniu, spowolnienia napływu kapitału zagranicznego i popytu krajowego – oczekuje się, że wzrost gospodarczy utrzyma się na wysokim poziomie w roku budżetowym 2026–2027 (od 8 lipca 2026 r. do 7 lipca 2027 r.), wspierany przez reformy sektora prywatnego uzgodnione z MFW w lipcu 2024 r. w ramach programu reform gospodarczych „Homegrown”. W zamian za finansowanie w wysokości 3,4 mld USD w ciągu czterech lat – z czego 2,6 mld USD zostało już wypłacone do lipca 2026 r. – oraz 5 mld USD w postaci dotacji i pożyczek na preferencyjnych warunkach od Banku Światowego w tym samym okresie, Etiopia zobowiązała się do realizacji szeroko zakrojonego programu liberalizacji gospodarczej i finansowej (stopniowa liberalizacja rynku walutowego, liczne prywatyzacje otwarte dla inwestorów zagranicznych, uruchomienie rynku akcji i rynku finansowego itp.), a także do prowadzenia negocjacji w sprawie restrukturyzacji długu publicznego. Powinno to pobudzić eksport i zwiększyć inwestycje – zarówno krajowe, jak i zagraniczne – w większości sektorów, choć konieczne są postępy m.in. w takich obszarach, jak nadzór finansowy i statystyka gospodarcza.

Rolnictwo, jako główny filar gospodarki Etiopii – stanowiący 33% PKB i 60% zatrudnienia – powinno nadal zyskiwać na wydajności dzięki postępom w zakresie mechanizacji i nawadniania. W rezultacie przewiduje się, że produkcja kawy – głównego towaru eksportowego kraju – wzrośnie o prawie 5% w roku zbiorów 2026–2027. Sektor ten pozostanie jednak narażony na ryzyko suszy wywołanej zjawiskiem El Niño oraz na niedobory nawozów – pogłębione przez blokadę Cieśniny Ormuz – tak długo, jak długo trwać będzie budowa wartej 4 mld USD fabryki Dangote, która ma zaspokoić zapotrzebowanie kraju na nawozy azotowe do 2029 r. Wzrost sektora górniczego jest wspierany przez otwarcie w 2026 r. kopalń złota Kurmuk i Tulu Kapi, co oznacza wzrost rocznych mocy produkcyjnych o prawie 400 000 uncji. Addis Abeba wznowiła również właśnie projekt Danakil (o wartości 2,3 mld USD), mający na celu wydobycie potażu z podłoża Etiopii. Otwarcie Wielkiej Etiopskiej Tamy Odrodzenia (GERD) we wrześniu 2025 r. – największej elektrowni wodnej w Afryce (5 150 MW) – będzie wspierać rozwój gospodarczy kraju. Tama stanowi również istotne źródło dochodów dzięki eksportowi nadwyżek energii do Sudanu, Kenii i Dżibuti. Sektor transportowy również pozostanie kluczowym motorem wzrostu, wspierany przez wyniki Ethiopian Airlines, narodowego przewoźnika lotniczego. Będzie on nadal przyciągał znaczne inwestycje, szczególnie w związku z budową nowego lotniska w Bishoftu – projektu o wartości 12,5 mld USD, którego otwarcie planowane jest na 2030 r.

Po ponownym nasileniu się presji inflacyjnej w 2026 r. na tle rosnących cen ropy naftowej i deprecjacji birra (w następstwie liberalizacji rynku walutowego) oczekuje się, że od 2027 r. inflacja powróci do poziomu trwale poniżej 10%. Spadek ten wynika z zaostrzenia polityki pieniężnej przez Narodowy Bank Etiopii (NBE), który od lipca 2024 r. opiera się na sterowaniu podstawową stopą procentową – stopą, którą bank centralny po raz pierwszy podniósł o 100 punktów bazowych w lipcu 2026 r., ustalając ją na poziomie 16%. Polityka pieniężna stała się jeszcze skuteczniejsza od czasu, gdy NBE zliberalizował stopy procentowe kredytów i depozytów w styczniu 2026 r., wzmacniając transmisję do gospodarki realnej – choć nadal jest to dalekie od optymalnego stanu.

Ostatnia prosta w restrukturyzacji zewnętrznego długu publicznego

Zgodnie z zobowiązaniami podjętymi w ramach programu MFW oczekuje się, że deficyt budżetowy zmniejszy się w roku budżetowym 2026–2027. Wysiłek konsolidacyjny wynika przede wszystkim ze wzrostu wpływów podatkowych (9,5% PKB w latach 2025–2026), wynikającego z poszerzenia podstawy opodatkowania, podwyżek podatku VAT, podatku dochodowego i akcyzy, a także wprowadzenia podatku od nieruchomości. Jednocześnie oczekuje się, że udział wydatków (14%) spadnie, ponieważ rząd stopniowo wycofuje dotacje do paliw i dla przedsiębiorstw państwowych, a priorytetowo traktuje walkę z ubóstwem oraz inwestycje infrastrukturalne. Ogólnie rzecz biorąc, zatwierdzony budżet na lata 2026–2027 wynosi łącznie 2 300 mld birrów (15 mld USD), co stanowi nominalny wzrost o 21% w porównaniu z poprzednim rokiem budżetowym, spowodowany przede wszystkim deprecjacją birra w tym okresie (około 15% w stosunku do dolara).

Obecnie, gdy bank centralny nie finansuje już deficytu poprzez emisję pieniądza, oczekuje się, że deficyt ten będzie finansowany poprzez emisję obligacji krajowych oraz wsparcie budżetowe ze strony MFW i Banku Światowego. W rzeczywistości Etiopia pozostaje w znacznym stopniu wykluczona z międzynarodowych rynków kapitałowych od czasu niewywiązania się z zobowiązań w grudniu 2023 r., spowodowanego nieuiszczeniem kuponu w wysokości 33 mln USD z tytułu jedynego euroobligacji o wartości 1 mld USD. W lipcu 2025 r. porozumienie zawarte z wierzycielami dwustronnymi umożliwiło restrukturyzację długu w wysokości 8,4 mld USD i wiązało się z umorzeniem długu w wysokości 2,5 mld USD w całym okresie trwania programu MFW (do 2028 r.). W czerwcu 2026 r. kraj ten zawarł również wstępne porozumienie z komitetem ad hoc wierzycieli prywatnych reprezentujących 45% pozostających do spłaty euroobligacji. Posiadacze obligacji zgodziliby się wymienić swoje papiery wartościowe na nową obligację o wartości 880 mln USD (co stanowi 12-procentową zniżkę) z terminem wykupu w 2029 r. i oprocentowaniem 6,15%, a także na spłatę około 100 mln USD zaległych odsetek. Oczekuje się, że porozumienie zostanie sfinalizowane do końca 2026 r., pod warunkiem uzyskania zgody wierzycieli publicznych. Zadłużenie zagraniczne dwustronne i handlowe – jedyne kwalifikujące się do restrukturyzacji – nadal stanowi prawie 30% całkowitego zadłużenia pozostającego do spłaty.

Oczekuje się, że sytuacja zewnętrzna Etiopii ulegnie poprawie w latach 2026–2027 po pogorszeniu odnotowanym w poprzednim roku budżetowym w wyniku konfliktu na Bliskim Wschodzie. Oczekuje się, że eksport towarów skorzysta na deprecjacji birra, wysokich cenach złota i kawy oraz zwiększonej sprzedaży energii elektrycznej, podczas gdy eksport usług będzie nadal wspierany przez działalność Ethiopian Airlines. Oczekuje się jednak, że deficyt handlowy (10% PKB w 2025 r.) będzie się utrzymywał, ponieważ zapotrzebowanie na import nawozów, paliw i dóbr kapitałowych na potrzeby projektów infrastrukturalnych (lotniska, elektrownie wodne, itp.) będą nadal znaczne, a zostaną one tylko częściowo zrównoważone przez przekazy pieniężne od diaspory (6% PKB w latach 2025–2026). Deficyt na rachunku bieżącym byłby wówczas finansowany z inwestycji zagranicznych oraz preferencyjnego finansowania wielostronnego (MFW i Bank Światowy). W połączeniu z restrukturyzacją zadłużenia wszystko to powinno umożliwić stopniową odbudowę rezerw walutowych, które do połowy 2026 r. wyniosą nieco ponad dwumiesięczny import.

Konsolidacja władzy, wyzwania związane z bezpieczeństwem wewnętrznym i ambicje regionalne

Partia Dobrobytu ustępującego premiera Abiy Ahmeda okazała się zdecydowanym zwycięzcą wyborów parlamentarnych w czerwcu 2026 r., zdobywając 438 z 486 mandatów (z łącznej liczby 547) w Izbie Przedstawicieli Ludu. Głowa państwa, ponownie wybrana na kolejną pięcioletnią kadencję, odnotowała kilka znaczących osiągnięć, które zapewniły jej poparcie społeczeństwa, takich jak dalsza liberalizacja gospodarcza, rozwój infrastruktury oraz postępy w zakresie bezpieczeństwa żywnościowego. Sukcesy te nie są jednak w stanie zrównoważyć pogarszającej się sytuacji w zakresie bezpieczeństwa, ponieważ w kilku regionach dostęp do wyborów był ograniczony – a w niektórych przypadkach wręcz niemożliwy. W Tigray, na północy kraju, wewnętrzne rywalizacje, nierozwiązany spór o zachodnią część Tigray (okupowaną przez amharską grupę rebeliantów Fano) oraz dręcząca kwestia powrotu osób przesiedlonych podważają proces pokojowy rozpoczęty w 2022 r. Kolejnym powodem do niepokoju jest fakt, że regiony Amhara i Oromia – dwa główne obecne ogniska niestabilności – prowadzą walkę zbrojną przeciwko rządowi federalnemu, co dodatkowo osłabia spójność narodową.

Etiopia dąży do umocnienia swojej pozycji jako wiodącej potęgi w Rogu Afryki. Dostęp do morza – którego kraj ten został pozbawiony od czasu uzyskania niepodległości przez Erytreę – jest kluczową kwestią kształtującą politykę regionalną Etiopii. Chociaż napięcia z Somalią obecnie osłabły, stosunki dwustronne nadal pozostają naznaczone dawną próbą Etiopii, by w 2024 r. uznać samozwańczą Republikę Somalilandu w zamian za część somalijskiego wybrzeża. Ta sama kwestia jest również źródłem napięć z sąsiednią Erytreą, ponieważ Etiopia ma na celowniku erytrejski port Assab nad Morzem Czerwonym. Stosunki są tym bardziej napięte, że Asmara patrzy z podejrzliwością na władze Tigray i utrzymuje niejednoznaczną obecność wojskową wzdłuż granicy z tym regionem, co irytuje rząd federalny. Stosunki z Egiptem nie są wcale lepsze i nadal naznaczone są sporem o podział wód Nilu – sporem, w który zaangażowany jest również Sudan – spowodowanym budową zapory GERD.

Poza regionem stosunki z Zachodem – które pogorszyły się podczas wojny w Tigray – nadal ulegają poprawie w następstwie porozumienia zawartego z MFW w lipcu 2024 r. Etiopia, która w styczniu 2024 r. przystąpiła do BRICS i korzysta z finansowania ze strony Nowego Banku Rozwoju, zacieśnia również swoje więzi z Chinami (swoim głównym partnerem handlowym, inwestorem i dwustronnym darczyńcą) oraz ze Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi, które odgrywają coraz ważniejszą rolę w zakresie bezpieczeństwa w regionie i rozbudowują port w Berberze w Somalilandzie, na którym kraj ten polega. Kraj zamierza również przystąpić do Światowej Organizacji Handlu przed końcem 2026 r.

Ostatnia aktualizacja: sierpień 2026 r.