Czarnogóra

Wzrost gospodarczy trwale wspierany przez turystykę

Oczekuje się, że w 2025 r. tempo wzrostu nieco spowolni, ale nadal będzie wspierane przez silny popyt krajowy i dobrą koniunkturę w turystyce. Konsumpcja prywatna, stanowiąca 72% PKB, nadal odgrywa kluczową rolę, choć traci na dynamice pod wpływem rosnącej inflacji (3,4% w kwietniu 2025 r.), napędzanej przede wszystkim przez ceny żywności i mieszkaniowe. Niemniej jednak siła nabywcza gospodarstw domowych została wzmocniona dzięki inicjatywie „Europe Now 2”, która weszła w życie w październiku 2024 r. i podniosła płacę minimalną z 450 EUR do 700 EUR, jednocześnie obniżając składki na ubezpieczenie społeczne. Turystyka, kluczowy sektor stanowiący 25% PKB, nadal wnosi znaczący wkład w aktywność gospodarczą, a liczba przyjazdów turystów zagranicznych utrzymuje się powyżej poziomu sprzed pandemii COVID-19 (+12% w 2024 r. w porównaniu z 2019 r.). Wzrost ten ulega jednak spowolnieniu (+1% w latach 2023–2024) i jest hamowany przez ograniczenia infrastrukturalne oraz ograniczenia przepustowości, a także niedobory siły roboczej, pomimo strukturalnie wysokiej (10% w marcu 2025 r.), choć malejącej, stopy bezrobocia. Realizowanych jest kilka projektów mających na celu utrzymanie tendencji w turystyce, w tym rozbudowa prestiżowego portu Porto Montenegro oraz trwająca rozbudowa kompleksu mariny Lustica Bay.

Jednocześnie inwestycje publiczne pozostają kluczowym motorem wzrostu, szczególnie w zakresie infrastruktury i energii odnawialnej, i są przedmiotem międzynarodowego finansowania. Na przykład budowa odcinka Mateševo – Andrijevica (22 km o wartości 600 mln EUR) autostrady łączącej Bar (na wybrzeżu Adriatyku) z Boljare (na granicy z Serbią) korzysta z pożyczki w wysokości 200 mln EUR przyznanej przez EBOiR w marcu 2025 r., uzupełnionej kwotą 200 mln EUR od Komisji Europejskiej. Kraj ten nadal przyciąga również bezpośrednie inwestycje zagraniczne, głównie w sektorze nieruchomości (60% całkowitych bezpośrednich inwestycji zagranicznych), skoncentrowane w nadmorskich obszarach Kotoru, Budvy i Tivatu, ze szczególnym naciskiem na segmenty mieszkaniowy i turystyczny. Chociaż sektory przemysłowe pozostają niedostatecznie reprezentowane, a bezpośrednie inwestycje zagraniczne w sektorze bankowym spadły o ponad 13% w 2024 r., integracja kraju z Jednolitym Obszarem Płatności w Euro (SEPA) w listopadzie 2024 r. sprawi, że stanie się on jeszcze bardziej atrakcyjny dla kapitału europejskiego. Wreszcie złagodzenie polityki pieniężnej przez EBC w połączeniu z fiskalnymi środkami stymulacyjnymi powinno sprzyjać stopniowemu ożywieniu inwestycji ze strony lokalnych przedsiębiorstw i gospodarstw domowych.

Podwójny deficyt pozostanie pod presją

W 2024 r. deficyt budżetowy gwałtownie wzrósł pod wpływem znacznego wzrostu wydatków mających na celu wsparcie aktywności gospodarczej. Utrzymanie tego kursu fiskalnego pogłębi deficyt w 2025 r., przy wzroście transferów socjalnych, utrzymanych inwestycjach publicznych i niższych obowiązkowych obciążeniach pracy. Tendencja wzrostowa długu publicznego ma się utrzymać, przy znacznych potrzebach w zakresie (re)finansowania. Dług publiczny w 90% ma charakter zewnętrzny i jest denominowany głównie w euro, przy czym 45% stanowi euroobligacje, a 17% – pożyczka z chińskiego Eximbanku przeznaczona na sfinansowanie budowy pierwszego odcinka autostrady między Barem a granicą z Serbią.

W wymiarze zewnętrznym rachunek bieżący ma pozostać w 2025 r. na poziomie znacznego deficytu. Deficyt ten jest napędzany przez utrzymujący się wzrost importu, wynikający z łącznego wpływu rosnących wynagrodzeń, które stymulują popyt na towary importowane, oraz zwiększonego zapotrzebowania na energię elektryczną związanego z zamknięciem elektrowni węglowej w Pljevlji (40% produkcji energii elektrycznej) od kwietnia 2025 r. na okres co najmniej siedmiu miesięcy. Eksport jest ograniczony, a baza produkcyjna jest mało zróżnicowana i skupia się na kilku produktach (aluminium, drewno, rudy) oraz rynkach (głównie europejskich). Niedawna podwyżka ceł o 10% nałożona przez Stany Zjednoczone nie będzie miała bezpośredniego wpływu na kraj, ale może wywołać skutki pośrednie u jego głównych partnerów handlowych (Serbia, Słowenia, Włochy i Niemcy). Nadwyżka w bilansie usług, wynikająca głównie z turystyki, tylko w połowie rekompensuje deficyt w handlu towarami, pozostawiając duży strukturalny deficyt na rachunku bieżącym. W sektorze publicznym jest on finansowany za pomocą euroobligacji, pożyczek wielostronnych (EBOR, Bank Światowy, EBI) oraz dwustronnego finansowania europejskiego. W sektorze prywatnym głównym źródłem finansowania są bezpośrednie inwestycje zagraniczne (BIZ), natomiast zadłużenie zagraniczne banków czarnogórskich i sektora niefinansowego (około 57% całkowitego zadłużenia zagranicznego) nie rośnie już.

Większa, ale niestabilna większość

Od października 2023 r. Czarnogórą rządzi niejednolita koalicja pod przewodnictwem centrystycznej, proeuropejskiej partii „Europe Now!” (PES), z Milojko Spajiciem na stanowisku premiera. Po zmianach w składzie rządu w lipcu 2024 r. koalicja rozszerzyła się o Nową Serbską Demokrację (NSD), Ludową Partię Demokratyczną (DPP) oraz Partię Bośniacką (BS), co zapewniło jej rozszerzoną większość liczącą 49 z 81 mandatów w parlamencie, wzmocnioną umowami o poparciu parlamentarnym zawartymi z mniejszymi partiami. Rząd dysponuje zatem większością dwóch trzecich, pozostaje jednak podatny na wewnętrzne napięcia ze względu na głębokie różnice ideologiczne między jego członkami, zwłaszcza między partiami proeuropejskimi (takimi jak PES) a ugrupowaniami proserbskimi i prorosyjskimi (NSD, DPP). Przegrupowanie rządowe skomplikowało również sprawowanie rządów, zwiększając liczbę ministrów do ponad 30 i podnosząc ryzyko impasu. Obecna sytuacja wskazuje, że obecny rząd zostanie prawdopodobnie rozwiązany przed wyborami parlamentarnymi zaplanowanymi na czerwiec 2027 r. Opozycja, zdominowana przez Demokratyczną Partię Socjalistów (DPS), prowadzi w sondażach od połowy 2024 r., ale również miałaby trudności z utworzeniem spójnej większości, gdyby doszła do władzy.

W wymiarze instytucjonalnym rząd nadal spotyka się z krytyką dotyczącą skuteczności działania, czego przykładem jest kontrowersyjne postępowanie w sprawie masowej strzelaniny (12 ofiar śmiertelnych) w Cetinje i Bajice w styczniu 2025 r., co wywołało wezwania do dymisji wysokich urzędników, które jednak nie przyniosły skutku. Krytyka ta nakłada się na wątpliwości dotyczące sprawowania rządów, dodatkowo uwydatnione przez przyspieszone zatwierdzenie przez parlament umowy z inwestorem ze Zjednoczonych Emiratów Arabskich w sprawie zagospodarowania dzikiego odcinka wybrzeża na cele turystyczne, co budzi obawy co do zgodności z europejskimi standardami w zakresie zamówień publicznych i ochrony środowiska. Ponadto głosowanie nad budżetem na rok 2025 było możliwe dopiero w lutym, po opóźnieniach spowodowanych impasem w sprawie mianowania sędziów do Trybunału Konstytucyjnego. Pomimo tych przeszkód premier Spajić utrzymuje ambitną linię proeuropejską, dążąc do członkostwa do 2028 r. Czarnogóra (wraz z Albanią) pozostaje najbardziej zaawansowanym krajem Bałkanów Zachodnich w procesie integracji z UE, ale tempo jej postępów zależy od wewnętrznej stabilności politycznej. Obecność partii nacjonalistycznych i sekciarskich w koalicji budzi wątpliwości co do kontynuacji reform. Może to ograniczyć pole manewru kraju w sprawach dyplomatycznych. Kraj nadal dostosowuje się do europejskich sankcji wobec Rosji, utrzymując jednocześnie bliskie stosunki z Serbią i wpływowym Serbskim Kościołem Prawosławnym, co może ograniczyć jego swobodę działania w kwestiach dyplomatycznych i społecznych.

Ostatnia aktualizacja: czerwiec 2025 r.