Burundi

Aktywność gospodarcza wzrosła dzięki inwestycjom publicznym, ale została zahamowana przez inflację

W 2024 r. nastąpiło przyspieszenie aktywności gospodarczej, napędzane przez rolnictwo, popyt krajowy – zwłaszcza popyt publiczny – oraz lepszy dostęp do energii elektrycznej dzięki uruchomieniu nowych elektrowni wodnych.

W 2025 r. wzrost gospodarczy uległ spowolnieniu z powodu spadku konsumpcji prywatnej, na którą negatywnie wpłynęła wysoka inflacja i gwałtowny wzrost cen żywności. Aktywność gospodarcza jest wspierana głównie przez zwiększone wydatki publiczne związane z organizacją wyborów parlamentarnych, takie jak podwyżki wynagrodzeń urzędników służby cywilnej, a przede wszystkim przez inwestycje. W 2026 r. oczekuje się ponownego ożywienia wzrostu: inwestycje ulegną dalszemu przyspieszeniu, zwłaszcza w związku z budową linii kolejowej Tanzania–Burundi, finansowanej ze środków pozyskanych przez Afrykański Bank Rozwoju od inwestorów instytucjonalnych, instytucji finansowania rozwoju oraz banków komercyjnych. Inwestycje będą również realizowane w zakresie elektryfikacji i budowy zapór wodnych. Uruchomienie długo opóźnionego projektu zapory Jiji-Mulembwe powinno umożliwić ożywienie działalności górniczej, która do tej pory była hamowana przez utrzymujące się niedobory energii. Wydobycie, wstrzymane od 2021 r. w celu renegocjacji umów operacyjnych na warunkach bardziej korzystnych dla państwa, wznowiono dopiero w styczniu 2025 r. Sektor pierwotny mógłby zatem zwiększyć swój wkład we wzrost gospodarczy poprzez eksport, korzystając z wyższych cen kawy, herbaty i złota.

Inflację napędza finansowanie deficytu publicznego za pomocą środków monetarnych, pogłębiająca się różnica między oficjalnym kursem walutowym a kursem na rynku równoległym, zmniejszenie pomocy zagranicznej oraz ograniczenia importu. Sytuacja powinna zacząć się poprawiać w drugiej połowie 2025 r. oraz w 2026 r. dzięki niższym cenom towarów importowanych (paliwa i żywności), dalszemu ożywieniu produkcji rolnej po powodziach z 2024 r. oraz bardziej umiarkowanej deprecjacji franka burundyjskiego względem dolara. Jednak częste powodzie, które zniszczyły uprawy, zwłaszcza nad brzegami Jeziora Tanganika, wycofanie pomocy amerykańskiej oraz powtarzające się niedobory podstawowych towarów spowodowane trudnościami w dostępie do waluty zagranicznej stanowią wysokie ryzyko.

Ekspansywny budżet i wysokie ryzyko niewypłacalności

W roku budżetowym 2026, trwającym od 1 lipca 2025 r. do 30 czerwca 2026 r., nastąpi wzrost wydatków publicznych. Tendencja ta wynika z przyspieszenia inwestycji oraz wzrostu wydatków bieżących. Będzie to spowodowane częściową spłatą długu krajowego i zagranicznego, która sama w sobie stanowić będzie 21% budżetu, a także wzrostem kosztów wynagrodzeń i budżetów operacyjnych kilku instytucji. Budżet Prezydenta Republiki wzrośnie o 87%, natomiast budżety Ministerstwa Obrony, Ministerstwa Zdrowia i Ministerstwa Edukacji wzrosną odpowiednio o 36%, 24% i 9%. Jednocześnie oczekuje się wzrostu dochodów publicznych pomimo zmniejszenia pomocy zagranicznej, co wynika z poszerzenia podstawy opodatkowania, wzmocnienia środków zwalczania nadużyć finansowych (szczególnie w sektorze górniczym), stopniowego zwiększenia udziału państwa w spółkach wydobywczych z 10% do 15% oraz podwyższenia opłat. Obejmują one podwyżkę podatku od wydobycia (z 7% do 16%), wprowadzenie opłat administracyjnych i informatycznych, 15-procentową dopłatę do importu betonu zbrojonego oraz podwyższenie cen dokumentów podróżnych.

Prognozy budżetowe opierają się na ambitnych założeniach dotyczących wzrostu gospodarczego, które mogą zostać podważone przez potencjalnie recesyjne skutki nowych środków fiskalnych, utrzymującą się inflację lub podatność na wstrząsy zewnętrzne. Skuteczność walki z oszustwami i korupcją nie jest zagwarantowana. Deficyt publiczny jest finansowany przez bank centralny. Obciążenie długiem publicznym, którego dwie trzecie znajduje się w rękach wierzycieli krajowych – głównie banku centralnego – mogłoby nieznacznie się zmniejszyć dzięki ujemnym realnym stopom procentowym. Dług zagraniczny jest w głównej mierze w rękach wierzycieli wielostronnych, ale także kilku krajów, w tym Chin, Indii, Zjednoczonych Emiratów Arabskich i Kuwejtu. Kraj nadal narażony jest na wysokie ryzyko nadmiernego zadłużenia.

Deficyt na rachunku bieżącym zmniejszył się w 2024 r. i oczekuje się, że w 2025 r. będzie nadal ulegał poprawie, pomimo zmniejszenia pomocy zagranicznej. Rosnące światowe ceny kawy, herbaty i złota powinny wspierać przychody z eksportu. Ponadto przyczynić się do tego może również ożywienie w sektorze górniczym oraz podpisanie nowych umów na korzystniejszych warunkach. Deficyt na rachunku bieżącym jest finansowany głównie przez partnerów wielostronnych (Bank Światowy, banki rozwoju i UE) w formie dotacji projektowych. Z drugiej strony bezpośrednie inwestycje zagraniczne pozostają na bardzo niskim poziomie. Nawet jeśli rezerwy walutowe wzrosną, nadal będą one niskie, co będzie skutkować utrzymywaniem się ograniczeń importowych. Rynkowy kurs walutowy jest 2,5 razy wyższy od kursu oficjalnego.

Względna poprawa stosunków międzynarodowych i stabilności politycznej

Pod przewodnictwem Evariste’a Ndayishimiye, sprawującego władzę od 2020 r., Burundi stara się nawiązać ponownie kontakty z międzynarodowymi darczyńcami, którzy wycofali się w 2015 r., kiedy to decyzja byłego prezydenta Pierre’a Nkurunzizy o ubieganiu się o trzecią kadencję – z naruszeniem konstytucji – wywołała powszechne protesty społeczne, które zostały brutalnie stłumione. Sankcje i zawieszenie wsparcia międzynarodowego spowodowały poważne szkody gospodarcze, w tym dotkliwe niedobory. Od 2022 r. widać oznaki poprawy w zakresie poszanowania praw człowieka, choć są one bardzo umiarkowane. Oprócz pomocy humanitarnej, która nigdy nie została wstrzymana, przywrócono dotacje na realizację projektów. Nie wznowiono jednak wsparcia budżetowego ani pożyczek projektowych, o których wspominali partnerzy międzynarodowi (MFW, Bank Światowy, UE itp.).

Dominacja partii rządzącej w życiu politycznym uległa dalszemu wzmocnieniu w czerwcu 2025 r. podczas wyborów parlamentarnych, kiedy to zdobyła ona wszystkie mandaty – było to miażdżące zwycięstwo, które odzwierciedla stłumienie opozycji. Pomimo tych represji trudny dostęp do niewystarczających usług publicznych – sytuację pogarsza masowy napływ uchodźców z Konga oraz osób przesiedlonych w wyniku powodzi – galopująca inflacja, która osłabia siłę nabywczą, a także historia przemocy politycznej (wojna domowa, zamachy stanu) zwiększyły ryzyko wybuchu powstań społecznych.

Burundi, kraj śródlądowy położony w regionie Wielkich Jezior, w zakresie dostępu do światowego handlu jest w dużej mierze uzależnione od Tanzanii, swojego nadmorskiego sąsiada. Budowa nowej linii kolejowej, zleconej chińskim firmom (której ukończenie planowane jest na 2030 r.), łączącej kraj z portem Dar es Salaam, przez który przechodzi 80% jego handlu, ułatwi zaopatrzenie kraju w żywność oraz eksport surowców mineralnych. W szczególności wydobycie niklu ma być bardzo dochodowe dla Burundi, którego rząd podpisał w 2022 r. 10-letni kontrakt o wartości 15 mld USD z rosyjską firmą East African Region Project Group. Ponadto, w kontekście niestabilności w regionie, stosunki dyplomatyczne i handlowe z Rwandą uległy pogorszeniu w 2024 r. po tym, jak prezydent Ndayishimiye podjął decyzję o zamknięciu granicy z sąsiadem, oskarżając go o udzielanie schronienia i szkolenie grupy rebeliantów wrogo nastawionej do rządu w Gitega, nowej stolicy. Napięcia są tym bardziej dotkliwe, że Rwanda wspiera grupy rebeliantów we wschodniej części Demokratycznej Republiki Konga, z którymi Burundi walczy u boku rządu kongijskiego.

Ostatnia aktualizacja: wrzesień 2025 r.