Brazylia

W 2026 r. tempo wzrostu gospodarczego będzie nadal spowalniać

Oczekuje się, że w 2026 r. dynamika wzrostu gospodarczego ulegnie dalszemu spowolnieniu. Konsumpcja gospodarstw domowych (64% PKB w 2024 r.) pozostanie głównym motorem wzrostu, wspierana przez przewidywane podwyższenie kwot wolnych od podatku dochodowego, nowe instrumenty kredytowe (takie jak prywatna pożyczka z wynagrodzenia dla pracowników zatrudnionych na podstawie umowy) oraz zasadę waloryzacji płacy minimalnej, która zapewni realny wzrost dochodów pracownikom i beneficjentom niektórych programów transferów pieniężnych. Jednak tempo wzrostu konsumpcji prawdopodobnie spowolni z powodu stopniowego osłabienia rynku pracy i utrzymujących się restrykcyjnych warunków kredytowych. Oczekuje się, że bank centralny rozpocznie obniżanie swojej referencyjnej stopy procentowej (Selic) z obecnego poziomu 15% w skali roku w pierwszym kwartale 2026 r. Posunięcie to jest poparte nieznacznym poprawieniem się oczekiwań inflacyjnych w kontekście spowolnienia aktywności gospodarczej i umocnienia kursu walutowego (w ciągu 2025 r. real umocnił się o 13% w stosunku do dolara do listopada). Niemniej jednak prognozuje się, że średnia stopa procentowa pozostanie na wysokim poziomie przez cały 2026 r., a szacunki rynkowe wskazują, że na koniec roku wyniesie ona 12,25%. W związku z tym warunki płatności dla przedsiębiorstw mogą ulec jedynie nieznacznej poprawie w ciągu roku. Liczba przedsiębiorstw ubiegających się o ochronę przed upadłością na podstawie rozdziału XI osiągnęła rekordowy poziom w 2024 r., a wskaźnik ten utrzymywał się na wysokim poziomie od stycznia do kwietnia 2025 r. Sektor prywatny prawdopodobnie odczuje trwałe skutki restrykcyjnych warunków kredytowych oraz efektów ubocznych dotyczących kredytów bankowych nieprzeznaczonych na konkretne cele oraz rynku obligacji. Podobnie oczekuje się, że inwestycje brutto w środki trwałe będą rosły w wolniejszym tempie. Ponadto wybory parlamentarne zaplanowane na październik 2026 r. mogą przyczynić się do osłabienia wzrostu inwestycji, ponieważ inwestorzy mogą wolać poczekać na mianowanie szefa władzy wykonawczej i potencjalne konsekwencje dla polityki gospodarczej. Jeśli chodzi o sektor publiczny, będzie on nadal ograniczony przez restrykcje budżetowe. Jednak pomimo konieczności konsolidacji budżetowej oczekuje się, że wydatki publiczne (19% PKB) utrzymają tendencję wzrostową w 2026 r., potencjalnie wspierane przez antycykliczne środki budżetowe i parafiskalne w okresie poprzedzającym październikowe wybory. Jeśli chodzi o sektor rolniczy (6% PKB), na rok 2026 przewiduje się nowy rekordowy plon, choć oczekuje się spowolnienia tempa wzrostu. Chociaż na początku roku może wystąpić zjawisko La Niña, prognozuje się, że będzie ono łagodne i krótkotrwałe. W Brazylii zjawisko to zazwyczaj powoduje zmniejszenie opadów na południu oraz ich wzrost na północy i północnym wschodzie. Na południowym wschodzie i w środkowo-zachodniej części kraju wzrasta prawdopodobieństwo wystąpienia chłodniejszych i bardziej deszczowych warunków. Wreszcie oczekuje się spowolnienia wzrostu eksportu (18% PKB), co odzwierciedla słabszy popyt globalny, w tym ze strony Chin i Argentyny.

Zbliżenie dyplomatyczne ze Stanami Zjednoczonymi, trwające od października 2025 r., może przyczynić się do dalszego obniżenia ceł importowych na brazylijskie towary. W listopadzie 2025 r. Brazylia uzyskała częściowe zwolnienie celne, ponieważ Stany Zjednoczone zwolniły kluczowe produkty rolne – w tym wołowinę i kawę – z 40-procentowych ceł importowych nałożonych w sierpniu. Brazylia ma obecnie do czynienia ze średnią efektywną stawką celną wynoszącą około 25%, przy czym niektóre towary przemysłowe, takie jak żelazo i stal, są opodatkowane nawet do 50% z powodu 10-procentowych ceł wzajemnych, podwyżki z sierpnia oraz konkretnych środków wynikających z sekcji 232. W rezultacie tylko 20–22% brazylijskiego eksportu do Stanów Zjednoczonych podlega nadal najwyższym cłom, co stanowi spadek z 36% odnotowanego w okresie od sierpnia do października 2025 r.

Niedobór zewnętrzny nieznacznie się zmniejszy w obliczu utrzymującej się słabej sytuacji fiskalnej

Oczekuje się, że nierównowaga zewnętrzna Brazylii ulegnie pewnej poprawie w 2026 r. dzięki wyższej nadwyżce handlowej (3,0% PKB w 2024 r.). Wynikać to będzie prawdopodobnie z szybszego osłabienia tempa importu w sytuacji, gdy aktywność gospodarcza w kraju będzie słabsza niż w przypadku eksportu. Podobnie duży deficyt dochodów pierwotnych (3,5% PKB) zostanie prawdopodobnie ograniczony przez spadek repatriowanych dochodów z inwestycji zagranicznych, co wynika głównie z niższej aktywności gospodarczej w kraju. Z drugiej strony oczekuje się, że deficyt w sektorze usług (-2,5% PKB) będzie się w pewnym stopniu nadal pogłębiał z powodu rosnącego popytu na usługi cyfrowe w kontekście rosnących deficytów w obszarze własności intelektualnej i usług telekomunikacyjnych. Jeśli chodzi o stronę finansową, bezpośrednie inwestycje zagraniczne netto (2,2% PKB) nie będą w stanie w pełni pokryć deficytu zewnętrznego. Niemniej jednak trwale solidne rezerwy walutowe, które we wrześniu 2025 r. zapewniały pokrycie importu przez ponad 15 miesięcy, pozostaną ważnym buforem zewnętrznym. Ponadto całkowite zadłużenie zagraniczne brutto (w tym pożyczki międzyprzedsiębiorstwowe oraz krajowe papiery wartościowe o stałym dochodzie posiadane przez nierezydentów) pozostaje na niskim poziomie, wynosząc 37% PKB we wrześniu 2025 r., przy czym jego część publiczna stanowi zaledwie 11% PKB.

W zakresie polityki budżetowej rząd wyznaczył na rok 2026 cel nadwyżki pierwotnej (tj. z wyłączeniem odsetek) na poziomie 0,25% PKB, z marginesem tolerancji wynoszącym ±0,25 punktu procentowego PKB. Osiągnięcie tego celu jest jednak niepewne, ponieważ opiera się na nieprzewidywalnych lub jednorazowych dochodach — zgodnie z budżetem na 2026 r. rząd stoi w obliczu niedoboru dochodów wynoszącego około 0,3% PKB. Ponadto rzeczywisty deficyt budżetowy będzie prawdopodobnie większy ze względu na wyłączenia z celu budżetowego, takie jak niektóre płatności podatkowe nakazane przez sąd. Ponadto deficyt budżetowy prawdopodobnie wzrośnie w związku z rosnącym zadłużeniem oraz utrzymującą się na wysokim poziomie średnią stopą procentową Selic w 2026 r., co wpływa na część bonów skarbowych powiązanych z tym wskaźnikiem, które we wrześniu 2025 r. stanowiły 47% całkowitego zadłużenia. W rezultacie i tak już wysoki dług publiczny brutto (96% w walucie lokalnej) ma w 2026 r. jeszcze wzrosnąć. Obecne cele dotyczące nadwyżki pierwotnej oraz tempo wzrostu PKB są niewystarczające, by ustabilizować stosunek długu publicznego do PKB. Ogólnie rzecz biorąc, finanse publiczne Brazylii pozostają piętą achillesową gospodarki tego kraju. Do tej pory decydenci skupiali swoje wysiłki głównie na zwiększaniu dochodów, a nie na cięciu wydatków i rozwiązywaniu problemu wysokiej sztywności budżetu (odpowiadającej 92% całkowitych federalnych wydatków publicznych). W związku z wyborami prezydenckimi zaplanowanymi na 2026 r. osoba, która obejmie urząd w 2027 r., będzie musiała dokonać ponownej oceny finansów publicznych, w tym przeglądu ram fiskalnych oraz wdrożenia reform strukturalnych mających na celu przeciwdziałanie szybkiemu wzrostowi wydatków obowiązkowych.

Brazylijczycy udają się do urn

Wybory powszechne zaplanowano na 4 października 2026 r. W ich trakcie wybrany zostanie prezydent Brazylii, wszystkich 513 członków Izby Reprezentantów, dwie trzecie składu Senatu (54 z 81 mandatów) oraz gubernatorzy i zgromadzenia ustawodawcze wszystkich 26 stanów i Dystryktu Federalnego. Jeśli kandydat na prezydenta lub gubernatora nie uzyska połowy ważnych głosów, 25 października odbędzie się druga tura wyborów. Nowo wybrany prezydent i gubernatorzy obejmą urzędy 1 stycznia 2027 r., natomiast członkowie zgromadzeń ustawodawczych zostaną zaprzysiężeni 1 lutego 2027 r. Podobnie jak w przypadku wyborów prezydenckich, urzędujący i trzykrotny prezydent (2003–2006, 2007–2010 oraz 2023–2026) Luiz Inácio Lula da Silva, znany lepiej jako Lula, z lewicowej Partii Pracy (PT), zamierza ubiegać się o reelekcję. Jego popularność nieco wzrosła po podjętej przez Stany Zjednoczone w lipcu 2025 r. decyzji o podwyższeniu ceł na brazylijski import z 10% do 50%, uzasadnionej sytuacją prawną byłego prezydenta Jaira Bolsonaro (2019–2022), oraz decyzji Sądu Najwyższego Brazylii dotyczących amerykańskich platform cyfrowych (nakazujących blokowanie profili i treści uznanych za antydemokratyczne), a także tego, co określono jako nieuczciwe stosunki handlowe między obydwoma krajami (choć historycznie to Stany Zjednoczone odnotowują nadwyżkę w handlu z Brazylią). W październiku 2025 r. poparcie dla prezydenta Luli osiągnęło 51,2% według sondażu przeprowadzonego przez AtlasIntel we współpracy z agencją Bloomberg, co stanowi najwyższy poziom od stycznia 2024 r. Ponadto poparcie może również wynikać z projektu ustawy zatwierdzonego przez Kongres w listopadzie 2025 r., który podnosi próg zwolnienia z podatku dochodowego z 566 USD do 933 USD od 2026 r. oraz przyznaje stopniowane ulgi osobom fizycznym zarabiającym do 1 371 USD miesięcznie. Aby zrównoważyć te obniżki podatków, Kongres wprowadził progresywny podatek minimalny w wysokości do 10% dla osób zarabiających ponad 112 tys. USD rocznie. Z drugiej strony, najkrwawsza w historii Brazylii policyjna akcja przeprowadzona przez rząd stanu Rio de Janeiro w październiku 2025 r., w wyniku której zginęło co najmniej 121 osób (w tym czterech funkcjonariuszy policji), z których 95% miało rzekomo powiązania z gangami przestępczymi, może zagrozić niedawnemu wzrostowi popularności prezydenta Luli. Chociaż Lula publicznie skrytykował tę akcję, ostatnie sondaże wskazują na silne poparcie społeczne dla tej operacji pomimo jej brutalności – 55% Brazylijczyków popiera tę policyjną akcję. Wyniki te podkreślają wyzwania polityczne stojące przed lewicowym prezydentem, którego administracja boryka się z trudnościami w zaspokojeniu żądań dotyczących zaostrzenia polityki bezpieczeństwa. Październikowe wydarzenia stanowią dla podzielonej prawicowej opozycji okazję do umocnienia swojej pozycji przed wyborami w październiku 2026 r., choć na razie nie wyłonił się żaden wyraźny kandydat na prezydenta. We wrześniu 2025 r. brazylijski Sąd Najwyższy skazał byłego prezydenta Jaira Bolsonaro na 27 lat i trzy miesiące więzienia za przestępstwa obejmujące kierowanie zbrojną organizacją przestępczą, próbę obalenia demokratycznego państwa prawa oraz zniszczenie chronionego mienia publicznego. Zgodnie z ustawą o czystej kartotece uniemożliwia mu to ubieganie się o urząd do 2060 r., ponieważ prawo wyklucza kandydatów na osiem lat po odbyciu kary. Chociaż we wrześniu 2025 r. Kongres uchwalił ustawę zmieniającą początek okresu wykluczenia z daty skazania, prezydent Lula skorzystał z prawa weta, aby zablokować wszelkie stosowanie z mocą wsteczną. Weta te są obecnie rozpatrywane przez Kongres, który może je utrzymać w mocy lub uchylić. W każdym razie Bolsonaro nie bierze udziału w wyborach w 2026 roku i nie poparł jeszcze żadnego następcy. Jak dotąd odmawia jednak ustąpienia ze stanowiska, co skłoniło najbardziej konkurencyjną postać prawicy we wczesnych sondażach – gubernatora São Paulo Tarcísio de Freitasa, który pełnił funkcję ministra infrastruktury w rządzie Bolsonaro – do ogłoszenia w październiku 2025 r., że nie będzie kandydował na prezydenta, a zamiast tego będzie ubiegał się o reelekcję w wyborach stanowych. Chociaż niektórzy uważają, że Tarcísio może jeszcze ponownie rozważyć swoją decyzję, wśród innych potencjalnych prawicowych kandydatów znajdują się Ratinho Junior, gubernator stanu Paraná; Romeu Zema, gubernator stanu Minas Gerais; oraz poseł federalny Eduardo Bolsonaro, syn byłego prezydenta.

Na arenie międzynarodowej stosunki dyplomatyczne z Argentyną charakteryzowały się pragmatyzmem po obu stronach, pomimo różnic ideologicznych z ultraliberalnym rządem Javiera Mileiego. Jeśli chodzi o stosunki z Paragwajem, w wspólnym oświadczeniu z 17 listopada 2025 r. ministrowie spraw zagranicznych Brazylii i Paragwaju uzgodnili wznowienie w pierwszej połowie grudnia negocjacji w sprawie zmiany załącznika C do traktatu z Itaipu, w oparciu o porozumienie dwustronne z kwietnia 2024 r., które obejmowało rozmowy na temat ceny energii elektrycznej wytwarzanej przez dwunarodową elektrownię wodną.

Jeśli chodzi o Wenezuelę, stosunki nieco się pogorszyły od czasu wyborów prezydenckich w tym sąsiednim kraju w lipcu 2024 r., ponieważ rząd brazylijski oficjalnie nie uznaje ich wyników. Jednak w obliczu eskalacji napięć między Wenezuelą (a także Kolumbią) a Stanami Zjednoczonymi od września 2025 r., kiedy to Stany Zjednoczone rozpoczęły ataki na statki podejrzane o przewóz narkotyków na Morzu Karaibskim i we wschodniej części Pacyfiku, Lula skrytykował te operacje i potępił groźbę interwencji USA w Ameryce Południowej, oferując jednocześnie mediację – zwłaszcza między USA a Wenezuelą – w celu wynegocjowania rozwiązania zapobiegającego dalszej eskalacji militarnej. Wydarzenia te miały miejsce w okresie względnej poprawy stosunków dyplomatycznych między Brazylią a USA. W październiku 2025 r. prezydent Donald Trump i Lula spotkali się podczas szczytu ASEAN w Kuala Lumpur, aby złagodzić napięcia między swoimi krajami po nałożeniu przez Stany Zjednoczone wysokich ceł na niektóre brazylijskie towary eksportowe. Podczas spotkania uzgodnili rozpoczęcie „natychmiastowych” rozmów między swoimi zespołami na temat ceł i innych kwestii. Biorąc pod uwagę potrzebę znalezienia przez USA alternatyw dla Chin w zakresie dostaw kluczowych minerałów, Brazylia mogłaby stać się atrakcyjnym partnerem. Jednak choć Brazylia dąży do złagodzenia amerykańskich ceł, aktywnie poszukuje również możliwości ekspansji na nowe rynki. We wrześniu 2025 r. Mercosur – obejmujący Argentynę, Brazylię, Boliwię, Paragwaj i Urugwaj – podpisał umowę o wolnym handlu z Europejskim Stowarzyszeniem Wolnego Handlu (EFTA), w skład którego wchodzą Szwajcaria, Norwegia, Islandia i Liechtenstein. Umowa oczekuje obecnie na ratyfikację przez wszystkie uczestniczące kraje. Ponadto w tym samym miesiącu Mercosur wznowił negocjacje z Kanadą po prawie czteroletniej przerwie. Wreszcie, po trwających 25 lat negocjacjach, Mercosur i Unia Europejska (UE) ogłosiły w grudniu 2024 r. podpisanie umowy o wolnym handlu mającej na celu zniesienie ceł na większość towarów. Nastąpiło to pięć lat po zawarciu wstępnego porozumienia, którego realizacja utknęła w martwym punkcie głównie z powodu obaw UE dotyczących wylesiania w krajach Mercosuru. Głównymi zmianami w tekście z 2019 r. są zobowiązanie do przestrzegania Paryskiego Porozumienia klimatycznego (z możliwością zawieszenia korzyści w przypadku naruszenia), zmiany w zakresie zamówień publicznych, handlu samochodami oraz eksportu minerałów krytycznych. Jednak ratyfikacja umowy musi jeszcze zostać zatwierdzona przez parlamenty państw członkowskich Mercosuru, a po stronie europejskiej – przez Radę Unii Europejskiej i Parlament Europejski. W Radzie Europejskiej zgodę musi wyrazić co najmniej 55% państw, które muszą reprezentować co najmniej 65% całkowitej liczby ludności Unii. Sprzeciw pochodzi głównie ze strony Francji, ale może on wywołać opór również ze strony innych krajów. Niemniej jednak w listopadzie 2025 r. prezydent Francji Emmanuel Macron oświadczył, że jest „dość pozytywnie nastawiony” do możliwości przyjęcia umowy handlowej, choć podkreślił, że Francja pozostanie „czujna” w kwestii ochrony swoich interesów narodowych. Powiedział, że obawy rządu francuskiego zostały uwzględnione przez Komisję Europejską, która w odpowiedzi wprowadziła klauzule ochronne i zobowiązała się do zapewnienia dodatkowego wsparcia dla sektora hodowli zwierząt. Komisja zobowiązała się również do wzmocnienia środków ochronnych na rzecz wewnętrznego rynku europejskiego poprzez ulepszenia w ramach unii celnej. Prezydent Macron dodał, że Komisja Europejska będzie współpracować z Mercosurem, aby zapewnić skuteczne włączenie tych klauzul do tekstu ostatecznej umowy.

Płatności

Weksle (letra de câmbio) oraz, w mniejszym stopniu, weksle własny (nota promissória) są najczęściej stosowaną formą dokumentów kredytowych w lokalnych transakcjach handlowych. Ważność obu tych instrumentów wymaga zachowania pewnych formalności przy ich wystawianiu. Najpopularniejszą metodą płatności stosowaną w Brazylii jest „Boleto bancário”, czyli oficjalna brazylijska metoda płatności regulowana przez Bank Centralny Brazylii. Jest to system płatności typu „push”, który został uruchomiony w 1993 roku i obecnie generuje 3,7 miliarda transakcji rocznie. Proces płatności w przypadku transakcji „Boleto bancário” jest podobny do procesu realizowanego w przypadku przelewu bankowego lub płatności gotówkowej. Klienci otrzymują wstępnie wypełniony formularz płatności „boleto bancário”. Na tym etapie klient ma możliwość wydrukowania formularza i dokonania płatności osobiście w dowolnym oddziale banku lub u autoryzowanych podmiotów, takich jak apteki, supermarkety, punkty sprzedaży loterii oraz urzędy pocztowe. Ponadto płatności można dokonać elektronicznie w dowolnym z ponad 48 000 bankomatów w Brazylii, a także za pośrednictwem bankowości internetowej lub aplikacji bankowości mobilnej, które są powszechnie stosowane w tym kraju. Chociaż korzystanie z powyższych instrumentów płatniczych na kredyt w rozliczeniach międzynarodowych nie jest zalecane, stanowią one jednak skuteczny środek nacisku w przypadku niewywiązania się z zobowiązania, stanowiąc pozaprawny tytuł egzekucyjny, który zapewnia wierzycielom uprzywilejowany dostęp do postępowania egzekucyjnego.

„Duplicata mercantil”, specyficzny instrument płatniczy, to kopia oryginalnej faktury przedstawiana przez dostawcę klientowi w ciągu 30 dni w celu akceptacji i podpisu. Następnie może ona funkcjonować jako egzekwowalny instrument kredytowy.

Przelewy bankowe, czasami zabezpieczone akredytywą standby, są również powszechnie stosowane do dokonywania płatności w transakcjach krajowych i zagranicznych. Oferują one stosunkowo elastyczną obsługę rozliczeń, zwłaszcza za pośrednictwem sieci elektronicznej SWIFT, z którą połączona jest większość głównych brazylijskich banków. W przypadku przelewów dużych kwot dostępne są różne wysoce zautomatyzowane systemy przelewów międzybankowych, np. system przelewów międzybankowych w czasie rzeczywistym STR (sistema de transferência de reservas) lub Krajowa Sieć Systemu Finansowego (rede do sistema financeiro nacional, RSFN).

Windykacja należności

Faza polubowna

Wierzyciele rozpoczynają tę fazę od próby skontaktowania się z dłużnikami telefonicznie i pocztą elektroniczną. Jeśli to się nie powiedzie, wierzyciele muszą następnie wystosować ostateczne wezwanie do zapłaty listem poleconym za potwierdzeniem odbioru, żądając od dłużnika spłaty zaległej kwoty głównej powiększonej o odsetki za zwłokę zgodnie z postanowieniami umowy transakcyjnej. W przypadku braku klauzuli dotyczącej oprocentowania kodeks cywilny przewiduje zastosowanie karnej stopy procentowej obowiązującej w przypadku zaległości podatkowych, wynoszącej 1% miesięcznie od kwoty zaległej. Gdy wierzyciele nie są w stanie skontaktować się z dłużnikami telefonicznie i/lub pocztą elektroniczną, przeprowadza się weryfikację danych kontaktowych spółki, jej podmiotów powiązanych oraz właścicieli. Jeśli nadal nie uda się nawiązać kontaktu, następuje badanie majątku, wizyta na miejscu oraz analiza sytuacji finansowej dłużnika w celu ustalenia możliwości podjęcia działań prawnych. Biorąc pod uwagę powolny przebieg i koszty postępowania sądowego, zawsze zaleca się, w miarę możliwości, prowadzenie bezpośrednich negocjacji z dłużnikami zalegającymi z płatnościami oraz podjęcie próby polubownego rozstrzygnięcia sporu, mając na uwadze, że plan spłaty może trwać nawet do dwóch lat.

Postępowanie sądowe

System prawny obejmuje dwa rodzaje jurysdykcji. Pierwsza z nich ma charakter stanowy. Każdy stan brazylijski (26 stanów oraz Dystrykt Federalny w Brasilii) posiada w szczególności Sąd Sprawiedliwości (Tribunal de Justiça), od którego wyroków przysługuje odwołanie na szczeblu stanowym. Koszty postępowania sądowego różnią się w zależności od stanu. Drugi rodzaj jurysdykcji obejmuje sądy federalne. Istnieje pięć regionalnych sądów federalnych (Tribunais Regionais Federais, TRF), z których każdy ma własną kompetencję terytorialną obejmującą kilka stanów. W sprawach dotyczących kwestii niekonstytucyjnych od wyroków TRF można wnieść odwołanie do najwyższego sądu, Superior Tribunal de Justiça (STJ) z siedzibą w Brasilii.

Postępowanie monytoryjne

Ação monitória to specjalna procedura, z której może skorzystać każdy wierzyciel posiadający albo niewykonalny dowód pisemny, albo dowód uznawany za pozasądowy instrument uznany przez prawo za wykonalny (nawet jeśli nie spełnia on wszystkich wymogów prawnych). Jeżeli zobowiązanie dłużnika zostanie uznane za pewne, określone i wymagalne, sądy miejskie zazwyczaj wydają nakazy zapłaty w ciągu piętnastu dni. Jeżeli dłużnik nie wywiąże się z zobowiązania w ciągu trzech dni, nakaz staje się wykonalny. W przypadku wniesienia odwołania wierzyciel musi wszcząć formalne postępowanie sądowe. Różnica między tą procedurą a postępowaniem egzekucyjnym polega na wymogach prawnych oraz na możliwości zakwestionowania przez dłużnika zasadności stosunku zobowiązaniowego w toku postępowania. Ação monitória przebiega wolniej niż standardowe postępowanie egzekucyjne: jeśli dłużnik wniesie sprzeciw do sądu, zasadność stosunku handlowego zostanie dokładnie rozpatrzona w taki sam sposób, jak w przypadku standardowego postępowania sądowego. Szacowany czas trwania tego postępowania wynosi średnio dwa lata.

Postępowanie zwykłe

Postępowanie zwykłe prowadzone jest przez sędziego prowadzącego przesłuchania (procedura inkwizycyjna) i wymaga zbadania dowodów przedstawionych przez każdą ze stron w połączeniu z analizą ewentualnych opinii biegłych. Wierzyciel musi doręczyć dłużnikowi listowną wezwanie do sądu, na które dłużnik musi odpowiedzieć w ciągu 15 dni od otrzymania. Początkowe postępowanie obejmuje fazę dochodzeniową i fazę rozpoznawczą. Ostatnim etapem procesu jest rozprawa główna, podczas której wysłuchane są strony. Następnie sąd wydaje wyrok. Sąd może wydać wyrok zaoczny, jeśli na prawidłowo doręczony wezwanie nie zostanie udzielona odpowiedź. Uzyskanie wyroku podlegającego egzekucji w pierwszej instancji trwa od dwóch do trzech lat.

0

Egzekucja orzeczenia sądowego

Średnio, w głównych krajach, wydanie wyroku po wszczęciu postępowania sądowego zajmuje rok.

ORZECZENIE SĄDOWE

Prawomocny wyrok jest zazwyczaj automatycznie wykonywany przez brazylijskie sądy. Od czasu reform w latach 2005 i 2006 możliwe jest zajęcie majątku dłużnika, jeśli ten nie zastosuje się do prawomocnego nakazu w ciągu trzech dni. W praktyce egzekucja może okazać się trudna, ponieważ w Brazylii istnieje bardzo niewiele metod ustalania lokalizacji majątku.

Zagraniczne orzeczenia mogą być egzekwowane, o ile spełniają określone warunki: aby orzeczenie mogło zostać wykonane w Brazylii, musi zostać zatwierdzone przez Sąd Najwyższy, strony muszą zostać o tym powiadomione, a orzeczenie musi spełniać wszystkie wymogi niezbędne do egzekucji (np. musi zostać przetłumaczone z języka portugalskiego przez tłumacza przysięgłego).

DOKUMENTY POZASĄDOWE

Egzekucja z dokumentów pozasądowych stanowi rodzaj egzekucji przyznanej wierzycielowi w celu umożliwienia mu dochodzenia swoich praw wobec dłużnika. Jest to najbardziej bezpośredni i skuteczny środek sądowy służący odzyskaniu wierzytelności w Brazylii. Postępowanie to nie wymaga od wierzycieli zagranicznych żadnych wcześniejszych zabezpieczeń (takich jak np. kaucja w postępowaniu monitoryjnym). Ponadto brazylijskie ustawodawstwo nadaje niektórym dokumentom moc wykonawczą. Dokumenty te dzielą się na dwie główne kategorie: tytuły wykonawcze o charakterze prawnym (w tym orzeczenia wydane przez sąd lokalny uznające istnienie zobowiązania umownego oraz ugody zatwierdzone przez sąd i orzeczenia arbitrażowe) oraz tytuły wykonawcze o charakterze pozaprawnym, do których zaliczają się weksle, faktury, weksle własny, duplicata mercantil, czeki, dokumenty urzędowe podpisane przez dłużnika, prywatne porozumienia podpisane przez dłużnika, wierzyciela i dwóch świadków jako potwierdzenie długu, umowy zabezpieczone i tak dalej. Konieczne jest przedłożenie oryginałów tych dokumentów – sąd nie przyjmuje kopii.

Postępowanie upadłościowe

POZASĄDOWA RESTRUKTURYZACJA

Dłużnicy mogą nieformalnie negocjować plan restrukturyzacji ze swoimi wierzycielami. Plan ten musi obejmować co najmniej 60% całkowitej kwoty zadłużenia. Plan ten musi zostać zatwierdzony przez sąd.

RESTRUKTURYZACJA SĄDOWA

Dłużnicy składają wniosek o restrukturyzację do sądu lub zwracają się do wierzycieli o przekształcenie wniosku o likwidację w wniosek o restrukturyzację. Jeśli plan zostanie przyjęty przez sąd, dłużnicy mają zazwyczaj 60 dni na przedstawienie wykazu wszystkich zobowiązań wobec wierzycieli oraz planu spłat. Następnie sędzia wyznacza terminy dwóch zgromadzeń wierzycieli, przy czym drugie odbywa się tylko wtedy, gdy pierwsze nie doszło do skutku. Podczas tych zgromadzeń proponowany plan musi zostać przyjęty przez większość wierzycieli. Po jego przyjęciu rozpoczynają się spłaty zgodnie z ustaleniami zatwierdzonego planu. Szacowany czas trwania tego postępowania wynosi od 7 do 20 lat.

LIKWIDACJA

Główne etapy likwidacji są następujące:

o likwidację mogą wnioskować zarówno dłużnicy (auto-falência), jak i dowolny z ich wierzycieli, jeśli łączna kwota zadłużenia przekracza 40-krotność minimalnego wynagrodzenia;

strona wszczynająca postępowanie musi udowodnić istnienie zobowiązania netto, przeterminowanego i niespłaconego, przedstawiając protestowany tytuł wykonawczy (protest specjalny – osobiste zawiadomienie dłużnika);

po przeanalizowaniu sytuacji finansowej dłużnika sędzia może zdecydować, że spółka musi zostać zlikwidowana.

Cały majątek spółki musi zostać sprzedany, a uzyskana kwota jest dzielona równo między wierzycieli, z uwzględnieniem ewentualnych uprawnień uprzywilejowanych. Szacowany czas trwania postępowania wynosi od 7 do 20 lat.

Ostatnia aktualizacja: listopad 2025 r.