Boliwia

Możliwe ożywienie gospodarcze w 2027 r. po recesji z 2026 r.

Bardziej gwałtowne załamanie gospodarcze w 2026 r. wynika głównie z czynników po stronie podaży i koncentruje się w największych sektorach gospodarki. Wydobycie węglowodorów wciąż osiąga nowe minima: łączna produkcja ropy i gazu, która dziesięć lat temu osiągnęła szczytowy poziom 59 milionów metrów sześciennych dziennie, wynosi obecnie prawie 31 milionów, przy czym wydobycie gazu ziemnego mieści się w przedziale od 26 do 28 milionów metrów sześciennych. Ponieważ wielkie złoża na południu wyczerpują się, a nie widać żadnych nowych źródeł, a jedyne znaczące nowe złoże, Mayaya, ma zostać uruchomione dopiero w 2027 r., sektor ten nie ma w tym roku na czym polegać, co stanowi przeszkodę dla wzrostu. Drugim obciążeniem jest budownictwo. Najnowsze dane wskazują, że jest to sektor osiągający najgorsze wyniki, odnotowujący dwucyfrowy spadek w skali roku, co odzwierciedla zastój w pracach publicznych i prywatnych spowodowany brakiem finansowania i niepewnością. Przemysł działa poniżej swoich możliwości, hamowany przez trudności w dostępie do importowanych surowców i maszyn. Handel również stracił impet. Gospodarkę podtrzymują dwa sektory. Rolnictwo odnotowało w 2025 r. wzrost o ponad 6% dzięki uprawom soi, sorgo, trzciny cukrowej i komosy ryżowej. Górnictwo, wspierane przez wysokie ceny metali i złota, pod koniec 2025 r. powróciło na dodatni poziom. Jednak znaczenie tych dwóch sektorów jest mniejsze niż sektora energetycznego, budowlanego i handlu. Ponadto dwa wstrząsy charakterystyczne dla 2026 r. mocno uderzyły w transport, handel i usługi, a mianowicie zakłócenia w dostawach paliwa na początku roku oraz fala blokad dróg od maja, które zakłóciły logistykę w całym kraju. Te dwa wydarzenia oznaczają, że gospodarka prawdopodobnie odnotuje drugi rok z rzędu spadku, zachowując ten sam wzorzec sektorowy.

Po dwóch latach spadku niski poziom wyjściowy mógłby umożliwić nieznaczne ożywienie w 2027 r., ale nie jest to równoznaczne ze wzrostem. Wyzwaniem jest struktura działalności gospodarczej. Gospodarka opiera się na wąskiej podstawie, a mianowicie na rolnictwie i górnictwie, podczas gdy sektory węglowodorów i budownictwa nadal nie wykazują oznak ożywienia. Aby ożywienie gospodarcze utrzymało się w 2027 r., te dwa sektory będą musiały się wzmocnić, co jest możliwe, ponieważ w tym czasie projekty osiągną fazę dojrzałości. W przypadku litu kontrakty dotyczące solniska Uyuni przewidują planowane inwestycje o wartości ponad 2 mld USD oraz łączną zdolność produkcyjną przekraczającą 49 000 ton węglanu litu rocznie. Dla porównania: w 2024 r. Boliwia wyeksportowała 1,14 tony litowego węglanu o wartości 9,7 mln USD przy średniej cenie wynoszącej prawie 8 500 USD za tonę. Przy tej samej cenie zakontraktowana zdolność produkcyjna byłaby warta około 420 mln USD rocznie. W sektorze energetycznym nowe złoże Mayaya mogłoby od 2027 r. dostarczać blisko 10 milionów metrów sześciennych gazu dziennie, co będzie pierwszym znaczącym wzrostem produkcji od lat, natomiast umowa na import miliona baryłek ropy ma na celu podniesienie krajowego wskaźnika rafinacji z około 30% do poziomu między 60% a 80%. Ponadto projekty dotyczące biodiesla i hydroodsiarczonego oleju roślinnego mają na celu zastąpienie znacznej części importu paliw płynnych. W rolnictwie uprawy soi, sorgo, trzciny cukrowej i komosy ryżowej już teraz napędzały działalność i zyskałyby większe możliwości dzięki normalizacji logistyki. Górnictwo, wspierane przez wysokie ceny, prawdopodobnie pozostanie jasnym punktem. Większość tych projektów dotyczących węglowodorów i górnictwa zależy od nowych ram regulacyjnych mających na celu ożywienie inwestycji prywatnych, które wcześniej sięgały prawie 1,2 mld USD rocznie, zanim w 2006 r. inwestorów prywatnych odstraszyła nacjonalizacja i późniejsze zmiany prawne. Przede wszystkim niestabilność polityczna i społeczna jest czynnikiem, który może zniweczyć ten pozytywny scenariusz.

Uzupełnienie rezerw walutowych zależy od mało prawdopodobnej konsolidacji fiskalnej

Zmieniony budżet na 2026 r. zakłada deficyt na poziomie około 9% PKB, co stanowi spadek w stosunku do około 11% w 2025 r. Korekta ta opiera się na dwóch cięciach. Pierwszym z nich jest likwidacja dotacji paliwowych, których wartość w budżecie szacowana jest na blisko 5% PKB. Drugim jest ograniczenie bieżących wydatków poprzez zamrożenie wynagrodzeń i zatrudnienia w sektorze publicznym. Dług publiczny wynosi blisko 95% PKB, ale ma on akceptowalne warunki, a jego część zewnętrzna (około jednej czwartej) ma w większości charakter preferencyjny. Przez lata rząd pokrywał większość tej luki dzięki finansowaniu z banku centralnego na korzystnych warunkach, co jednak ulegnie zmianie w ramach nowych zasad. Nie jest jasne, czy działania konsolidacyjne będą miały zastosowanie do roku 2027. Odpowiedź zależy od dwóch warunków: zamknięcia lub restrukturyzacji przynoszących straty przedsiębiorstw państwowych, które stanowią obciążenie dla budżetu, oraz finansowania zewnętrznego na rozsądnych warunkach, w tym ewentualnego programu MFW, który jest obecnie omawiany w przedziale 3 mld USD. Ograniczone i w dużej mierze preferencyjne zadłużenie zagraniczne daje pewien margines manewru. Główne ryzyko wynika z długiej historii ustępstw rządu mających na celu złagodzenie presji społecznej. Żądania 20-procentowej podwyżki płac oraz kontynuacji programów transferowych działają na niekorzyść dostosowań, w tym zaprzestania finansowania monetarnego Skarbu Państwa.

Jeśli chodzi o sytuację zewnętrzną, rachunek bieżący zmierza ku kolejnemu deficytowi w 2026 r. Ograniczenie importu związane z niedoborem walut obcych i gwałtowną deprecjacją waluty, a także dochody z wydobycia surowców mineralnych – wszystko to działa w jednym kierunku, jednak wydatki na paliwa równoważą ten trend. Boliwia importuje większość zużywanego paliwa (60% benzyny i ponad 80% oleju napędowego), a wojna na Bliskim Wschodzie spowodowała wzrost kosztów importu właśnie w momencie, gdy dochody z eksportu gazu stale maleją. Przedsiębiorstwo państwowe przyznaje już, że od 2031 r. kraj może być zmuszony do importowania gazu.

Rezerwy walutowe są wyjątkowo niskie. Na koniec czerwca 2026 r. wynosiły one 3,6 mld USD, ale około 81% tej kwoty stanowiło złoto, a jedynie 0,7 mld USD było w postaci płynnej, co stanowi niewielki margines przy interwencjach na rynku walutowym lub regulowaniu płatności bez nowego finansowania. Odbudowa rezerw będzie zależała w większym stopniu od wielostronnych wypłat związanych z obecnym programem MFW, który jest obecnie przedmiotem dyskusji, niż od własnego generowania waluty zagranicznej przez kraj. Kalendarz spłat długu państwowego wskazuje zarówno na obciążenie, jak i na częściową poprawę sytuacji. W marcu 2026 r. Boliwia spłaciła pierwszą transzę euroobligacji z terminem wykupu w 2028 r., która składała się z około 333 mln USD kwoty głównej i 22 mln USD odsetek, po zamianie około dwóch trzecich papierów wartościowych posiadanych przez krajowe instytucje publiczne na instrumenty denominowane w walucie lokalnej. Płatność ta na krótko wyczerpała niewielką płynność, jaką dysponował bank centralny. Dwa miesiące później sytuacja uległa zmianie: na początku maja kraj powrócił na rynki międzynarodowe po raz pierwszy od 2022 r., emitując obligacje pięcioletnie o wartości 1 mld USD z oprocentowaniem 9,45%. Oprocentowanie to jest wysokie, a operacja ta rozwiązała raczej problem płynności niż kwestię wypłacalności, niemniej jednak pozwoliła na uzupełnienie rezerw. W obliczu dotkliwego niedoboru waluty zagranicznej bank centralny zaczął w maju 2026 r. dążyć do wprowadzenia elastycznego kursu walutowego, aby zmniejszyć różnice między kursem oficjalnym, referencyjnym i równoległym; posunięcie to doprowadziło do oficjalnego porzucenia trwającego 15 lat sztywnego powiązania z dolarem pod koniec czerwca 2026 r. oraz do 40-procentowej deprecjacji. Perspektywa na rok 2027 wskazuje na kruchą stabilność. Rezerwy walutowe będą na zrównoważonym poziomie, o ile uda się pozyskać finansowanie wielostronne, eksport prywatny zareaguje pozytywnie, a ceny energii ustabilizują się; będą jednak narażone na zagrożenia, jeśli którekolwiek z tych źródeł dochodów nie zostanie zrealizowane. Ponadto inflacja mogłaby stopniowo spadać z ostatniego szczytu, o ile faktycznie ustanie monetarne finansowanie deficytu publicznego, wydatki publiczne zostaną opanowane, ceny ropy naftowej spadną, a przejście na system płynnego kursu walutowego przebiegnie w sposób uporządkowany.

Poważne problemy polityczne i społeczne

Wybory parlamentarne w 2025 r. położyły kres trwającym prawie dwie dekady rządom lewicowego Movimiento al Socialismo (MAS). Oprócz poważnego kryzysu gospodarczego, którego przejawami były niedobory dolara amerykańskiego i paliwa oraz wysoka inflacja, lewicowy rząd był podzielony. Były prezydent Evo Morales (2006–2019), któremu uniemożliwiono start w wyborach, wezwał do unieważnienia wyników głosowania. Odchodzący rząd Luisa Arce poparł własnego kandydata, który odpadł w pierwszej turze. W rezultacie w drugiej turze rywalizowali ze sobą senator Rodrigo Paz, ekonomista o poglądach centrowych, oraz konserwatywny były prezydent Jorge Quiroga. W poprzedzającej je kampanii prawdziwa walka toczyła się o elektorat MAS, który pozostał bez przywódcy. Paz wygrał, uzyskując 54,5% głosów. Objął urząd w listopadzie 2025 r. bez większości parlamentarnej, więc wszelkie reformy będą zależały od głosów wynegocjowanych w poszczególnych przypadkach. Arytmetyka jego zwycięstwa wyjaśnia bazę rządową i jej trudną sytuację. Paz nie wygrał dzięki prawicowemu elektoratowi anty-MAS; Quiroga miał te głosy i przegrał. Wygrał dzięki wyborcom z centrum i lewicy, którzy odwrócili się od MAS. Jego wynik 54,5% niemal dokładnie odzwierciedla wybór wyborców, którzy w 2020 r. wybrali Luisa Arce – a mianowicie departamenty z większością rdzennej ludności na płaskowyżu Altiplano, w tym La Paz, Oruro i Potosí, a także Cochabamba, Chuquisaca i Pando, podczas gdy Quiroga zwyciężył w Santa Cruz, Beni i Tarija na wschodnich nizinach. Nawet plantatorzy koki z Chapare, rodzinnej bazy Moralesa, w większości zagłosowali na listę Paza, gdy ich przywódca zniknął z listy wyborczej. Zmiana zachowań wyborczych wynikała w dużej mierze z kandydatury na wiceprezydenta Edmana Lary, byłego kapitana policji, którego popularność sprawiła, że wyborcy rdzenni i z klasy robotniczej znaleźli postać, z którą mogli się utożsamiać – czego lista Quirogi nigdy nie zaoferowała. Krótko mówiąc, prezydent o poglądach centrowych został wybrany w dużej mierze dzięki głosom lewicowym, co zawdzięczał swojej umiarkowanej kampanii. Wyborcy ci oczekują zarówno ochrony socjalnej, jak i stabilizacji gospodarczej, a ta dwoistość od tamtej pory wyznacza ramy manewru rządu.

Niepokoje społeczne, które od stycznia 2026 r. miały charakter sporadyczny, wybuchły na początku maja. Ich przyczyną była ustawa nr 1720, która zezwalała na przekształcanie małych nieruchomości posiadających tytuł własności w średniej wielkości, w celu wykorzystania ich jako zabezpieczenia bankowego, co chłopi i grupy rdzennej ludności zinterpretowali jako zagrożenie dla gruntów wspólnotowych. W tym samym czasie Central Obrera Boliviana, główna federacja związków zawodowych, przedstawiła listę ponad dwustu postulatów, na czele której znalazła się 20-procentowa podwyżka płac, a nauczyciele, górnicy zrzeszeni w spółdzielniach oraz pracownicy transportu dołączyli się z własnymi postulatami. Rozdrobnione żądania spowodowały impas w negocjacjach. Rząd ustępował jednej grupie, po czym kolejna ponownie wywierała presję. Prezydent Paz uchylił ustawę 13 maja, ale od 15 maja głównym postulatem stało się domaganie się jego dymisji. Blokady dróg objęły ponad sto punktów w siedmiu departamentach, unieruchamiając tysiące ciężarówek, co spowodowało niedobory żywności, leków i paliwa w La Paz i El Alto, a co najmniej pięć zgonów było pośrednio związanych z zablokowaniem tras ratunkowych. Koszt tego jest zarówno polityczny, jak i gospodarczy. Nieco ponad pół roku po objęciu urzędu Paz musiał zmagać się z falą rezygnacji ministrów, a 20 czerwca, po zawarciu częściowego porozumienia z COB, ogłosił dziewięćdziesięciodniowy stan wyjątkowy. Umożliwiło to zakazanie blokad dróg (których liczba i tak już znacznie się zmniejszyła) oraz zezwolenie na wykorzystanie sił zbrojnych do wsparcia policji. Dla gospodarki przesłanie jest jasne: podczas gdy ulica dyktuje kalendarz wydarzeń, inwestorzy czekają, dostosowanie fiskalne traci impet, a prognozowana na rok 2027 niewielka poprawa jest zagrożona. Wiceprezydent Lara, który został odsunięty na bok, nie zgodził się na wprowadzenie stanu wyjątkowego.

Kwestia paliwa łączy niemal wszystkie wątki powyższego konfliktu. W grudniu 2025 r. rząd zlikwidował dotację, która przez ponad dekadę utrzymywała ceny na niskim poziomie, ustalając cenę referencyjną ropy naftowej na 64,5 USD za baryłkę. Środek ten odciążył finanse publiczne, ale nastąpił w najgorszym możliwym momencie, gdy ceny międzynarodowe rosły w następstwie wojny z Iranem pod koniec lutego 2026 r. W tym samym czasie wybuchł skandal związany z „benzyną niskiej jakości”. Od końca stycznia tysiące kierowców zgłaszało uszkodzenia wtryskiwaczy i silników spowodowane przez importowane paliwo niespełniające norm. Państwowa spółka paliwowa wypłaciła odszkodowania ponad 19 500 właścicielom pojazdów, przejęła kontrolę nad szesnastoma magazynami oraz zaostrzyła warunki umów i parametry jakościowe. „Benzyna niskiej jakości” stała się symbolem rozbieżności z obietnicami wyborczymi i właśnie ta kwestia zjednoczyła pracowników transportu, górników oraz związki zawodowe, które w innym przypadku miałyby odrębne programy. Rzeczywiście, niedawne porozumienie między rządem a spółdzielniami górniczymi spotyka się z silnym sprzeciwem rdzennej ludności i rolników, ponieważ może ono doprowadzić do wznowienia wydobycia na obszarach chronionych i terytoriach rdzennej ludności.

Ostatnia aktualizacja: lipiec 2026 r.