Azerbejdżan

Spadek przychodów z węglowodorów spowalnia wzrost

W 2025 r. wzrost gospodarczy będzie w dużej mierze napędzany przez eksport węglowodorów (ropy i gazu), a tendencja ta utrzyma się również w 2026 r. Wzrost ten ulegnie jednak spowolnieniu z powodu spadających cen ropy oraz zwiększonego importu gazu ziemnego z USA do Europy. Unia Europejska zobowiązała się do zakupu amerykańskiej energii o wartości 750 mld USD w ciągu najbliższych trzech lat (2026–2028). Ponadto od 2010 r. obserwuje się tendencję spadkową w produkcji ropy naftowej (-5,0% rok do roku w pierwszej połowie 2025 r.) spowodowaną wyczerpaniem się złóż położonych na południowym Morzu Kaspijskim. Niemniej jednak uruchomienie w kwietniu 2025 r. produkcji z nowej morskiej platformy wiertniczej w połączeniu z rosnącą produkcją gazu tymczasowo zahamuje spowolnienie wzrostu spowodowane strukturalnym spadkiem wydobycia ropy naftowej.

Poza sektorem naftowo-gazowym oczekuje się, że handel w ramach Korytarza Środkowego łączącego Chiny z Europą – przez Azerbejdżan, Gruzję i Turcję – pobudzi rozwój usług transportowych i logistycznych. Jednocześnie rosyjskie wtargnięcia dronów na terytorium Europy we wrześniu 2025 r. (zwłaszcza w Polsce, Estonii i Rumunii) prawdopodobnie ograniczą wykorzystanie Korytarza Północnego, który przebiega przez Rosję. Oczekuje się, że sytuacja ta pobudzi rozwój Korytarza Środkowego i spowoduje dalszy wzrost wolumenu towarów przewożonych tranzytem tą strategiczną trasą w 2026 r.

Odporność popytu krajowego ponownie wesprze aktywność gospodarczą. Rosnące płace i wydatki socjalne w połączeniu z inflacją utrzymującą się tuż poniżej górnej granicy przedziału docelowego będą podtrzymywać solidną konsumpcję prywatną. Chociaż rząd wspiera rolnictwo poprzez dotacje i zwolnienia podatkowe, wydajność tego sektora pozostaje niska – stanowi on 10% PKB, ale odpowiada za jedną trzecią dochodów gospodarstw domowych – głównie z powodu niedoinwestowania i degradacji zasobów naturalnych. W lipcu 2025 r. parlament zezwolił na działalność kasyn na sztucznych wyspach na Morzu Kaspijskim w pobliżu Baku, znanych jako Chazarzy. Przy niskich kosztach pracy przyczyni się to do ożywienia turystyki i zwiększenia możliwości zatrudnienia w 2026 r. (stopa bezrobocia wyniosła 5,6% w II kwartale 2025 r.). Jednocześnie oczekuje się, że inwestycje publiczne w regionie Górskiego Karabachu będą nadal wspierać wzrost gospodarczy, choć na bardziej umiarkowanym poziomie niż w 2024 r.

Przychody zmniejszone przez wydatki na obronę

Oczekuje się, że deficyt publiczny w latach 2025–2026 pozostanie na niskim poziomie, ale prawdopodobnie nieznacznie się pogłębi z powodu spadających dochodów z ropy naftowej, których nie zrekompensują w pełni rosnące dochody z gazu. Ropa naftowa i gaz stanowią łącznie około 60% dochodów budżetowych. Trwały wzrost wydatków na obronę i bezpieczeństwo – stanowiący 20% całkowitego budżetu – również będzie obciążał finanse publiczne, podczas gdy inwestycje w opiekę zdrowotną i edukację będą nadal rosły. Aby zaspokoić te potrzeby finansowe, rząd będzie nadal w znacznym stopniu polegał na funduszu majątkowym SOFAZ, którego aktywa przekraczają 50% PKB, co zapewnia komfortowy margines fiskalny. W rezultacie wskaźnik zadłużenia publicznego pozostaje niski, co ogranicza ryzyko fiskalne. Jednocześnie rozszerzenie bazy podatkowej niezwiązanej z węglowodorami, napędzane rozwojem turystyki, logistyki i usług – których dochody potroiły się w latach 2024–2025 – pomoże częściowo zmniejszyć zależność od sektora energetycznego.

W wymiarze zewnętrznym bilans handlowy pozostanie w dużej mierze dodatni ze względu na udział eksportu węglowodorów. Bilans handlowy w sektorze innym niż węglowodorowy pozostanie jednak głęboko deficytowy, co odzwierciedla niską konkurencyjność przemysłu krajowego oraz zależność od importu wyrobów przemysłowych. Oczekuje się, że nadwyżka handlowa będzie się stopniowo zmniejszać wraz ze spadkiem cen energii i spowolnieniem europejskiego popytu na gaz. Pomimo pewnej dywersyfikacji eksport produktów innych niż węglowodory będzie nadal bardzo ograniczony i może ucierpieć z powodu nowych ceł amerykańskich; na przykład aluminium jest obecnie opodatkowane stawką 50% w porównaniu ze standardową stawką 10%.

Umocnienie pełnej władzy prezydenckiej dzięki zwycięstwu nad Armenią

Reżim pozostanie silnie scentralizowany wokół prezydenta Ilhama Alijewa, sprawującego władzę od 2003 roku. Jego reelekcja w lutym 2024 roku (z wynikiem 92% głosów) oraz szybkie zwycięstwo militarne w Górskim Karabachu w 2023 roku jeszcze bardziej umocniły jego legitymację. Władza wykonawcza dysponuje wszystkimi politycznymi narzędziami, podczas gdy parlament odgrywa drugorzędną rolę: w przedterminowych wyborach parlamentarnych we wrześniu 2024 r. prezydencka partia „Nowy Azerbejdżan” zdobyła 68 ze 125 mandatów. Większość tę wzmocnili niezależni posłowie lojalni wobec reżimu. Frekwencja wyborcza poniżej 40% odzwierciedlała rozczarowanie obywateli, które pogłębił bojkot opozycji (APFP). Zniesienie ograniczeń dotyczących liczby kadencji prezydenckich oraz słabość instytucji blokują system polityczny i zniechęcają do reform. Stabilność reżimu opiera się nie tylko na dochodach z sektora energetycznego, ale także na integracji Górskiego Karabachu, który stał się symbolicznym filarem władzy prezydenckiej. Rząd planuje przesiedlić tam do 2027 r. 150 000 osób – w porównaniu z zaledwie 5 400 w 2024 r. – poprzez zachęty finansowe i inwestycje infrastrukturalne. Ten ogromny projekt służy zarówno jako narzędzie polityczne, jak i mechanizm redystrybucji, który wzmacnia legitymację reżimu.

Integracja Górskiego Karabachu ma również implikacje geopolityczne. Wstępny traktat pokojowy podpisany z Armenią w sierpniu 2025 r. przy mediacji Stanów Zjednoczonych utorował drogę do utworzenia korytarza Zangezur TRIPP (Trump Route for International Peace and Prosperity), którym zarządzają Stany Zjednoczone. Trasa ta połączy Azerbejdżan z jego eksklawą Nachiczewan. Korytarz ten – łączący infrastrukturę drogową, kolejową, telekomunikacyjną i energetyczną – wzmocni rolę kraju jako strategicznego węzła między Europą a Azją. Tymczasem rząd kontynuuje swoją politykę dyplomacji wielokierunkowej, mającą na celu pogłębienie więzi energetycznych z UE, wzmocnienie partnerstw z Waszyngtonem i Izraelem, rozszerzenie współpracy z Chinami poprzez projekty w ramach inicjatywy „Jeden pas i jedna droga” oraz wspólne przedsięwzięcia w dziedzinie odnawialnych źródeł energii i transportu, a także zacieśnienie współpracy gospodarczej ze Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi. Natomiast stosunki z Moskwą ulegają pogorszeniu, zwłaszcza po tym, jak w grudniu 2024 r. rosyjska rakieta zniszczyła azerski samolot nad Kazachstanem, a rosyjskie ataki wymierzone były w infrastrukturę gazową SOCAR na Ukrainie. Sojusz z Ankarą pozostaje kluczowy zarówno pod względem militarnym, jak i regionalnym, podczas gdy narastające napięcia z Rosją mogą stać się coraz większym powodem do niepokoju.

Ostatnia aktualizacja: październik 2025 r.